توزیع بیشتر از ۲۱ میلیارد دلار یارانه نقدی در شش ماه

اسکناس حق نشر عکس BBC World Service
Image caption دولت ایران می گوید که در شش ماه گذشته برای اجرای برنامه حذف یارانه ها بیشتر از ۲۴ هزار میلیارد تومان پول توزیع کرده است

شش ماه بعد از شروع اجرای برنامه حذف یارانه ها، دولت ایران می گوید که تاکنون ۲۱ هزار و ۴۰۰ میلیارد تومان (۲۱ میلیارد و ۴۰۰ میلیون دلار) یارانه نقدی پرداخت کرده است.

برنامه حذف یارانه ها از ابتدای زمستان سال گذشته شروع شد و بنابر گزارش های رسمی، در ابتدا ۶۲ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر متقاضی دریافت یارانه بودند اما بعد از چند ماه متقاضیان دریافت یارانه به حدود ۷۳ میلیون نفر افزایش پیدا کرد.

دولت محمود احمدی نژاد پیش از شروع برنامه حذف یارانه ها، طرحی را از طریق مرکز آمار ایران اجرا کرد تا توانایی مالی خانوارها را شناسایی کند. هدف این طرح، توزیع نقدی یارانه ها بر اساس میزان درآمد و توانایی های مالی خانوارها بود اما بعد از واکنش هایی که بر روش مرکز آمار در باره خوشه بندی خانوارها صورت گرفت، دولت از طرح خود عقب نشینی کرد و ناچار شد تا به همه متقاضیان دریافت یارانه نقدی، رقم ثابتی بپردازد.

دولت اکنون ماهانه به هر نفر ۴۵ هزار و ۵۰۰ تومان یارانه نقدی پرداخت می کند و جمع آن در شش ماه اول اجرای این برنامه تا پایان خرداد بنابه گفته دولت، ۲۱ هزار و ۴۰۰ میلیارد تومان بوده است.

پولی که دولت به مردم می پردازد باید از محل افزایش قیمت کالاها به خصوص مواد سوختی تامین شود اما دولت تاکنون مشخص نکرده که درآمدش از محل افزایش قیمت ها چقدر بوده است.

قیمت بنزین، گازوئیل، گاز، برق، آب و دیگر کالاهای مشمول حذف یارانه چند برابر شده است اما برآوردها نشان می دهد که دولت با این افزایش قیمت ها نمی‌تواند به درآمدهای پیش بینی شده برای توزیع یارانه های نقدی و کمک به صنایع، برسد مگر این که دوباره قیمت ها را افزایش دهد.

در قانون بودجه سال جاری، مجلس میزان افزایش قیمت ها را محدود کرده است و دولت فقط می تواند تا بیست درصد به قیمت ها اضافه کند. به این ترتیب، به نظر برخی کارشناسان اقتصادی، دولت برای تامین منابع مالی ناچار است بودجه مورد نیاز اجرای این طرح را از منابع دیگر تامین کند.

منبع پولی که دولت به عنوان یارانه نقدی به مردم پرداخت کرده، مشخص نیست اما گزارش ها نشان می دهد که دولت در شروع برنامه حذف یارانه ها مقادیری پول از بانک مرکزی قرض گرفته و مقادیری نیز از منابع دیگر (نظیر فروش فولاد هرمزگان به قیمت ۸۵۵ میلیارد تومان) به این کار اختصاص داده است با این امید که پس از حذف یارانه ها، بدهی خود را به آنها بازپرداخت کند.

بودجه برنامه حذف یارانه ها در سال جاری ۵۴ هزار میلیارد تومان است که حدود ۴۰ هزار میلیارد تومان آن به صورت نقدی بین مردم توزیع خواهد و ۱۰ هزار میلیارد تومان نیز به صنایع اختصاص می یابد و مانده بقیه نیز مالیات است.

