۲۰۱۴: سالی که اروپا باید تصمیم بگیرد

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption تورین، ایتالیا: جنبش "چنگک" که مخالف سیاست‌های ریاضت اقتصادی است، قدرت گرفته است

سال ۲۰۱۴ سالی است که رأی‌دهندگان اروپایی در آن نظرشان را درباره اتحادیه اروپا ابراز می‌کنند. انتخابات اروپایی که ماه مه آینده (اوایل خرداد ۱۳۹۳) برگزار می‌شود، یک همه‌پرسی نیست، اما احزاب بسیاری هستند که مصممند در این رأی‌گیری خود پروژه اروپایی را به رأی بگذارند.

در سراسر اتحادیه اروپا احزاب مخالف نظم موجود در نظرسنجی‌ها وضعیت خوبی دارند. آنها برنامه‌های متفاوتی از یکدیگر دارند، اما اکثرا با مهاجرت، یورو (پول واحد اروپایی)، سیاست‌های ریاضتی و گستردگی اختیارات بروکسل (مقر اتحادیه اروپا) مخالفند.

برخی از این احزاب نظیر جبهه ملی در فرانسه به رهبری مارین لوپن و حزب آزادی در هلند به رهبری خیرت ویلدرز در نظرسنجی‌ها پیشتازند. این دو رهبر برای "مبارزه با هیولایی بنام [اتحادیه] اروپا" ائتلاف نه‌چندان مستحکمی تشکیل داده‌اند.

حق نشر عکس Getty
Image caption جبهه ملی در فرانسه به رهبری مارین لوپن در نظرسنجی‌ها وضع خوبی دارد

اگر این احزاب مخالف اتحادیه اروپا بیش از ۳۰ درصد کرسی‌ها را تصاحب کنند، می‌توانند در کارهای پارلمان اروپا اختلال ایجاد کنند؛ آن هم در حالی که این نهاد اهمیتی دوچندان پیدا کرده است.

در این بین دو نکته را باید در خاطر داشت: اول اینکه این احزاب ناهمگون برای همکاری با هم به مشکل برخواهند خورد. بعضی از آنها چپ‌گرا، و برخی دیگر راست‌گرا هستند، و بعضی هم – نظیر جنبش پنج ستاره در ایتالیا – در مخالفت با سیاست‌مداران حاکم موضع می‌گیرند.

از سوی دیگر، هرچه در نظرسنجی‌ها اقبال عمومی به این احزاب بیشتر باشد، احتمال ایجاد ائتلاف میان احزاب عمده حاضر در پارلمان اروپا برای پیشبرد برنامه‌هایشان بیشتر می‌شود. در بریتانیا نایجل فاراج و حزب استقلال بریتانیا (UKIP) از ائتلاف با احزابی که ممکن است برچسب افراطی بودن به آنها بخورد، ابا دارند.

اما باید انتظار مبارزه‌ای جانانه را داشت: رهبران اروپایی و گروه‌هایی که تابحال در بروکسل دست بالا را داشته‌اند، این احزاب جدیدتر را افراطی و بیگانه‌هراس خواهند خواند. در عوض، این احزاب هم آتش خود را به‌ سوی آنچه فاصله گرفتن نخبگان از مردم عادی می‌خوانند، خواهند گرفت.

مبارزه بر سر مناصب مهم

بازی همین حالا هم در راهروهای بروکسل آغاز شده است: چه کسانی مناصب مهم را بدست خواهند آورد؟

تکلیف ریاست کمیسیون اروپا، ریاست شورای اروپا و ریاست پارلمان اروپا تعیین خواهد شد. تلاش برای رسیدن به این مناصب از همین حالا شروع شده است. اعضای پارلمان اروپا، کمیسرها و وزرای ارشد پیشین نظیر مارتین شولتز، اولی رن، گای فرهوفشتات، ژان- کلود یونکر، میشل بارنیه و ویوین ردینگ همه آمادگی خود را اعلام کرده اند؛ درست مثل یک جلسه حضور و غیاب.

