برزیل، رشد بازار کلیسای انجیلی همراه با رشد اقتصاد کشور

حق نشر عکس Getty
Image caption بسیاری از گروههای انجیلی برنامه های اقتصادی طولانی مدتی را به راه انداخته اند.

در حالیکه مذهب کاتولیک در برزیل رو به افول است، همراه با رشد اقتصادی کشور یک مذهب دیگر در حال شکوفایی است: کلیسای انجیلی (بشارتی) که برداشتی ویژه از مذهب پروتستان است.

در حال حاضر حدود ۲۰ درصد از جمعیت برزیل پیرو مذهب پروتستان انجیلی هستند در حالیکه این رقم در سال ۱۹۹۱ فقط ۹ درصد بود. بخش اعظم این افراد از طبقات اقتصادی جدیدی هستند که در دهه های اخیر در این کشور شکل گرفته است. این تحول تغییراتی فراتر از عرصه مذهب را موجب شده و آن تقویت یک بازار مصرفی است که هم بخش خصوصی و هم کلیسا سعی می کنند آنرا ارضا کنند.

تاجایی که به کلیسا بازمی گردد بسیاری از گروههای انجیلی و به خصوص یک شاخه آن تحت عنوان پنته کوستال، برنامه های اقتصادی طولانی مدتی را به راه انداخته اند. برخی ساختارهای مدیریت و طرح های آموزشی و اشتغال ویژه خود را دایر کرده و برخی دیگر کارت های اعتباری خود را عرضه کرده اند.

بسیاری از کلیساها جلسات و گردهمایی هایی ترتیب داده که در آنها پیروان خود را تشویق می کنند تا تجارت و کسب و کار خود را دایر کرده و از این راه وضعیت مالی خود را بهبود ببخشند. این توصیه ها براساس دیدگاهی است که اصطلاحا الهیات رفاه نام گرفته و رفاه مالی و مادی را تشویق می کند.

در یکی از فیلم هایی که توسط یکی از همین کلیساها روی وب سایت یوتیوب منتشر شده یکی از پیروان کلیسا می گوید:" من قبلا در فقر و بدبختی زندگی می کردم و جز استخوان مرغ چیز دیگری برای خوردن نداشتم. ولی پس از شرکت در جلسات هفتگی مربوط به درآمد و رفاه بیشتر، درها به روی من باز شد."

در فیلم دیگری که روی شبکه اینترنت منتشر شده یک پیرو دیگر این کلیسا می گوید که کاسبی او تا قبل از اینکه به این فرقه بپیوندند رو به ورشکستگی بود. وی می افزاید که پس از خروج از تاریکی او وضعیت بهتری دارد و برای خودش ۴ تا ۵ خانه خریده که می توان در آنها ۷تا ۸ ماشین پارک کرد.

لئونیلدو سیلویرا کامپوس پروفسور بخش علوم اجتماعی و مذهب در دانشگاه سائوپائلو می گوید: " کلیسا محل عبادت است ولی امروزه در عین حال مکانی است برای معامله و سرمایه گذاری. مکانی است برای افرادی که به مسائل متعالی و معنوی توجه کمتری دارند و بیشتر نگران امروز و شرایط زندگی خود هستند. برای تازه پیروان فرقه پنته کوستال برخلاف آنچه اخلاقیات پروتستان های قدیمی توصیه می کرد پول نه برای پس انداز بلکه باید برای خرید اتومبیل و خانه نو مصرف شود. برای اینکه بتوانند در این باز مصرفی جایی داشته باشند."

کلیسای انجیلی و شرکت های تجاری و مالی با عرضه محصولات جدید مثل انتشار کارت های اعتباری خود و تولید مستمر کالاهای جدید به این گرایش در میان پیروان کلیسا واکنش نشان داده اند.

در مرکز شهر سائوپائلو خیابان کوچکی به نام کنده د سارزداس پر از مغازه هایی است که همه ابزار و اشیا مربوط به دعا و نیایش و نمادهای مسیحی می فروشند. در این فروشگاه ها می توان انواع و اقسام انجیل ها، سی دی های دعا و سرودهای مذهبی، بازهای سرگرم کننده که موضوعات آن انجیلی است را خریدار کرد.

