ایران با تغییر قراردادهای نفتی، شرکت‌های بین‌المللی را وسوسه می‌کند

بیژن نامدار زنگنه، وزیر نفت ایران می گوید که برای بازگرداندن شرکت های بین المللی نفتی برای همکاری در توسعه صنعت نفت ایران، قراردادهای بیع متقابل اصلاح می شود تا "امکان جذابیت بیشتر برای مشارکت خارجی ها در توسعه میادین نفت و گاز" فراهم شود.

به گزارش خبرگزاری مهر، آقای زنگنه گفته قراردادهای پیشین با توجه به تغییر شرایط بازارهای جهانی نفت دیگر برای پیمانکاران جذاب نیست و برای همین"با حفظ مالکیت و حاکمیت ملی دولت و نظام بر میادین نفت و گاز، از ظرفیت‌های نسل جدید قراردادها به منظور افزایش جذب سرمایه شرکت‌های بزرگ نفت و گاز جهان و بخش خصوصی داخلی استفاده خواهیم کرد."

در حال حاضر سرمایه گذاران خارجی رغبت چندانی برای همکاری با ایران نشان نمی دهند و برخی شرکت‌های بین‌المللی هم که در دولت محمد خاتمی با ایران در اجرای پروژه های نفتی همکاری می کردند، دیگر تمایلی به همکاری ندارند.

اصرار ایران به ادامه غنی سازی اورانیوم و نادیده گرفتن قطعنامه های تنبیهی شورای امنیت سازمان ملل و تحریم های گسترده بین‌المللی هم مانع هر گونه همکاری شرکت های بین المللی نفتی شده است. این شرکت ها نگران آن هستند که در صورت همکاری با ایران، ولو با امتیازات استثنایی از سوی جمهوری اسلامی، دسترسی آنان به بازار و تسهیلات مالی آمریکا به مخاطره افتد.

ایران در سال‌های اخیر سعی کرده است با استفاده از منابع و امکانات داخلی و مشارکت برخی کشورهای آسیایی نظیر چین و هند به توسعه میدان‌های نفت و گاز بپردازد اما شواهد نشان می دهد که در عمل موفقیت چندانی به دست نیامده است.

در دوره ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد، ایران نتوانست قرارداد بزرگی با شرکت‌های بین‌المللی به خصوص اروپایی برای توسعه صنعت نفت و گاز امضا کند و شرکت هایی هم که قراردادهایی بسته بودند، به مرور عطای همکاری و مشارکت با ایران را به لقایش بخشیدند.

گزارش‌ها نشان می دهد کمبود منابع مالی و مشکلات تامین فناوری مورد نیاز مانع پیشرفت پروژه های نفتی ایران شده است.

برای تامین منابع مالی، دولت ایران در سال‌های گذشته سعی کرده از منابع داخلی برای توسعه منابع نفت و گاز استفاده کند اما این منابع بسیار محدود است و ایران قادر نیست پول مورد نیاز توسعه میادین نفت و گاز را از داخل تهیه کند.

اکنون دولت حسن روحانی می کوشد تا با تغییر و اصلاح قراردادها، شرکت های بین‌المللی نفتی را ترغیب کند تا همکاری با ایران را از سر بگیرند.

در حال حاضر یکی از بزرگترین پروژه های اصلی ایران میدان گازی پارس جنوبی است که نیمی از ذخایر گازی این کشور را در خود جای داده است. در هشت سال اخیر بعد از خروج شرکت های بین المللی نفتی، وزارت نفت سعی کرد اجرای این پروژه عظیم را به شرکت های داخلی بسپارد اما گزارش‌ها نشان می دهد که اجرای این پروژه بسیار کند پیش می رود.

آقای زنگنه با سفر به این منطقه و بررسی وضعیت پروژه، سعی کرده تا با اولویت بندی، فعلا منابع مالی موجود را به سمت تعداد محدودتری از فازهای این مجموعه هدایت کند بلکه در آینده راه برای ورود شرکت های بین المللی نفت باز شود.