اما واقعیت این است که روند انتصاب رئیس قدرتمند کمیسیون اروپا درهم ریخته و مبهم است. هیچکس نمی‌داند قواعد این بازی چه خواهد بود. احتمالا بر سر انتخاب نهایی کشمکشی میان پارلمان تازه انتخاب شده اروپا و رهبران کشورهای اروپایی در خواهد گرفت. دیپلمات‌ها می‌گویند که این بازی "به لحظات آخر کشیده خواهد شد" و تکلیف آن "به سرعت" روشن خواهد شد. بعضی از آنها هشدار می‌دهند که ممکن است "اختلافاتی نهادی و جدی" بروز کند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption شورای اروپا: در سال ۲۰۱۴ تغییراتی در رأس نهادهای اتحادیه اروپا ایجاد خواهد شد

در حال حاضر نماینده بریتانیا در کمیسیون اروپا کاترین اشتون است که نماینده عالی اتحادیه در امور خارجه است. اینکه دولت بریتانیا چه کسی را نامزد عضویت در کمیسیون می‌کند، و او را برای چه پستی نامزد می‌کند، اهمیت فوق‌العاده زیادی دارد.

دو کشوری که باید آنها را زیر نظر داشت

فرانسه. این روزها فضایی توأم با یأس و بدبینی بر فرانسه حاکم است. اعتراضات فراگیر شده است. در منطقه برتانی در شمال غربی کشور طغیان‌هایی علیه افزایش مالیات‌ها انجام شده، و اقتصاد کشور ممکن است دوباره دچار رکود شود. فرانسوا اولاند، رئیس جمهوری فرانسه، در عمل به وعده کاهش بیکاری تا پایان سال ۲۰۱۳ با مشکل روبرو شده است. شمار بیکاران در حال حاضر ۳.۲۹ میلیون نفر است و این تعداد رو به افزایش است، هرچند که آهنگ افزایش آن کندتر شده است. رئیس جمهوری ادعا می‌کند که "معکوس شدن منحنی بیکاری . . . واقعا آغاز شده است". اما برای تأیید این ادعا باید تفسیر نادقیقی از آمار داشت. تعدیل نیروی کار ادامه خواهد داشت. احساس نارضایتی ممکن است خود را در قالب اعتراضات خیابانی نشان دهد. در دیگر کشورهای اروپایی برخی غرولند می‌کنند که اقتصاد فرانسه مانع پیشرفت اقتصاد بقیه حوزه پولی یورو شده است.

ایتالیا. جورجو ناپولیتانو، رئیس جمهوری ایتالیا، هشدار داده که بسیاری از شرکت‌ها "در آستانه فروپاشی" هستند و ممکن است کشور دچار نا آرامی‌های اجتماعی شود. در ایتالیا هم خشم عمومی خود را در قالب اعتراضات "جنبش چنگک" نشان می‌دهد. ایتالیا به اصلاحات اساسی نیاز دارد؛ هم در قوانین اشتغال و هم در سیستم انتخاباتی‌اش. اما به غیر از آن، بعد از ۱۲ سال رکود، این کشور به رشد اقتصادی محتاج است. ایتالیا امیدوار است که در عوض اجرای اصلاحات مورد نظر بروکسل، اتحادیه اروپا در قبال کاهش کسری بودجه این کشور قدری انعطاف به‌خرج دهد. یک نکته تکان‌دهنده این است که با گذشت بیش از ۴ سال از شروع بحران، نسبت بدهی عمومی ایتالیا به تولید ناخالص داخلی آن به ۱۳۳ درصد رسیده است.

