فشار تحریم ها و کاهش تولید نفت ایران

حق نشر عکس shana
Image caption کمتر از دو ماه دیگر تحریم‌های آمریکا و اتحادیه اروپا علیه ایران اجرایی می‌شود

با نزدیکی موعد اجرایی شدن تحریم‌های اتحادیه اروپا و آمریکا علیه ایران، گزارش‌هایی از آغاز رایزنی برای کاستن از شدت این تحریم‌ها منتشر شده است، ولی آخرین داده‌های سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) نشان می‌دهد که با وجود تکذیب مقامات رسمی ایران، از میزان تولید نفت خام این کشور در هفته‌های اخیر کم شده است که می‌تواند نشانه‌ای از احتمال تاثیر فشار کشورهای غربی بر خریداران نفت ایران باشد.

در آخرین گزارش ماهانه اوپک به نقل از منابع ثانویه آمده است که میزان کل تولید روزانه نفت خام اعضای این سازمان در ماه گذشته (آوریل) با ۳۲۰ هزار بشکه افزایش، به ۳۱ میلیون و ۶۲۰ هزار بشکه رسیده است. این در حالی است که برخلاف بسیاری از اعضای اوپک، تولید نفت ایران در ماه آوریل، کاهش داشته و تنها سه میلیون و ۱۹۶ هزار بشکه در روز بوده است.

داده‌های اوپک نشان می‌دهد که در ماه آوریل از میزان تولید روزانه نفت الجزایر و قطر به ترتیب نزدیک به ۲۷ هزار بشکه و حدود ۵ هزار بشکه کم شده است، ولی میزان کاهش تولید روزانه نفت ایران در مدت تنها یک ماه، بیش از ۱۳۴ هزار بشکه بوده است.

اوپک به نقل از گزارش منابع ثانویه اضافه کرده است که با وجود کاهش تولید نفت خام ایران، دیگر کشورهای عضو این سازمان توانسته‎اند بر میزان تولید نفت خود اضافه کنند؛ عراق که اصلی‌ترین رقیب ایران در افزایش ظرفیت تولید نفت بین کشورهای عضو اوپک خوانده می‌شود، در فاصله ماه‌های مارس تا آوریل ۲۰۱۲ میلادی توانسته است نزدیک به ۲۱۸ هزار بشکه به تولید نفت خام خود اضافه کند و به تنهایی جبران‌کننده کاهش سهم نفت ایران در بازار جهانی باشد.

امروز جمعه، یازدهم ماه مه، آژانس بین‌المللی انرژی نیز از کاهش میزان صادرات نفت ایران در ماه آوریل خبر داد و تصریح کرد که احتمال دارد در سه ماه دوم سال ۲۰۱۲ میلادی، تا یک میلیون بشکه از صادرات نفت ایران کم شود.

انصراف خریداران نفت خام ایران از تمدید قراردادهای پیشین و خودداری آنها از امضای قراردادهای جدید، یکی از دلایل روند کاهشی تولید نفت خام ایران اعلام شده است.

گزارش شده است که نبود خریدار کافی برای نفت ایران باعث شده است بخشی از تولیدات این کشور در ذخایر دریایی یا تانکرهای نفت در آب‌های آزاد نگهداری شود.

در یکی از این موارد، در روز اول ماه مارس گزارش شد که نفتکش ایرانی دلوار که حامل نفت خام برای خریداری سنگاپوری بود، در آب‌های ساحلی سنگاپور لنگر انداخته است. بر اساس گزارش‌هایی تایید نشده، خریدار این نفت خام حاضر نشده بود محموله نفتکش دلوار را تحویل بگیرد.

حق نشر عکس Reuters
Image caption نفتکش دلوار در آب‌های ساحلی سنگاپور

برآوردهای آژانس بین‌المللی انرژی نشان می‌دهد که ایران می‌تواند روند ذخیره نفت خام در مخازن شناور دریایی را برای چند ماه دیگر ادامه دهد، ولی بعد از پر شدن ظرفیت این مخازن و تانکرها، ناچار خواهد بود تولید نفت را از برخی میدان‌ها متوقف کند.

قرار است تحریم‌های آمریکا علیه ایران از روز ۲۸ ژوئن (هشتم تیر) و تحریم‌های اتحادیه اروپا از ابتدای ماه ژوئیه (۱۱ تیر) امسال اجرایی شوند.

آمریکا تاکنون این فرصت را به خریداران نفت ایران داده است تا با کاستن از میزان واردات نفت ایران از تحریم‌های آمریکا مستنثی شوند.

هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه آمریکا، نزدیک به دو ماه پیش گفت که چون ۱۱ کشور خرید نفت از ایران را به میزان قابل توجهی کاهش داده‌اند، شامل تحریم‌های مصوب کنگره آمریکا نخواهند شد.

این رویکرد، خریداران نفت را به کاهش بیشتر واردات نفت از ایران ترغیب کرد و در هفته‌های گذشته گزارش‌هایی از پیوستن خریدارانی از آفریقای جنوبی، ژاپن، چین، هند، کره جنوبی، تایوان، سریلانکا و مالزی به جمع کشورهای تابع تحریم‌ها علیه ایران منتشر شد.

