آیا بورس ارز راه حل بحران ارزی ایران است؟

به روز شده:  16:03 گرينويچ - جمعه 14 سپتامبر 2012 - 24 شهریور 1391
صرافی

بعد از گذشت یک هفته پر تلاطم در بازار ارز ایران و افزایش بی سابقه قیمت ارزهای عمده، محمود بهمنی رئیس کل بانک مرکزی ایران می‌گوید که "بانک مرکزی نمی تواند مرتبا قیمت ارز را پائین بیاورد ولی سعی کردیم آن را کنترل کنیم."

آقای بهمنی به خبرگزاری دانشجویان ایران گفته است که در آینده ای نزدیک قیمت ارز، "در بورس ارز تعیین تکلیف خواهد شد."

در ماه‌های اخیر بعد از تشدید تحریم های بین المللی علیه نظام بانکی و صنعت نفت ایران، قیمت ارز هر روز افزایش پیدا کرده است ولی در هفته های اخیر نرخ برابری انواع ارزها در مقابل ریال به شدت افزایش پیدا کرده است و پول ملی ایران بخش عمده ای از ارزش خود را از دست داده است.

دولت و بانک مرکزی نیز تلاش کرده اند تا با روش‌های مختلف از جمله، تهدید و مجازات ارزفروشان، حذف ارز مسافری و محدودیت ارز دولتی برای واردات بازار پرتنش ارز را کنترل کنند اما هیچکدام از این روش‌ها موثر نیفتاده است و اکنون بانک مرکزی و دولت در پی ایجاد بازار بورس ارز هستند.

هنوز به درستی روشن نیست که این بازار به چه شکل فعالیت خواهد کرد اما از هم اکنون اتاق بازرگانی که بزرگترین تشکل بخش خصوصی به حساب می آید، مخالفت خود را با این روش تازه بانک مرکزی برای کنترل بازار ابراز کرده است.

آنطور که مقامات اقتصادی ایران اعلام کرده اند در این بازار، معاملات ارزی فیزیکی وجود ندارد و عرضه و تقاضا بر اساس گواهی ارزی خواهد بود و بانک مرکزی امیدوار است که با این روش که در آن خرید ارز به صورت پیش خرید یا پیش فروش صورت می گیرد، تا حدود زیادی قیمت ارز را کنترل کند.

نظر بر این است که متقاضیان ارز وقتی به ارز نیاز داشته و افزایش نرخ ارز را پیش بینی می کنند، بکوشند که مثلا ارز مورد نیاز خود را برای شش ماه آینده به قیمت فعلی یا قیمت دیگری بخرند و همین باعث ایجاد تعادل در بازار می شود. به عبارت دیگر، با فرارسیدن زمانی که قرار است پیش بینی افزایش نرخ ارز تحقق یابد، بخشی از تقاضا برای ارز قبلا تامین و در نتیجه، از فشار تقاضا کاسته شده است. کاهش فشار تقاضا هم روند افزایش نرخ را تعدیل می کند.

محمود بهمنی

آقای بهمنی می گوید که در آینده ای نزدیک قیمت ارز، در بورس ارز تعیین تکلیف خواهد شد.

اما اتاق بازرگانی ایران مخالف ایجاد بازار بورس ارز است و می گوید پیش از راه اندازی آن، لازم است دولت و بانک مرکزی اجازه دهند تا این نهاد صنفی بررسی جامعی در این خصوص انجام دهد.

اعضای اتاق بازرگانی می گویند که بانک مرکزی بزرگترین عرضه کننده ارز در بازار است و اگر بانک مرکزی چنین ظرفیتی دارد چرا اکنون و خارج از بورس ارز مورد نیاز متقاضیان را تامین نمی کند.

مخالفت با قیمت گذاری دولتی

مشکل اصلی این است که صادرکنندگان می گویند حاضر نیستند ارز صادراتی خود را در جایی عرضه کنند که دولت در آن همه کاره است و قیمت گذاری در آن به وسیله دولت صورت می گیرد.

صادرکنندگان مخالف بازار بورس می گویند که دولت برای وادار کردن آنها به مشارکت در بازار بورس چاره ای ندارد جز آنکه روش پیمان سپاری را که سالها در ایران رایج بود، دوباره احیا کند. روشی که با انتقادهای فراوان کنار گذاشته شد.

در آن دوره یعنی پیش از تک نرخی کردن ارز در دهه هفتاد خورشیدی، صادرکنندگان موظف بودند که ارز حاصل از صادرات نفتی را به کشور بازگردانند و دولت برای اطمینان از بازگشت ارز به کشور صادر کنندگان را ملزم می کرد مبالغی را به عنوان ودیعه نزد بانک مرکزی بگذارند و تعهد کنند که ارز صادراتی را برگردانند.

