خودروی هایبرید ایرانی؛ از واقعیت تا سراب

خودرو حق نشر عکس m
Image caption تفاوت بین خودروهای هایبرید و الکتریکی در این است که درخودروهای الکتریکی تنها الکتریسیته است که نقش اصلی را بازی می کند، اما هایبرید خودرویی است با موتور بنزینی و الکتریکی که در کنار ژنراتور خود پیشرانه‌های احتراق درون‌سوز هم دارند

در حالی که فناوری تولید خودروهایی که همزمان از الکتریسیته و سوخت فسیلی استفاده می کنند، هر روز وارد مرحله جدیدی می شود، در ایران هنوز بهینه سازی مصرف سوخت، از چالش های اصلی خودروسازان است.

امروزه کشورهایی که از نفت و ذخایر انرژی فسیلی بهره مندند، به دنبال سوختهای جایگزین و پاک می گردند و اگر نگاهی به اطراف نقشه ایران بیندازیم، امارات متحده عربی، نخستین کشوری درخاورمیانه است که در آینده‌ای نزدیک، اتوبوس‌های هایبریدی و الکتریکی را درشهر دبی مورد استفاده قرارخواهد داد.

خودروی هایبرید؛ آتش و برق در کنار هم

حق نشر عکس bb
Image caption کارشناسان معتقدند تویوتای پریوس که فروش آن از سال ۱۹۹۷ شروع شد، به عنوان نخستین خودروی هایبریدی است که با تیراژ بالا تولید شد

اگرچه ساخت خودروهای الکتریکی تاریخی چندین ساله دارد اما تفاوت بین خودروهای هایبرید و الکتریکی در این است که درخودروهای الکتریکی تنها الکتریسیته است که نقش اصلی را بازی می کند، اما هایبرید خودرویی است با موتور بنزینی و الکتریکی که در کنار ژنراتور خود پیشرانه‌های احتراق درون‌سوز هم دارند و همین مسئله سبب می شود برد مسافت بیشتری را طی کنند و البته پیشرانه قوی تری هم داشته باشند.

در ساخت برخی از هایبریدها هم ممکن است تنها از یک موتور با امکان دو سوخت مختلف مثل گاز طبیعی (CNG) و بنزین استفاده شده باشد.

طرح ایران برای ساخت خودوری هایبرید

حدودا از یک سال پیش بود که زمزمه های طراحی و ساخت یک خودروی هایبریدی در گروه صنعتی ایران خودرو شنیده شد و همان زمان بود که منتقدان صدایشان درآمد و گفتند مجموعه‌ای که هنوز روی ساخت موتورهای احتراق درون سوز به خودکفایی نرسیده و همچنان "بلوک و پوسته سیلندر پژو را با آرم ایران خودرو به عنوان محصول ملی می فروشد" نیازی به تولید خودروی هایبرید ندارد.

هم اکنون منتقدان طرح تولید خودروهای هایبرید در ایران بیش از موافقانش است و کارشناسان پیشنهاد می کنند که بهتر است بررسی و تحقیق روی افزایش کیفیت سوخت دیزلی که به گفته گزارش دو سال پیش پژوهشکده ملی صنعت نفت، ۷۵ برابر بیش ازسوخت های دیزلی معمول در دنیا آلایندگی دارد، کار شود و واردات خودروهای سواری دیزل تسهیل شود.

اگرچه طبق مصوبه مجلس شورای اسلامی بر اساس بندی از ماده ۱۹۹ لایحه برنامه پنجم، تولید انواع خودرو با سوخت دیزل و ورود آن به کشور از اوایل آذر ۱۳۸۹با رعایت قانون ارتقای کیفی تولید خودرو و قانون اصلاح الگوی مصرف انرژی آزاد شد.

البته کارشناسانی هم هستند که می‌گویند فعلا نفت و گاز هست و نیازی به "این کارها" نیست.

حق نشر عکس mehr
Image caption طی سالهای اخیر، گروههای صنعتی ایران خودرو و ساپیا، از طرح‌های جدیدی به عنوان خودروهای ملی نام برده اند

در همین حال، پروژه خودروهای گازسوز هم به دلیل عدم سرمایه گذاری لازم در احداث زیر ساخت‌ها و نقص‌های متعدد فنی و حتی بروز انفجار در بسیاری از خودروهای گاز سوز (دو گانه سوز) به نوعی در داخل ایران با شکست مواجه شده ولی وزارت معادن و صنایع این کشور در کنار سایپا و ایران خودرو درخصوص آن سکوت اختیارکرده اند.

