اقتصاد ایران نیازمند یک رژیم غذایی دیگر

حق نشر عکس BBC World Service

یک سال بعد از حذف یارانه ها در ایران، شمس الدین حسینی وزیر اقتصاد با تاکید بر "اصلاح رژیم اقتصادی کشور" می گوید که "مثال ما، مثال آدمی است که بر اثر تغذیه نامناسب و پرخوری، وزنش زیاد شده و دچار کمر درد شده است بنابر این باید رژیم بگیرد و سختی بکشد تا وزنش را کم کند."

آقای حسینی می گوید که منتقدان طرح حذف یارانه ها در برآورد آثار اجرای طرح، "غلو" می کردند ولی این به معنی "نادیده گرفتن دشواری ها و، مشکلات و سختی ها نیست ولی نکته ای که وجود دارد این است که سختی کشیدن و حتی ریاضت کشیدن با عذاب کشیدن متفاوت است."

تصویری که وزیر اقتصاد ارائه می دهد این است که اقتصاد بیمار ایران برای چابک شدن باید وزنش را کم کند و برای کم کردن وزن هم باید کمتر بخورد و هم بیشتر فعالیت کند.

حالا بعد از یک سالی که از حذف یارانه ها می گذرد این پرسش وجود دارد که آیا جراحی اقتصادی دولت محمود احمدی نژاد با موفقیت اجرا شده و بیمار توانسته است جلوی پرخوری اش را بگیرد و و چابک تر از گذشته شود؟

دولت در یک سال نزدیک به ۴۰ هزار میلیارد تومان پول نقد بین خانوارها توزیع کرده که سهم هر ایرانی بیشتر از ۵۰۰ هزار تومان بوده است.

قرار بود با اجرای طرح حذف یارانه، کالاها و مواد به خصوص مواد سوختی به قیمت های بین المللی فروخته شود و در نتیجه مصرف کنندگانی که بیشتر مصرف می کردند، ناچار باید پول بیشتری می دادند و دولت هم باید اضافه درآمدش را صرف توزیع یارانه نقدی و کمک به صنایع و بهبود وضعیت تامین اجتماعی می کرد.

در یک سال گذشته دولت آقای احمدی نژاد تمام انرژی خود را صرف تامین منابع لازم برای توزیع یارانه نقدی به خانوارها کرد و برای تامین پول مورد نیازش از بانک مرکزی قرض گرفت و بخشی از درآمدهای شرکت هایی نظیر آب و برق و و درآمدهای حاصل از فروش کارخانجات دولتی را صرف توزیع یارانه نقدی کرد.

آینده نامعلوم

حق نشر عکس isna
Image caption در یک سال گذشته دولت با حذف یارانه کمک چندانی به صنایع نکرده است که با مشکل افزایش شدید مواد اولیه و مواد سوختی رو به رو شدند.

دولت آقای احمدی نژاد گزارش رسمی در این باره منتشر نکرده و مشخص نیست در یک سال چه میزان از محل افزایش قیمت ها درآمد داشته است اما گزارشها نشان می دهد که دولت در بهترین شرایط نیمی از درآمد پیش بینی شده را از محل افزایش قیمت ها را به دست آورده است.

کسری بودجه هنگفت این بخش به گونه ای است که این بحث نیز مطرح شده که با شیوه فعلی پرداخت یارانه نقدی، ممکن است ناچار شود که پرداخت یارانه را قطع کند.

در شرایط فعلی دولت برای تامین منابع خود چاره ای ندارد جز آنکه یا مرحله دوم حذف یارانه ها را به اجرا بگذارد، و با گران تر کردن قیمت ها، درآمدهایش را بیشتر کند یا با محدود کردن تعداد یارانه بگیران، از هزینه هایش کم کند.

این در حالی است دولت باید بخشی از درآمدهایش را به صنایع و تولید اختصاص می داد که با افزایش قیمت مواد سوختی به شدت آسیب پذیر شده بودند. در این بخش دولت بیشتر به کنترل قیمت ها پرداخت و تولید کنندگان را مجبور کرد تا کالاهایشان را به قیمت های دستوری بفروشند و گرنه سازمان تعزیزات بیرون منتظر نشسته بود تا آنها را تنبیه کند.

ارزیابی یک سال گذشته بدون دسترسی به آمار و اطلاعات امکان پذیر نیست ولی کارشناسان اقتصادی می گویند که ادامه این روند مشکلات جدی برای دولت و اقتصاد کشور ایجاد می کند و ممکن است برعکس آنچه تصور می شود، برنامه حذف یارانه ها به معضلی بزرگتر برای اقتصاد کشور مبدل شود.

استدلالی که پشت این موضوع وجود دارد این است علاوه بر مشکل دولت در تامین منابع مالی، از طرفی توزیع حجم زیاد پول نقد سبب افزایش نقدینگی شده است و از طرف دیگر افزایش قیمت ها زمینه بالقوه تورم را فراهم کرده و با توزیع پول نقد و افزایش نقدینگی، این تورم بالقوه به واقعیت عینی بدل شده است که مردم کوچه و بازار نیز آن را لمس می کنند.

تورم از حدود ده درصد در یک سال پیش به مرز بیست درصد رسیده و نقدینگی نیز از ۲۷۰ هزار میلیارد تومان در انتهای پائیز سال گذشته و در زمان شروع برنامه حذف یارانه ها به مرز ۳۵۰ هزار میلیارد تومان رسیده است.

قرار بود با حذف یارانه ها و افزایش قیمت کالاها و مواد سوختی، در مصرف این مواد صرفه جویی شود اما توزیع پول نقد از یک سو و بهتر نشدن کیفیت کالاهای تولیدی داخلی و وارداتی از سوی دیگر، مصرف کننده ایرانی را به سمت مصرف همان میزان کالای بی کیفیت داخلی و خارجی سوق داده است.

کارشناسان اقتصادی می گویند که ادامه این وضعیت یعنی توزیع پول نقد و افزایش نقدینگی، آتش تورم را شعله ورتر می کند و پولی که دولت به خانوارهای ایرانی می پردازد در فشار تورم، دود شده و به هوا می رود بدون آنکه بدون تغییری بنیادی در وضعیت اقتصادی خانوارها ایجاد کند و تاثیری در کیفیت تولید و میزان مصرف کالاها برجای بگذارد.

این یعنی برخلاف گفته های وزیر اقتصاد، رژیم غذایی دولت برای بیمار نتیجه عکس داده و حالا نه تنها خوراک بیمار کمتر نشده بلکه نشانی از فعالیت بیشتر نیز در او به چشم نمی خورد و دولت برای بهبود حال بیمار چشم به یک رژیم غذایی سخت تر دارد.

مطالب مرتبط