"همه چیز حرفه ای تر است"

مارا ماراویلا خواننده و مجری سابق تلویزیون می گوید: "این جایی است که مردم به خوبی می دانند چه می خواهند. یک بازار مصرفی قابل اطمینان است."

مارا در سالهای دهه ۱۹۹۰ مجری برنامه کودک تلویزیون بود و یک بار هم عکس های نیمه برهنه وی روی جلد مجله سکسی پلی بوی چاپ شد. او از ۱۵ سال پیش به کلیسای انجیلی گرویده و اکنون در همین خیابان یک مغازه دارد و سی دی و دی وی دی سرودهای مذهبی با صدای خودش را می فروشد.

در مغازه دیگری یک مرد ۲۹ ساله در حال خرید کتاب، سی دی و لباس با تمثال و علائم کلیسای انجیلی است. او می گوید: "پانزده سال پیش مادر من با کاغذ علائم و تمثال های مذهبی درست می کرد. امروزه همه چیز حرفه ای تر است."

ادواردو برزین فیلو سالها پیش این نکته را دریافت که پیروان کلیسای انجیلی به دنبال محصولات بهتری هستند. او این نیاز را به یک فکر اقتصادی بدل کرد و برنامه سالانه ای را تحت عنوان "نمایشگاه مسیحیت" به راه انداخت. نمایشگاه سال ۲۰۱۰ مورد بازدید ۱۶۰ هزار نفر قرار گرفت و در آن شرکت ها و موسسات تولید کننده سرود و ترانه های مذهبی، ناشران انجیل و کتابهای مذهبی و حتی سازندگان مبلمان مورد استفاده در معابد و شرکت های ارائه کننده مشاوره مالی برای مدیریت کلیساها غرفه داشتند.

در مورد روش های حرفه ای در این بخش شاید بهترین نمونه ها متعلق به یک شبکه از کلیساهای انجیلی است به نام "کلیسای جهانی قلمرو پروردگار". این کلیسا مدعی است که در ۱۸۰ کشور جهان فعالیت دارد و این بسیار گسترده تر از دامنه فعالیت شرکت های فراملیتی برزیل است.

کلیسای جهانی قلمرو پروردگار با توسعه یک نظام و ساختار مدیریتی جدید کشیشان خود را به افرادی حرفه ای در عرصه مذهب بدل کرده است . برای آنها هدف های مشخص و زمان بندی شده ای برای جمع آوری اعانه، جلب پیروان جدید به این کلیسا و افزایش منابع مالی آن تعیین می شود.

ریکاردو ماریانو پروفسور دانشگاه کاتولیک برزیل و نویسنده کتابی در مورد فعالیت های " کلیسای جهانی قلمرو پروردگار" می گوید:" برای کشیشان این کلیسا یک مسیر و طرح مشخص حرفه ای مثل مشاغل دیگر تنظیم شده و آنها براساس میزان موفقیت خود ارتقاء یافته و به هدایت کلیساهای بزر گتر گماشته می شوند و یا آنها را به کشورهای خارجی اعزام کرده و یا در برنامه های تلویزیونی شرکت می کنند."

ماریو رنه پروفسور مطالعات بازارمصرفی در یکی از دانشگاههای سائوپائلو و کارشناس علوم الهیات می گوید که کلیسای جهانی قلمرو پروردگار و سایر دسته های پنته کوستال از استراتژی های اصلی اقتصاد مبتنی بر بازار آزاد تبعیت می کنند که شامل قیمت، تبلیغات (از طریق حضور گسترده آنها در تلویزیون های برزیل)، مکان( محل تشکیلات اجتماعات جدید) و بالاخره محصول است.

پروفسور رنه در ادامه گفتگو با بی بی سی گفت که در فعالیت مذاهب دیگر نیز می توان آثاری از روش های کار اقتصادی برنامه ریزی شده را دید . اما این جنبه ها در فعالیت کلیساهای پنته کوستال برزیل بسیار مشهودتر هستند و نمونه آن حضور رسانه ای گسترده آنها و افزایش شمار پیروان این فرقه است.

پیروان این کلیساها به گروههای مذهبی خود اعانه و کمک مالی می دهند. پیروان پنته کوستال تقریبا ۱۲ درصد جمعیت برزیل را تشکیل می دهند ولی براساس آمارهایی که توسط یکی از دانشگاههای برزیل جمع آوری شده است آنها حدود ۴۴ درصد از کل اعانه ها و اوقاف مذهبی را در این کشور می پردازند.