با وجود تمامی این مشکلات و با توجه به رد نشدن خودروسازان ایرانی از مرحله مونتاژ به تولید خودرو، اصرار مسئولان بر پیشبرد طرح خودروهای هایبرید است و البته برخی از منتقدان دولت هم می گویند این را هم باید بخشی از طرح‌های بلند پروازانه و کمتر کارشناسی شده دولت محمود احمدی نژاد، رئیس جمهوری ایران، دانست.

در همین خصوص در دی ماه سال ۸۹ بود که ۵ خودروی هایبرید ساخته شده توسط دانشجویان ایرانی معرفی شد که تمامی آنها مطابق یک استاندارد خاص یعنی وزن ۵۰۰ تا ۶۰۰ کیلوگرم، استفاده از ۶ تا ۸ باطری ۱۲ ولتی و طی مسافتی معادل ۱۰۰ تا ۱۲۰ کیلومتر با یک شارژ باطری و با سرعتی حدود ۸۰ کیلومتر ساخته شده بودند و البته تنها شکل و شمایلی متفاوت از هم داشتند.

حتی یکی از دانشجویان تیم سازنده گفته بود که موتور الکتریکی همه نمونه های ارایه شده یک جور است و همه آنها از یک کمپانی خریداری شده اند و در آن زمان مطرح شد که قرار دادی برای ساخت ۳ خودروی الکتریکی میان معاونت علمی ریاست جمهوری و وزارت صنایع بسته شده تا این خودروها تولید شوند.

پس از آن بود که در رونمایی خودروی دنا، حسین هاشمی رئیس کمیسیون صنایع و معادن مجلس خاطره‌ای تعریف کرد و گفت که او چندی پیش در آلمان خودرویی سوار شده که هنگام توقف، بدون دست زدن به استارت خاموش می‌ شده و وقتی راننده بر پدال گاز آن فشار می‌ آورده، دوباره روشن می‌شده است.

او با تاکید بر اینکه تاکنون چنین خودرویی را ندیده، افزود که این نوع خودروها می‌توانند کمک زیادی به کاهش مصرف سوخت کنند.

حق نشر عکس fara
Image caption بسیاری از کارشناسان "کیفیت" را معضل اصلی خودروهای ساخت ایران می دانند

رییس کمیسیون صنایع در شرایطی این خاطره را تعریف کرد که وزیر صنایع در واکنش به آن گفت خودرویی که آقای ‌هاشمی می‌گویند، ما سال پیش رونمایی کرده ایم و اردیبهشت امسال (۱۳۹۰) هم وارد مرحله تجاری‌سازی خواهد شد.

پیامد آن بود که کیوان وزیری، مدیر اجرا و نظارت بر اخذ استانداردهای ایران خودرو در ۲۴ خرداد در مصاحبه ای گفت که ما تا ۱۸ ماه آینده کار طراحی نخستین خودروی هایبرید را تمام کرده و تا ۴سال دیگر ما هم مثل خودروسازان بزرگ دنیا دارای اتومبیل‌های هایبرید خواهیم شد. و در۲۷ خرداد بود که محمد زالی مدیر عامل شرکت تحقیق و طراحی موتور ایران خبر از رونمایی نخستین سمند میکرو هایبریدی داد و گفت: "با سرمایه گذاری ایران خودرو، بیش از دو سال روی این پروژه کار شده و در صورت حمایت از ادامه این حرکت، تا ۹ ماه دیگر این خودرو به تولید انبوه می رسد.

وی افزود که مهم ترین ویژگی این خودرو این است که در توقف خاموش می شود و با پدال گاز یا کلاچ دوباره روشن می شود، به همین دلیل برای تاکسی و سفرهای داخل شهری مناسب تر است . زالی این خودرو را به دلیل استفاده از موتور ای اف ۷ دارای استاندارد یورو ۴ و قابل مقایسه با مدل سی ۳ سیتروئن دانست و گفت: "در خودروی میکرو هایبرید، با تغییر در استراتژی ای سی یو، استارت با دینام یکی می شود و مهم ترین دستاورد آن، کاهش مصرف سوخت در توقف ها بدون آسیب به قوای محرکه است و تفاوت قیمت آن را با یک سمند معمولی بین ۲۰۰ تا ۴۰۰ هزار تومان ارزان تر بیان کرد."