اما اصرار ایران به ادامه غنی سازی اورانیوم و نادیده گرفتن قطعنامه های شورای امنیت سازمان ملل و تحریم های بین المللی باعث شده تا سرمایه گذاران خارجی به خصوص شرکت های بین المللی فعال در نفت و گاز هیچ تمایلی به همکاری با ایران نداشته باشند.

تغییر قراردادهای نفتی

Image caption آقای زنگنه می گوید که از ظرفیت‌های نسل جدید قراردادها به منظور افزایش جذب سرمایه شرکت‌های بزرگ نفت و گاز جهان و بخش خصوصی داخلی استفاده خواهیم کرد

غیر از این مشکلات، ایران در طول سال‌های پایانی دهه نود میلادی توانسته بود با قراردادهای بیع متقابل قراردادهای بزرگی با شرکت های بین المللی به خصوص شرکت های نفتی غربی ببندد. بر اساس قراردادهای بیع متقابل شرکت های سرمایه گذاری خارجی با پرداخت تمام هزینه های پروژه آن را به شرکت ملی نفت ایران واگذار می کنند و از محل فروش تولیدات نفت و گاز اصل سرمایه و سود خود را برداشت خواهند کرد.

در این قراردادها شرکت های خارجی در پروژه های نفتی سهم مدیریتی ندارند و صرفا به عنوان پیمانکار با شرکت ملی نفت ایران کار می‌کنند. قراردادهای بیع متقابل که ایران برای مدتی به علت محدویت های قانونی و کمبود منابع مالی از آن استفاده می کرد، بعد از مدتی جذابیت خود را برای شرکت های خارجی از دست داد.

بر اساس قانون اساسی جمهوری اسلامی، امکان واگذاری بخشی از منابع به شرکت های خارجی وجود ندارد، در حالی که بسیاری از شرکت ها تمایل دارند مالک بخشی از پروژه هایی باشند که اجرا می کنند.

در کنار این مشکل قانونی، در قراردادهای بیع متقابل مجازات هایی برای شرکت های خارجی در نظر گرفته شده است که در صورت ناتوانی در انجام به موقع تعهدات، جریمه می شوند.

برای همین هم دولت آقای احمدی نژاد حتی برای چند پروژه اکتشافی نفت قرارداد مشارکت در تولید را برای شرکت های روسی و هندی ارائه کرد اما این کار هم نتوانست شرکت های نفتی را به همکاری ترغیب کند.

اکنون آقای زنگنه که هشت سال در دولت آقای خاتمی وزیر نفت بود و اولین قراردادهای فاینانس در دوره وی با شرکت های خارجی بسته شد، به دنبال تغییر و اصلاح قراردادهای نفتی است و می گوید که از قراردادهای "بیع متقابل توسعه یافته" استفاده خواهد شد که در آن از یک الگوی واحد استفاده نمی شود و هر قراردادی بنابر شرایط پروژه متفاوت خواهد بود.

کاهش شدید تولید نفت از بالای چهار میلیون و ۲۰۰ هزار بشکه در روز به حدود سه میلیون و ۶۰۰ هزار بشکه و کندی شدید پروژه های نفتی، وزارت نفت ایران را واداشته تا به دنبال راهی باشد که هر چه سریعتر طرح های نفتی را از رکود خارج کند.

دولت جدید ایران امیدوار است با برنامه های تازه ای نظیر قراردادهای جدید نفتی شرکت‌های بین المللی نفتی را وسوسه کند تا همکاری خود را با ایران از سر بگیرند اما این پرسش همچنان وجود دارد که حتی با افزایش جذابیت بازار نفت ایران، آیا شرکت های خارجی پیش از حل و فصل برنامه هسته ای حاضر به همکاری با ایران خواهند بود؟

مطالب مرتبط