اوقاف و اعانه

کلیسای جهانی قلمرو پروردگار علاوه بر جمع آوری اعانه تحت عنوان "تداوم کار پروردگار " برای ساختن یک معبد جدید و بزرگ، معبد سلیمان که قرار است شبیه این بنای تاریخی در اسرائیل باشد، از پیروان خود پول جمع آوری می کند. در یکی از اجتماعات اخیر این فرقه، کشیش به اجتماع کنندگان یک فیلم کوتاه از ساختمان این معبد جدید را نشان داد که هزینه احداث آن بیش از ۲۰۰ میلیون دلار خواهد بود.

این کشیش گفت: "نام حامیان مالی این طرح روی ۶۴۰ ستون این بنا حک خواهد شد. اسقف به من خبر داده که فردی حدود ۷۰ هزار دلار کمک کرده است. اگر شماها نمی توانید چنین رقمی بپردازید هر چقدر که مقدور است، هزار دلار یا پانصد دلار کمک کنید. بر مبنای اعتقادتان اعانه دهید." و پس از این سخنان پاکت های مخصوص جمع آوری اعانه در میان مردم توزیع شد.

برخی از پیروان این کلیسا مدافع پرداخت این گونه اعانه ها هستند و آن را راهی برای تضمین تداوم فعالیت های مذهبی قلمداد می کنند. مارا ماراویلا خواننده سابق که به این فرقه گرویده است یکی از آنهاست. وی می گوید: " شکر خدا که الان تعداد کلیسها بیشتر شده، بهتر از این است که تعداد میخانه ها بیشتر شوند. هر چقدر هم که ما برای کمک به کلیسا بپردازیم باز هم در مقابل آنچه که خداوند به ما داده هیچ نیست."

او انتقادهای مربوط به تجاری شدن فعالیت های مذهبی را رد کرده و می افزاید: " تاثیر این کالاها و خدمات برای مردمی که هیچگونه امیدی ندارند بسیار با ارزش است. من قبلا مجله های سکسی می فروختم ولی اکنون کلام خدا را می فروشم. کاری که آلان می کنم اشتباه است یا کاری که سابقا انجام می دادم؟"

اما دانیل برتلی یکی از کسانی که برای خرید به خیابان کنده د سارزداس محل فروش کالاهای مذهبی آمده، می گوید که تا این حد حرفه ای شدن کلیساها خطرناک است. وی می افزاید: " برخی از این کلیساها وظیفه اصلی خود یعنی خدمت کردن به مردم را فراموش کرده و به یک بنگاه تجاری بدل شده اند."

تعیین حد و مرزها در این زمانه کار بسیار دشواری است.

پروفسور ماریو رنه می گوید: " در مغز انسان بخش مجزایی برای مذهب وجود ندارد. تمام انسانها به شکلی در جستجوی معانی و مفاهیمی برای زندگی و موجودیت خود هستند، این جستجو ممکن است در قالب معنویات، در قالب احساس مسئولیت اجتماعی و یا حتی در قالب غرق شدن در مصرف گرایی خود را نشان دهد."

به اعتقاد وی در دوران کنونی فعالیت های مالی و تجاری به یکی از ضرورت ها برای جلب مردم به مجامع و فرقه های مذهبی بدل شده است. وی می افزاید: " تاسیس یک کلیسا در برزیل کار ساده ای نیست. به یک راهکار بازاریابی مشخص و افرادی تاثیر گذار نیاز دارد تا بتوانند مردم را دور خود جمع کنند."

از نگاه پروفسور ریکاردو ماریانو سئوال اصلی در این است که آیا گفتمان تلاش برای رفاه که اکنون از سوی این دسته از فرقه ها و کلیساهای انجیلی برای جلب مردم به کار گرفته می شد در طولانی مدت تداوم خواهد یافت یا نه؟ وی می افزاید:" اگر راه حل هایی که برای مشکلات مردم ارائه می شوند فی البداهه و کوتاه مدت باشند چگونه می توان آنها را در طولانی مدت با کلیسا مرتبط نگاه داشت؟ این موضوع هنوز مشخص نشده است."