در این شرایط که از سوی مسئولان خبر رونمایی یا تولید یک خودروی جدید به گوش می رسید، در اسفند سال ۸۹ نیز گفته شد به زودی تاکسی و اتوبوس هایبرید وارد سیستم تاکسیرانی شهر تهران می شود.

این پروژه با حمایت مرکز همکاری‌های فناوری و نوآوری ریاست جمهوری و به مدیریت جمشید آرین اصل، مخترع ایرانی انجام شد و حتی گفته شد خودرو درنمایش ۲۰۱۱ ژنو رونمایی شد و به گفته سازنده، این خودرو قادر است تا سقف سرعت ۱۸۰ کیلومتر، مسافتی برابر ۲۰۰ تا ۲۵۰ کیلومتری را طی کند و با داشتن شارژ پرتابل به اذعان سازنده، این خودرو برتر ازشورولت ولت جنرال موتورز، رنو و نیسان لیف است.

جمشید آرین اصل همچنین در ادامه صحبتهایش اشاره کرده بود: "۱۱سال پیش که طرح را به دولت ارائه دادم ،متاسفانه همه جا مخالفت کردند. از ریاست جمهوری و وزیر صنایع که من با ایشان ملاقات داشتم بگیرید تا دیگران. در حقیقت این نگرش در آنها وجود داشت که خارجی‌ها کاری را انجام دهند و ما از آنها خرید کنیم. خوشبختانه الان دولت ما چنین نگرشی ندارد و موافق است که خودمان بسیازیم. به دنبال علم برویم. سرمایه گذاری کنیم و به خودکفایی برسیم."

حق نشر عکس A
Image caption بی تردید تولید داخلی خودروی هایبرید خواهد توانست جانی اندک در شش‌های پردود شهری مثل تهران بدمد

با این وجود، اظهارات آقای آرین اصل در حالی عنوان شد که البته با توجه به پیشرفت چشمگیر ژاپنی‌ها و خصوصا آلمان‌ها در زمینه تکنولوژی هایبرید و سوختهای جایگزین در نهایت امر باید از دانش به روز آنها در این زمینه سود جست و اخیرا ایران خودرو از طریق یک شرکت ایرانی - آلمانی سفارش ساخت خودروی هایبرید خود را به این مجموعه ارائه داده تا بتواند از تکنولوژی فولکس واگن استفاده کند و به دلیل آن که طرح هم اکنون درمرحله نخست بوده و وارد فاز عملیاتی نشده، جزئیات آن از سوی مسئولان اعلام نشده است.

در هرحال و با تمامی این اوصاف، طراحی و ساخت خودروهای هایبرید تماما به دولت بستگی دارد و تمامی این اخبارو حتی تولید نمونه های پروتوتایپ درحالی بیان می شود که هیچ سخنی از زیر ساخت‌های مورد نیاز یک خودروی هایبرید به میان نمی آید.

منظور هزینه های نگهداری، ایجاد جایگاهای سوخت یا حتی تکنولوژی Plug in drive و شارژ از طریق پریزهای برق خانگی است و یک سئوال مهم پیش رو می ماند که خودرویی که برای حرکت نیاز به باطری لیتیومی و شارژ و استفاده از انرژی برق دارد در کشوری که هنوز از قطعی مکرر برق در برخی نقاط رنج می برد چگونه می تواند امکان پذیر باشد.

برخی از کارشناسان نیز می پرسند، طرح تولید خودروهای هایبرید چگونه اجرایی خواهد شد تا هنگامی که برای جایگاه داران ناراضی که گاز CNG عرضه می کنند و مالکان خودروهای دوگانه سوز که همچنان باید در صفوف طولانی مدت گاز بایستند، راه حلی یافت نشده؟ و آیا پروژه خودروهای گاز سوز که با موفقیت به پیش نرفت زنگ خطری نخواهد بود تا سعی شود سرمایه های ملی صرف پیاده سازی پروژه هایی شود که تعریف عملی با توجه به شرایط جغرافیایی و اجتماعی کشور برای آن در نظر گرفته شود؟

بی تردید تولید داخلی خودروی هایبرید خواهد توانست جانی اندک در شش‌های پردود شهری مثل تهران بدمد، اما تعریف زیر ساخت‌های لازم به عنوان بخش کلیدی این پرژه محسوب می شود. بخش کلیدی که تاکنون جزئیات آن اعلام نشده است.