مخالفان می گویند چرا بانک مرکزی سیاست ارز تک نرخی را که حدود ده سال گذشته در ایران اجرا شد، کنار گذاشته و در چند ماه اخیر به دلیل ناتوانی در کنترل بازار، قیمت ارز را رها کرده است.

آنها انتقاد دیگری نیز بر بورس ارز وارد می کنند و می گویند که با شروع به کار بورس ارز نرخ جدیدی در این بازار برای ارزها تعیین خواهد شد و از کجا معلوم که دولت نمی خواهد از این طریق با فروش ارز نفتی به قیمت های بسیار بالا، کسری بودجه ریالی خود را جبران کند.

تاکید دولت بر فروش ارز حاصل از صادرات بخش خصوصی در بورس ارز باعث شده که مخالفت ها بیشتر شود و صادرکنندگان می گویند که بانک مرکزی و دولت بهتر است در بورس ارز برای فروش ارز دولتی برنامه ریزی کنند نه ارز صادر کنندگان. این استدلال به خصوص از آن جهت قابل توجه است که بخش عمده عواید ارزی ایران از طریق صادرات نفت، نصیب دولت می شود و وجود یک بورس ارز بدون ورود عواید اصلی ارزی اساسا ناقص است. همچنین، نرخ ارزی که فعل و انفعالات چنین بورسی تعیین می کند، منعکس کننده روابط تجاری کشور نیست و از نظر اقتصادی، بی معنی است.

خوش بینی دولت به آینده بورس ارز

صادرکنندگان ایران

"حاضر نیستیم ارز صادراتی خود را در جایی عرضه کنیم که دولت در آن همه کاره است و قیمت گذاری در آن به وسیله دولت صورت می گیرد."

در مقابل این انتقادها، دولت و بانک مرکزی بر وجود ذخایر ارزی کافی در کشور تاکید دارند و شمس الدین حسینی، وزیر اقتصاد می گوید که "سیاست مان این نیست که ذخایر ارزی کشور را که حاصل انباشت سالها ارز در کشور است صرف نیازهای جاری کنیم."

آقای حسینی می گوید که چشم انداز ما برای درآمدهای ارزی بیشتر شده و "با افزایش این عرضه و اقبالی که بخش خصوصی برای عرضه در شبکه تجاری که قیمت بر اساس عرضه و تقاضا تعیین می شود، نشان داده قطعا حجم عرضه افزایش می یابد و علی القاعده این امر تعدیل نرخ ارز را به دنبال خواهد داشت."

بعد از بحران ارزی زمستان سال گذشته نرخ ارز تا حدودی کاهش پیدا کرد ولی بعد از بی نتیجه ماندن مذاکرات هسته ای ایران و گروه ۱+۵ در استانبول، بغداد و مسکو، قیمت طلا و انواع ارزهای بین المللی رو به افزایش گذاشت و در هفته گذشته قیمت انواع ارز به رقم های بی سابقه‌ای رسید.

در آن زمان برخی منتقدان دولت را متهم می کردند که با دامن زدن به بحران ارز سعی دارد قیمت ها را افزایش دهد تا کسری بودجه لازم برای پرداخت یارانه های نقدی را تامین کند و اکنون نیز بی عملی دولت و بانک مرکزی، این اتهام را متوجه دولت کرده است؛ چون دولت بزرگترین عرضه کننده ارز است.

وزیر اقتصاد وضعیت فعلی بازار ارز را با دوره بحرانی این بازار در زمستان مقایسه می کند و می گوید که افزایش قیمت طلا و ارز "نگرانی فراوانی ایجاد کرد اما بعد از یک سلسله اقدامات با مجموعه اختلال های خارجی و داخل کشور صورت گرفت و آن روند و فرایند تغییر کرد."

البته باید توجه داشت که حتی پس از "تغییر" مورد اشاره آقای حسینی، هنوز هم ریال بخش عمده ای از ارزش خود را از دست داده است و به گفته اقتصاددانان، یکی از نتایج آن تشدید تورم داخلی بوده است.

همچنین، برخی کارشناسان اقتصادی در باره این که اقدامات دولت در آن دوره نرخ ارز را کاهش داد و نوسانات روزانه را کنترل کرد، اختلاف نظر دارند. به گفته آنان، همبستگی نوسانات بهای ارز و تحولات سیاسی نشان می دهد که نگرانی از تبعات بحران های متعدد در روابط خارجی ایران عامل مهم در کاهش اعتماد به ثبات اقتصادی جمهوری اسلامی است و فضای سیاسی بین المللی، احتمال وضع تحریم های تازه و نگرانی از بروز جنگ بر فضای اقتصادی کشور تاثیر می گذارد و بازار ارز نیز از آن متاثر می شود.

در این زمینه بیشتر بخوانید

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.