طرح تازه ایران برای مقابله با تحریم های نفتی

حق نشر عکس BBC World Service

بهروز علیشیری رئیس سازمان سرمایه گذاری و کمک های فنی و اقتصادی ایران می گوید که این کشور برای مقابله با تحریم های بین المللی با شرکت های کوچک و متوسط نفتی وارد مذاکره شده است.

آقای علیشیری به خبرگزاری دولتی ایران، ایرنا در باره علت این تصمیم گفته که "بخش نفت و گاز کشور در تحریم قرار دارد و بسیاری از شرکت های بزرگ ناخواسته امکان همکاری با ایران را ندارند."

برنامه توسعه صنعت نفت و گاز ایران به دلیل تحریم های بین المللی با مشکلات جدی رو به روست و بسیاری از پروژه های نفتی یا متوقف شده یا اجرای آنها به کندی پیش می رود.

ایران تاکنون برنامه های متعددی را برای گذر از تحریم ها به اجرا گذاشته است اما این برنامه ها به سرعت با موانع تازه ای رو به رو شده اند و دولت ایران ناچار شده است تا راه تازه ای بیابد.

آقای علیشیری می گوید که "ایران در دو یا سه هفته گذشته به جای گفتگو با شرکت های بزرگ با شرکت های کوچک و متوسط مذاکراتی را انجام داده است."

شرکت های بین المللی نفتی از چند سال پیش و بعد از به اجرا گذاشته شدن تحریم های بین المللی علیه ایران، از شروع همکاری های تازه با ایران خودداری کرده اند.

با آنکه بسیاری از شرکت های نفتی غربی در دولت محمد خاتمی همکاری گسترده ای با ایران برای توسعه میادین نفت و گاز داشتند، این همکاری بعد از شروع دوباره برنامه غنی سازی اورانیوم متوقف شد و در شش سال گذشته دولت محمود احمدی نژاد نتوانسته قراردادی با این شرکت ها برای توسعه میدانهای نفتی منعقد کند.

برای همین بخشی از پروژه های نفتی به شرکت های آسیایی به خصوص چینی و هندی و بخشی نیز به شرکت های داخلی واگذار شده است.

مشکل تامین سرمایه و تجهیزات، بزرگترین مشکل صنعت نفت ایران است و به نظر می رسد که این شرکت ها نتوانسته اند، به دلیل گسترده شدن تحریم های بین المللی به تعهدات خود عمل کنند.

ظاهرا یکی از دلایل برکناری مسعود میرکاظمی وزیر نفت سابق ایران گزارشهایی هشدار آمیزی بوده که وی در باره وضعیت بحرانی صنعت نفت به مقامات عالی رتبه کشور داده بود.

برای برکناری آقای میرکاظمی دلایل دیگری نیز مطرح شده است و گفته می شود وی حاضر نشده محمد علی آبادی سرپرست فعلی وزارت نفت به عنوان مدیر یکی از مجموعه های وزارت نفت منصوب شود، اما به نظر می رسد گزارش آقای میرکاظمی در باره بحرانی بودن صنعت نفت بر آقای احمدی نژاد که معتقد است تحریم ها اثری ندارند، بسیار گران آمده است.

خودکفایی در صنعت نفت؛ جبر یا اختیار

آقای احمدی نژاد در این سالها سعی کرده نشان دهد که تحریم های بین المللی هیچ تاثیری بر اقتصاد ایران نداشته و حتی باعث شده اند این کشور بیشتر بر توانایی های داخلی تکیه کند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption گفته می شود مسعود میرکاظمی وزیر سابق نفت ایران به خاطر دادن گزارشهایی در باره بحران در صنعت نفت از کار برکنار شده است

رئیس جمهور ایران همواره از واگذاری ۲۱ میلیارد دلار از پروژه های میدان گازی پارس جنوبی به شرکت های داخلی به عنوان یک موفقیت یاد می کند و معتقد است که "شرکت های غربی به بهانه های مختلف سیاسی، کار را رها کرده و در اجرای پروژه ها مانع تراشی می کردند بنابر این حرکت امروز ملت ایران برای رسیدن به خودکفایی در صنعت نفت و گاز و پتروشیمی، الگویی سازنده برای دیگر ملت هاست."

آقای احمدی نژاد حتی از این نیز فراتر رفته و معتقد است که صنعت نفت ایران هنوز ملی نشده و "زمانی کاملا ملی خواهد شد که تمام فرآیند تولید نفت و تبدیل آن به کالاها با ارزش افزوده در داخل کشور باشد."

سوای شعار خودکفایی که همواره طرفدارانی در بین سیاستمداران داشته، مشکل بتوان باور کرد که دولت ایران اکنون به میل خودش تصمیم گرفته تجهیزات و تاسیسات نفتی را در داخل کشور بسازد. چرا که اگر دولت ایران تا این اندازه از عملکرد بخش داخلی و حتی شرکت های آسیایی در صنعت نفت راضی است چرا مقامات نفتی این کشور به هر بهانه ای از شرکت های خارجی دعوت می کنند که در صنعت نفت ایران سرمایه گذاری کنند؟

ایران می خواهد در پنج سال آینده نزدیک به دویست میلیارد دلار در صنعت نفت این کشور سرمایه گذاری کند و تامین چنین سرمایه ای از توان دولت این کشور خارج است.

برای همین مقامات ایرانی گاه به جای سخنان دو پهلو و مبهم، صریحا از شرکت های بین المللی نفتی خواسته اند که در صنعت نفت فعال شوند چون این شرکت ها هم سرمایه کافی و هم تجهیزات به روز را در اختیار دارند.

کمتر از دو ماه پیش در جریان برگزاری نمایشگاه بین المللی نفت و گاز تهران، محمد رضا رحیمی معاون اول رئیس جمهور گفت: "راه رفاقت با ایران باز است و منتظریم تا دست این رفاقت ما از سوی کشورهای دیگر فشرده شود."

آقای رحیمی با آنکه سعی کرد نشان دهد که تحریم های بین المللی "حتی ذره ای تاثیر گذار" نبوده اما پرسید "ایران با کدام گناه مورد تحریم قرار گرفته است؟"

در شرایط فعلی ایران با دشواری های زیادی در زمینه توسعه صنعت نفت رو به روست و تحلیلگران انرژی توصیه می کنند که ایران برای جذب شرکت های بین المللی نفتی و سرمایه گذاری در این کشور به چیزی فراتر از برنامه تشویق"شرکت های کوچک و متوسط" نیاز دارد، چون اکثر این شرکت ها بدون همکاری شرکت های بزرگ نفتی قادر به اجرای برنامه های خود نیستند و ایران به جای چنین کاری بهتر است راه حلی برای برطرف کردن تحریم ها بیابد.