بندبازی چین با تحریم‌های ایران

حق نشر عکس AFP
Image caption "ساینوپک، شرکت نفت چین، تلاش کرده است از افزایش فشارهای بین‌المللی برای امضای قراردادهای نفتی با قیمت پایین‌تر با ایران استفاده کند"

معافیت چین از تحریم‌های مالی آمریکا علیه ایران یک بازی برد-برد برای پکن و واشنگتن است.

با تصمیم دولت باراک اوباما برای معاف کردن ۶ ماهه چین از قانون تحریمی که باراک اوباما در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۱ میلادی امضا کرد، هم شرکت‌های چینی به دلیل خرید نفت ایران از دسترسی به بازارهای مالی ایالات متحده محروم نمی‌شوند و هم آمریکا این پیام را به جمهوری اسلامی می‌دهد که تحریم‌های یک‌جانبه‌اش، یاورانی بین‌المللی دارد.

بر اساس تحریم جدید آمریکا هر شرکت یا موسسه مالی که از طریق بانک مرکزی ایران نفت بخرد، از دسترسی به بازارهای مالی آمریکا محروم می‌شود. البته قانون این تحریم‌ها به رئیس‌جمهوری آمریکا امکان می‌دهد به کشورهایی که واردات نفت‌شان از ایران را به میزان قابل ملاحظه‌ای کم کرده‌اند، یک معافیت کلی بدهد.

در شش ماهی که از تصویب این قانون گذشته است، آمریکا با تهدید و تطمیع توانست کشورهای زیادی از جمله ژاپن، هند و کره جنوبی را مجاب به کاهش خرید نفت از ایران کند.

معاف نشدن چین از تحریم‌های جدید آمریکا این سوال را مطرح کرده بود که دولت باراک اوباما چقدر حاضر است با دومین اقتصاد بزرگ جهان، درگیر نبردی تجاری و دیپلماتیک شود.

تا پیش از اعلام این معافیت، دو نظر درباره محاسبات چین برای پیوستن به تحریم نفتی ایران وجود داشت.

دیدگاه عمومی ناظران این بود که چینی‌ها از ناامنی خلیج فارس هراس دارند، زیرا هرگونه وقفه در واردات نفت، چرخ اقتصادشان را کند می‌کند. اما تا وقتی مطمئن نشوند که خطر حمله اسرائیل و آمریکا به ایران جدی است، عزمشان را برای کاهش قابل ملاحظه واردات نفت از ایران جزم نمی‌کنند.

دیدگاهی دیگر بیان می‌کرد که چینی‌ها در سالیان اخیر کوشیده‌اند از افزایش دامنه نفوذ آمریکا در خاورمیانه جلوگیری کنند. برای همین، غیرممکن است که چین خرید نفت از ایران را شدیدا کم کند.

نیاز به نفت ایران

چین بزرگترین خریدار نفت ایران است.

سال گذشته چینی‌ها روزانه بیش از ۵۰۰ هزار بشکه نفت از ایران وارد کردند و پولش را به حسابی که بانک مرکزی ایران نزد یکی از بانک‌های دولتی چین دارد، واریز کردند.

چین بارها تاکید کرده است که واردات نفت از ایران مطابق قوانین بین‌الملل انجام می‌شود و ربطی به برنامه اتمی جمهوری اسلامی ندارد. با این حال، در سه ماهه نخست سال جاری میلادی، خرید نفت خام چین از ایران تا یک سوم کاهش یافت. البته بخشی از دلیل این روند اختلاف دو طرف بر سر قیمت و نحوه پرداخت پول بود.

اریکا داونز، کارشناس امور چین در واشنگتن می‌گوید: "ساینوپک، شرکت نفت چین، می‌دانست که تحریم‌ها در راهند و تلاش کرد از افزایش فشارهای بین‌المللی استفاده کند و بر سر بستن قراردادهای جدید، با موعد پرداخت دیرتر و قیمت پایین‌تر، به ایران فشار بیاورد. اما ایران زیر بار نمی‌رفت و باعث شد اختلاف‌ها تا ماه مارس ادامه پیدا کند."