با این تقسیم برخلاف قانون حذف یارانه ها که قرار بود نیمی (۵۰ درصد) از درآمدهای حاصل از حذف یارانه ها، به صورت نقدی توزیع شود، سهم یارانه های نقدی به ۸۰ درصد می رسد و سهم تولید نیز که ۳۰ درصد بود به ۲۰ درصد کاهش می یابد. علاوه بر این سهم ۲۰ درصدی دولت نیز به یارانه نقدی اضافه می شود.

حق نشر عکس Isna
Image caption در شش ماه گذشته کمتر از ده درصد از پولی که باید به صنعت داده می شد، به واحدهای تولیدی اختصاص داده شده است

بالا بودن سهم یارانه های نقدی در مقایسه با درآمدها باعث شده تا مجلس ناچار شود کل سهم دولت و بخشی از سهم تولید را به پرداخت یارانه نقدی اختصاص دهد وگرنه دولت مجبور می شد که از میزان یارانه نقدی بکاهد.

سهم ناچیز صنعت

دولت به هر شکل ممکن سعی کرده تا یارانه نقدی را پرداخت کند اما گزارش ها نشان می دهد که برخلاف قانون، سهم صنعت از یارانه ها کمتر از ده درصد بوده است.

گزارش دولت نشان می دهد که در شش ماه اول تا پایان خرداد امسال، هزار و ۹۶۰ میلیارد تومان (یک میلیارد و ۹۶۰ میلیون دلار) به بخش صنعت اختصاص داده است.

دولت از یک طرف مانع از افزایش قیمت کالاهای تولیدی شده و از سوی دیگر کمکی به این صنایع نکرده است. همین کوتاهی در کمک به صنایع و واحدهای تولیدی اعتراض های گسترده ای را به دنبال داشته اما دولت می گوید که تشریفات طولانی و دشوار نحوه کمک ها باعث تاخیر در پرداخت یارانه ها شده است.

اما شواهد نشان می دهد که دولت حتی اگر می خواست به واحدهای تولیدی کمک کند باز نمی توانست چون برای پرداخت یارانه نقدی مشکل داشت و پولی نداشت که بتواند آن را به صنایع بدهد.

دولت می گوید سعی دارد به جای یارانه نقدی به صنایع وام بدهد تا آنها بتوانند با تغییر تجهیزات از مصرف انرژی کم کنند اما مشکل صنایع غیر از پول، تحریم های بین المللی است که امکان خرید تجهیزات را برای آنها دشوار کرده است.

سوای پرداخت های نقدی و غیر نقدی، مهمترین دلیل حذف یارانه ها کنترل مصرف بود که دولت می گوید در بخش های مختلف از میزان مصرف کم شده است.

بنابر گزارش های رسمی با اجرای برنامه حذف یارانه ها، جلوی رشد مصرف بنزین، نان، برق و گاز گرفته شده و در مواردی نیز از میزان رشد مصرف کاسته شده است.

بنابر گزارش های رسمی مصرف بنزین از حدود ۷۰میلیون لیتر در روز به حدود ۶۰ میلیون لیتر رسیده و از مصرف گازوئیل، نفت کوره و گاز و برق نیز به مقدار قابل توجهی کاسته شده است.

اما نگرانی از افزایش قیمت ها و تورم همچنان وجود دارد و در شش ماه گذشته هر ماه بر سرعت تورم افزوده شده به گونه ای که بنابر گزارش های رسمی نرخ تورم از حدود ده درصد در ابتدای دی ماه به ۱۴.۲ درصد در پایان اردیبهشت رسیده است. هنوز نرخ تورم در خردادماه اعلام نشده اما برآوردها نشان می دهد که این رقم در ماه پایانی بهار بیشتر از ۱۵ درصد بوده است.

برخی کارشناسان اقتصادی می گویند که هنوز آثار افزایش قیمت ها به دلیل فشار دولت بر تولید کنندگان برای ثابت نگهداشتن قیمت ها ظاهر نشده و با افزایش قیمت کالا و خدمات، تورم با رشد بیشتری مواجه خواهد شد و این افزایش قیمت ها، می تواند آثار توزیع نقدی یارانه را حتی در بین خانوارهای کم درآمد از بین ببرد.

مطالب مرتبط

لینک های اینترنتی مرتبط

بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست