پارس جنوبی اسیر تحریم

پارس جنوبی حق نشر عکس BBC World Service

در آستانه شروع تحریم های اروپا علیه ایران، رستم قاسمی وزیر نفت ایران گفته است که "در گذشته پیمانکاران کشورهای خارجی تاسیسات نفتی را در کشور اجرایی می کردند اما امروز به جای پیمانکاران خارجی، پیمانکاران داخلی فعالیت گسترده ای انجام می دهند."

آقای قاسمی گفته است که "زمانی برای بسیاری از فرآورده ها و تجهیزات، متکی به سایر کشورهای بودیم اما امروز بسیاری از فرآورده های نفتی را صادر می کنیم و در تولید برخی تجهیزات نیز به خودکفایی رسیده ایم."

اما این پرسش وجود دارد که چرا با گذشت هفت سال از ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد، حتی یک فاز از بزرگترین پروژه نفتی ایران در میدان گازی پارس جنوبی که در زمان آقای احمدی نژاد، به بهره برداری نرسیده است؟

تا پیش از شروع ریاست جمهوری آقای احمدی نژاد، بعد از یک دوره نسبتا طولانی قطع همکاری، شرکت های بین المللی نفتی سرانجام در دولت محمد خاتمی همکاری خود را با ایران از سر گرفته بودند و با همکاری چند شرکت صاحب نام داخلی پروژه بزرگ میدان گازی پارس جنوبی را پیش می بردند.

اما با اصرار ایران به غنی سازی اورانیوم و مخالفت و فشار دولت های غربی، شرکت های بین المللی به خصوص بعد از تحریم های بین المللی یک به یک بازار جذب صنعت نفت ایران را به امید بهتر شدن شرایط سیاسی و توافق های جهانی، ترک کردند و ایران نتوانست آن طور که پیش بینی کرده بود، بزرگترین پروژه صنعت نفت و گازش را پیش ببرد.

از ۲۴ فاز پارس جنوبی که نیمی از ذخایر گاز ایران را در خود جای داده، ده فاز آن در دروه ریاست جمهوری محمد خاتمی شروع شد و پنج تای آنها در همان دوره آقای خاتمی به بهره برداری رسید و امتیاز افتتاح پنج فاز بعدی هم به آقای احمدی نژاد رسید.

البته دو فاز نه و ده پارس جنوبی هنوز با گذشت چند سال از افتتاح رسمی آنها با کمبود گاز مواجهند و چاه های لازم برای تامین گاز این فازها حفر نشده است.

حق نشر عکس 1
Image caption قرارگاه خاتم الانبیاء که تا پیش از دولت آقای احمدی نژاد سهمی در پروژه های نفتی نداشت، بنابه گزارش وزارت نفت، ۲۵ میلیارد دلار قرارداد نفتی در دست اجرا دارد.

سرنوشت بقیه فازها هم تا مدتها روشن نبود و شرکت های بین المللی نظیر توتال، شل، انی و دیگران که سالها با ایران بر سر اجرای بخشی از پارس جنوبی در مذاکره بودند، وسط کار با فشار کشورهای غربی به خصوص آمریکا ناچار شدند در همکاری با ایران تجدید نظر کنند.

امید شرکت های نفتی بین المللی به خصوص شرکت های غربی این بود که ایران بر سر پرونده هسته ای اش با غرب به توافق برسد و آنها همکاری خود را از سر بگیرند اما اصرار ایران به غنی سازی اورانیوم و بی اعتنایی به تحریم های بین المللی این امید را نقش بر آب کرد.

بی نتیجه بودن مذاکرات هسته ای با غرب از یک سو و تحریم های آمریکا و اروپا نیز مشکل ایران را دو چندان کرد، ایران ابتدا تصور می کرد با تهدید شرکت های غربی می تواند، آنها را به ماندن و ادامه همکاری ترغیب کند، اما خیلی زود مشخص شد که مبادلات شرکت های بین المللی نفتی با آمریکا و اروپا به حدی است که آنها ترجیح می دهند عطای بازار ایران را به لقایش ببخشند.

از نگاه به شرق تا اتکا به شرکت های داخلی

در چنین شرایطی دولت محمود احمدی نژاد که یکباره بخشی از سرمایه و تکنولوژی مورد نیاز برای توسعه میدان های نفتی و گازی را از دست داده بود و سودای دل کندن از غرب را نیز در سر داشت، نگاه به شرق را جانشین نگاه به غرب کرد.

تغییری که دوام چندانی نداشت و بیشتر به کام شرکت های چینی شد که دنبال فرصت می گشتند تا کالاهای خود را در بازار بدون رقیبی چون ایران بفروشند. گزارشها نشان می دهد که فعالیت شرکت های نفتی چینی و هندی در صنعت نفت ایران برخلاف پیش بینی ها، ثمر مورد انتظار را به همراه نیاورد.

دلیل بروز چنین مشکلی از همان ابتدا قابل پیش بینی بود؛ چون بسیاری از همین شرکت های آسیایی برای اجرای پروژه های نفتی از امکانات و توانایی های شرکت های نفتی غربی استفاده می کنند و به دلیل تحریم های بین المللی، عملا امکان استفاده از تکنولوژی غربی ها وجود نداشت.

تشدید تحریم ها و همکاری بی ثمر با برخی شرکت های آسیایی سبب شد که ایران دوباره سیاستش را در زمینه توسعه صنعت نفت و گاز تغییر بدهد و چشم به توانایی های داخلی بدوزد.

به قاعده اولویت با چند شرکت بزرگ ایرانی بود که با شرکت های غربی در پروژه میدان گازی پارس جنوبی همکاری کرده بودند اما دولت و وزارت نفت ایران دل به قرارگاه خاتم الانبیاء سپرده بودند که بخشی از سپاه پاسداران است.

قرارگاه خاتم الانبیا سپاه پاسداران که تا پیش از ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد تنها فعالیتش در پارس جنوبی اجاره ماشین آلات راهسازی بود، در مدتی کوتاه به قدرت بلامنازع نفتی تبدیل شد و بر اساس گزارس سال گذشته شرکت ملی نفت ایران، این قرارگاه ۲۵ میلیارد دلار قرارداد نفتی در دست اجرا دارد.

حق نشر عکس ISNA
Image caption مقایسه زمان شروع و پایان پروژه ها در دولتهای محمد خاتمی و آقای احمدی نژاد نشان می دهد که توسعه صنعت نفت ایران به سرمایه کافی و تکنولوژی نیاز دارد که شرکت های ایرانی با وجود پیشرفت های فنی در سالهای اخیر، از داشتن هر دوی آنها محرومند.

در حالی که سپاه و قرارگاه خاتم الانبیاء یکی از اهداف تحریم های بین المللی بودند و مدام در خارج تنبیه می شدند در داخل با گرفتن امتیازات ویژه مثل قراردادهای بدون برگزاری مناقصه، تشویق می شدند و حتی قرارگاه خاتم الانبیاء برای رد گم گردن در مواردی با ایجاد شرکت هایی صوری، یک شبه برنده قراردادهای چند میلیارد دلاری نفتی شد.

کمبود پول و تکنولوژی

با این همه گزارشها نشان می دهد که مشکل ایران فراتر از آن چیزی است که برخی مسئولان ایرانی می پندارند و با گذشت هفت سال هنوز هیچکدام از پروژه هایی که قرارداد آن در میدان گازی پارس جنوبی با شرکت های داخلی بسته شده به بهره برداری نرسیده است.

مقایسه زمان شروع و پایان پروژه ها در دولتهای محمد خاتمی و آقای احمدی نژاد نشان می دهد که توسعه صنعت نفت ایران به سرمایه کافی و تکنولوژی نیاز دارد که شرکت های ایرانی با وجود پیشرفت های فنی در سالهای اخیر، از داشتن هر دوی آنها محرومند.

شرکت های بین المللی نفتی اکثر قراردادهای خود را به صورت بیع متقابل با ایران امضا کرده بودند و تمام سرمایه مورد نیاز در توسعه میدان های نفت و گاز را تامین می کردند و اصل سرمایه و سود خود را از محل تولید نفت یا گاز بعد از پایان مراحل توسعه تامین می کردند کاری که شرکت های داخلی توانایی آن را ندارند.

دولت و وزارت نفت ایران سعی کرده اند پول مورد نیاز برای توسعه میدان های نفت و گاز را از منابع داخلی تامین کنند اما وضعیت فعلی نشان می دهد منابع داخلی برای توسعه میدان های نفت و گاز کافی نیست.

بنابر پیش بینی وزارت نفت ایران، این کشور در پنج سال آینده برای توسعه صنعت نفت و گاز خود به ۲۰۰ میلیارد دلار سرمایه نیاز خواهد داشت اما تامین این حجم بودجه از منابع داخلی کار بسیار دشواری است و به عقیده تحلیلگران بازار انرژی، ایران بدون سرمایه و تکنولوژی خارجی قادر نیست برنامه های توسعه صنعت نفت را پیش ببرد.

از نظر این گروه از کارشناسان، کاهش شدید تولید نفت و تاخیر طولانی در اجرای پروژه های نفتی ثابت کرده است که ایران نمی تواند تنها با اتکا به شرکت های داخلی به اهداف خود برسد و ادامه وضعیت فعلی به خصوص در میدان های مشترک نفتی به زیان ایران تمام خواهد شد چون همسایگانش با امکانات شرکت های بین المللی به سرعت در حال استخراج منابع نفت و گاز هستند.

مطالب مرتبط