اما در سه ماهه دوم سال جاری میلادی، باز واردات نفت چین از ایران جهش یافت.

بنا به آمار، چین در ماه مه روزانه ۵۲۴ هزار بشکه نفت از ایران وارد کرده که نسبت به ماه آوریل نشانگر ۳۵ درصد رشد است. اما در مجموع، خرید نفت چین از ایران در پنج ماه نخست ۲۰۱۲ میلادی در مقایسه با سال پیش، یک پنجم افت کرده است.

روابط تجاری استراتژیک

رئیس‌جمهوری آمریکا می‌داند که محروم کردن چین از نفت ایران ممکن است به رشد اقتصادی پرجمعیت‌ترین کشور جهان و به تبع آن، بهبود اقتصاد آمریکا و اروپا آسیب بزند. برای همین او با احتیاط گام برمی‌دارد.

در شش ماه گذشته مقام‌های آمریکایی تماس‌های متعددی با همتایان چینی خود برای کاهش خرید نفت از ایران داشتند.

بنا به گزارش‌ها، عموما این پیام به چین داده می‌شد که شما حتی برای حفظ ظاهر، نشان دهید که نفت کمتری از ایران می‌خرید یا دست‌کم بابت همان حجم نفت سابق، پول کمتری به حساب بانک مرکزی جمهوری اسلامی می‌ریزید. آن وقت آقای اوباما می‌تواند چین را از تحریم‌های تازه معاف کند.

ارائه این پیشنهاد از سوی دولت آمریکا دلیلی ساده و روشن داشت؛ تجارت چین با آمریکا مهم‌ترین رابطه تجاری در دنیاست. افزون بر این، چین حدود یک و نیم تریلیون دلار اوراق قرضه آمریکا را در اختیار دارد.

بسیاری از شرکت‌های نفتی چینی نیز در آمریکا دارایی دارند و هر روز به حجم سرمایه‌گذاری خود در این کشور می‌افزایند. به عنوان نمونه، در اوایل ژانویه امسال شرکت ساینوپک اعلام کرد که در پنج طرح انرژی آمریکا ۲ میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار سرمایه‌گذاری می‌کند.

حق نشر عکس Reuters
Image caption آمریکا توانسته است خریداران نفت ایران از جمله ژاپن، هند و کره جنوبی را به کاهش خرید نفت از ایران مجاب کند

پیشینه حمایت از تحریم ایران

صرف نظر از نقش چین به عنوان لکوموتیو اقتصاد جهان و ذخایر عظیم دلاری آن، باراک اوباما امیدوار بود در شرایطی که روسیه، دست‌کم در ظاهر، به ایران نزدیک‌تر شده است، چین را برای اعمال فشار به تهران در کنار خود نگه دارد.

چین در سال ۲۰۱۰ میلادی از تصویب قطعنامه ۱۹۲۹ شورای امنیت علیه ایران حمایت کرد، قطعنامه‌ای که تا به امروز شدیدترین تحریم‌های بین‌المللی را علیه جمهوری اسلامی وضع کرده است. به نظر می‌رسد اصلی‌ترین دلیل حمایت چین از این قطعنامه، همانند قطعنامه‌های پیشین شورای امنیت علیه ایران، پرهیز از انزوای بین‌المللی بوده است.

در آن سال چین از تحریم یک‌جانبه آمریکا علیه شرکت‌های سرمایه‌گذار در بخش انرژی ایران نیز تا حدودی پیروی کرد و در نتیجه از طرح‌های توسعه میدان‌های نفت و گاز ایران یا بیرون رفت و یا پیشرفت کار را کند کرد.

در نتیجه عمده کارشناسان اطمینان داشتند که دولت باراک اوباما نمی‌گذارد مساله معافیت چین از تحریم‌ها به جنجالی دردسرساز بدل شود. رویارویی تجاری و دیپلماتیک با چین چنان هزینه سنگینی برای دولت ایالات متحده در بردارد که آقای اوباما مایل به پرداختش نیست.

مطالب مرتبط