ایران می گوید معامله نفت خام در بورس کیش آغاز می شود

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption بورس کیش حدود سه سال پیش راه اندازی شده بود

مقام های سازمان بورس اوراق بهادار در ایران می گویند که به زودی امکان معاملات نفت خام در بورس نفت در جزیره کیش فراهم می شود.

علی صالح آبادی، رئیس بورس اوراق بهادار به خبرگزاری واحد مرکزی خبر، گفته است که پس از امکان خرید و فروش نفت خام، به زودی امکان معامله نفت کوره هم در بورس کیش فراهم خواهد شد.

بر اساس طرح اولیه، قرار بود بورس نفت در سه مرحله فعالیت خود را آغاز کند. مرحله اول ایجاد امکان معاملات پتروشیمی و فراورده های نفتی در بورس و مرحله دوم تاسیس رینگ صادراتی در کیش بود که انجام شده است.

امکان معامله نفت خام و نفت کوره، مرحله سوم و نهایی تاسیس بورس نفت در منطقه آزاد کیش است که مقام های سازمان بورس از آغاز به کار آن طی روزهای آینده خبر داده اند.

مقام های بورس می گوید که غیر ایرانی ها می توانند بدون اخذ روادید به کیش سفر کنند و نقل و انتقال منابع مالی خود را "بدون هیچ مشکلی" در بورس نفت انجام دهند.

کیش از مناطق آزاد تجاری ایران و در آب های خلیج فارس واقع است و رفت و آمد غیر ایرانی ها و نقل و انتقال ارز در آن محدودیتی ندارد.

تاخیر در تکمیل فعالیت های بورس نفت

نخستین مرحله بورس فرآورده های نفتی ایران بهمن ۱۳۸۶ در حضور مقام های دولتی ایران در جزیره کیش افتتاح شده بود.

از میان محصولات پتروشیمی، فقط کود شیمیایی در بورس عرضه نخواهد شد چون دولت اصرار دارد که این کالا را به صورت یارانه ای در اختیار کشاورزان قرار دهد.

بورس نفت ایران هنوز دبیرکل ندارد و فعلا مدیریت آن با مدیر تالار بورس کیش است.

از زمان افتتاح بورس نفت در کیش پیش بینی شده بود که معاملات با ریال، واحد پول ملی ایران انجام شود ولی معاملات با تمام ارزهای معتبر قابل انجام باشد و در اتاق پایاپای به هم ارز آن یعنی ریال تبدیل شود.

دولت ایران امیدوار بود با راه اندازی بورس نفت، معاملات بر اساس عرضه و تقاضا و به صورت شفاف انجام شود و با کوتاه شدن دست واسطه ها و حذف رانت، امکان حضور مشتریان حقیقی در این بازار فراهم شود.

ایران به عنوان یکی از بزرگترین تولید کنندگان نفت و گاز مزیت های نسبی دارد که می تواند از آن در بورس نفت استفاده کند؛ با این حال برخی کارشناسان می گویند که پیچیدگی معاملات نفتی، نوسان زیاد قیمت دلار در بازار و وجود برخی موانع فقهی و شرعی در معاملات از مهمترین مشکلاتی است که بورس نفت ایران با آن مواجه بوده است.

ایجاد بورس نفت که مهمترین بازار عرضه کالاها و محصولات نفتی در ایران به حساب می آید از سال ۱۳۸۰ در دستور کار بوده است اما به دلایل مختلفی راه اندازی آن ۶ سال با تاخیر انجام شد و تکمیل فعالیت های آن با کندی همراه بوده است.

حق نشر عکس AP
Image caption ایران یکی از بزرگترین صادرکنندگان نفت در جهان است

یکی از دلایل این تاخیر در ابتدا این بود که اکثر فراورده های نفتی به صورت سهمیه بندی و با یارانه عرضه می شد و امکان عرضه آن از طریق بورس وجود نداشت.

دلیل دیگر این بود که خرید و فروش در این بورس از طریق "قراردادهای آتی" صورت می گیرد که به لحاظ شرعی اشکال دارد و هنوز مجوز لازم برای استفاده از این قراردادها صادر نشده است.

مشکلات "شرعی" در معاملات بورس نفت

قراردادهای آتی، قراردادهایی هستند که در آن پول کالای معامله شده تا زمان تحویل پرداخت نمی شود بلکه فروشنده و خریدار در آن تعهد می کنند تا در تاریخ مشخصی با قیمت مشخص کالایی را با کیفیت مشخص مبادله کنند. این قراردادها نوسان شدید قیمت در آینده را کاهش می دهد.

با آنکه بین فروشنده و خریدار در قراردادهای آتی پولی مبادله نمی شود اما هنگام عقد قرارداد ودیعه ای به عنوان حسن انجام قرارداد و تضمین در نظر گرفته می شود.

مقامات دولتی ایران برای تطبیق ابزارهای مالی رایج در دنیا با شرع، کمیته ای به عنوان "کمیته تخصصی فقهی" در سازمان بورس اوراق بهادار تشکیل داده اند که نحوه استفاده از ابزارهای مالی و شیوه های رایج معامله در جهان را بررسی کرده و راهی برای استفاده از آنها با حفط حدود شرعی پیدا کنند.

ایران عضو سازمان صادر کنندگان نفت (اوپک) است و مطابق اساسنامه این سازمان باید محدوده تولید و صدور تعیین شده این سازمان را رعایت کند. این در حالی است که عرضه در بورس نباید تحت کنترل باشد و مشخص نیست که وجود این مانع، نحوه تعیین قیمت نفت در بورس کیش به چه صورت خواهد بود.

از دیگر سو، برخی از کارشناسان می گویند که ناامنی و بی ثباتی حاکم بر خاورمیانه می تواند مانع عمده ای برای عرضه نفت شرکت های خارجی در بورس نفت پر خطر ایران باشد.

بورس نفت بعد از بورس فلزات و کشاورزی سومین بورس کالایی در ایران است.