در هفته‌های اخیر نیز تعداد کشورهایی که اعلام کرده‌اند به تبعیت از این تحریم‌ها، واردات نفت ایران را متوقف می‌کنند، در حال افزایش بوده است.

با این حال، بریتانیا دیروز، پنجشنبه، دهم ماه مه، اعلام کرد که با دیگر کشورهای اتحادیه اروپا درباره احتمال کاستن از شدت تحریم نفتی ایران در حال رایزنی است.

بخش عمده‌ای از نگرانی دولت بریتانیا به بخشی از تحریم‌های اتحادیه اروپا علیه ایران مربوط می‌شود که بر اساس آنها شرکت‌های بیمه‌گر از هرگونه ارائه خدمت به کشتی‌های حامل نفت خام ایران منع شده‌اند. دفاتر مرکزی بسیاری از شرکت‌های بیمه‌گر دریایی در بریتانیا مستقر است و این بخش از تحریم‌های اتحادیه اروپا می‌تواند تاثیر قابل توجهی بر عملکرد این شرکت‌ها داشته باشد.

پیش از این گزارش شده بود که خریداران آسیایی نفت خام ایران هم خواهان بازنگری اتحادیه اروپا در تحریم‌های ایران شده‌اند. هرچند این نظر وجود دارد که هر گونه تغییر و تعدیل در محدودیت‌های مصوب علیه ایران، می‌تواند به معنای شکست اقداماتی باشد که برای تحت فشار قرار دادن و واداشتن ایران به بازبینی در فعالیت‌های هسته‌ایش، انجام شده‌اند.

مقامات رسمی ایران هم از زمان تصویب تحریم‌های نفتی، از بی‌تاثیر بودن اعمال چنین محدودیت‌هایی بر مبادلات نفتی ایران خبر داده و بارها اعلام کرده‌اند که نگران فروش نفت خود نیستند، هرچند محسن قمصری، مدیر امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران که مسئول اصلی هدایت بخش بازاریابی این شرکت برای فروش نفت خام است، در هفته‌های گذشته تایید کرد که سهم برخی کشورها از خرید نفت ایران کم شده است.

در عین حال، در بخشی از آخرین گزارش ماهانه اوپک که به نقل از منابع مستقیم کشورهای عضو تنظیم شده، آمده است که میزان تولید نفت ایران در دوره مورد بررسی بیشتر شده، به گونه ای که میزان تولید روزانه نفت خام ایران از ۳ میلیون و ۵۴۴ هزار بشکه در سال ۲۰۱۰ میلادی به ۳ میلیون و ۷۵۸ هزار بشکه در آوریل ۲۰۱۲ میلادی رسیده است.

انتشار گزارش اوپک که نشانگر تداوم روند کاهشی تولید نفت خام ایران در ماه مارس بود، تکذیب احمد قلعه‌بانی، مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران را به دنبال داشت.

آقای قلعه‌بانی حتی گزارش بانک مرکزی ایران را هم که از کاهش ۵۰۰ هزار بشکه‌ای تولید نفت خام ایران در سال گذشته خبر می‌داد، تکذیب کرد.

او گفت که در سال گذشته تنها ۲۸ هزار بشکه از تولید نفت ایران کم شده است.

در گزارش بانک مرکزی ایران آمده بود که افزون بر کاهش تولید، میزان صادرات نفت خام ایران هم به مرز دو میلیون بشکه در روز رسیده است.

ظرفیت تولید روزانه نفت خام ایران در سال‌های همزمان با پیروزی انقلاب اسلامی به مرز ۶ میلیون بشکه رسیده بود، ولی در طول جنگ ایران و عراق، بخش قابل توجهی از این ظرفیت از بین رفت.

با آن که سرمایه‌گذاری در بخش بالادستی صنعت نفت ایران در دوران ریاست جمهوری محمد خاتمی باعث شد ظرفیت تولید روزانه نفت ایران به بیش از ۴ میلیون و ۴۰۰ هزار بشکه برسد، این روند در سال‌های بعد ادامه نیافت و نشانه‌های آغاز روند کاهشی تولید نفت ایران در سال‌های اخیر بیش از قبل مشهود بوده است.

اقدام آمریکا در اعمال محدودیت بیشتر برای نقل و انتقالات مالی بین‌المللی با ایران نیز در کاهش تعداد خریداران نفت و در نتیجه کاهش تولید نفت خام این کشور موثر بوده است؛ گفته می‌شود که گروهی از این کشورها به دلیل مشکلات بانکی نتوانسته‌اند پول نفت خامی را که از ایران خریده‌اند به حساب های بانک مرکزی منتقل کنند و در نتیجه از تمدید قراردادهای جدید برای تداوم خرید نفت از ایران انصراف داده‌اند.

در عین حال، هنوز این امیدواری وجود دارد که با به نتیجه رسیدن دور جدید گفت‌وگوهای ایران با نمایندگان گروه ۱+۵ بر سر فعالیت‌های هسته‌ای ایران، فرصت مساعدی برای کاهش فشارها بر این کشور فراهم شود. قرار است دور آتی گفت‌وگوهای دو طرف روز سوم خرداد ماه در بغداد برگزار شود.

مطالب مرتبط