بازگشت اشتغال

در هفته‌های پایانی سال ۲۰۱۳ رهبران اروپایی طرح کلی ایجاد یک اتحادیه بانکی را تهیه کردند. هنوز نکات زیادی در این طرح باید به بحث گذاشته شود، اما دلیل اصلی وجود بحران در اتحادیه اروپا این است که ۲۶ میلیون نفر بیکار در آن وجود دارد. مثلا در اسپانیا ۲۷ درصد نیروی کار بیکار است. البته در این بین اندک بارقه‌های امیدی وجود داشته است، اما این پیشرفت‌های ناچیز به اندازه‌ای نبوده که به کاهش چشمگیر شمار بیکاران منجر شود.

آمار کمیسیون اروپا نشان‌دهنده بهبود وضعیت اشتغال است. اما بزرگ‌ترین نگرانی مقامات بروکسل این است که نارضایتی رأی‌دهندگان باعث ضدیت آنها با اتحادیه اروپا شود. کریستین لاگارد، رئیس صندوق بین‌المللی پول، گفت: "مسأله اصلی پتانسیل اروپا برای رشد در آینده است." در نشستی که درست پیش از کریسمس برگزار شد، معلوم بود که در حالی که بازارها آرام هستند، تمایل به انجام اصلاحات بیشتر در حوزه پولی یورو رو به کاهش است. برداشتن گام‌های تازه برای ایجاد همبستگی بیشتر – نظیر ارائه کمک‌های بلاعوض، وام و ضمانت کمک به کشورهای دچار مشکل – کلا در دستور کار نیست. اما بحران حوزه پولی یورو هنوز تمام نشده است و بسیاری از کشورهای درگیر با آن برای رقابتی‌تر کردن اقتصادهایشان هزینه‌های اجتماعی گزافی متحمل شده اند.

دولت سوم مرکل

حق نشر عکس Getty
Image caption آیا رویه محتاطانه مرکل ادامه خواهد یافت؟

آنگلا مرکل سومین دوره صدارت عظمای خود را آغاز کرده است. آیا او رویه محتاطانه گذشته‌اش را ادامه خواهد داد؟ یا آلمان را به قبول مسئولیت بیشتر در قبال بقیه اروپا هدایت خواهد کرد؟ او تا همین‌جا هم در چارچوب توافق ائتلاف با سوسیال دموکرات‌های آلمان با افزایش هزینه‌های داخلی در زمینه برنامه‌های اجتماعی (نظیر مقرری بازنشستگی) موافقت کرده است.

سن بازنشستگی برای برخی کارگران آلمانی قدری پایین خواهد آمد و اقدامات جدید باعث افزایش حدودا ۲۷ میلیارد دلاری هزینه‌های دولت آلمان خواهد شد. کشورهای جنوبی اروپا – و فرانسه – امیدوارند اقدامات بیشتری انجام شود. آنها امیدوارند با افزایش تقاضای داخلی در آلمان، صادرات دیگر کشورهای حوزه یورو افزایش یابد و دولت ائتلافی جدید باعث تلطیف موضع سرسختانه آنگلا مرکل در مورد سیاست‌های ریاضتی و اصلاحات ساختاری شود.

جنگ جهانی اول

بسیاری از کشورهای اروپایی - به‌ خصوص فرانسه و بریتانیا – مراسمی برای یادبود جنگ جهانی اول برگزار خواهند کرد. در صدمین سالگرد آغاز این جنگ، آیین‌های یادبود بزرگی برگزار خواهد شد. آلمانی‌ها تابحال علاقه چندانی به یادآوری جنگ سال‌های ۱۹۱۴ تا ۱۹۱۸ نشان نداده‌اند. هنوز هم جنگ جهانی دوم است که عرصه سیاست و دیدگاه آنها نسبت به اروپا را شکل می‌دهد. اما آیین‌های یادبود صدمین سال آغاز جنگ یادآور عواملی است که الهام‌بخش ایده یکپارچه شدن اروپا و ایجاد اتحادیه اروپا شد.

مهاجرت

مهاجرت – به‌خصوص در بریتانیا – یکی از عوامل تأثیرگذار در انتخابات اروپایی امسال خواهد بود. مشخص است که با لغو محدودیت‌های کاری برای رومانیایی‌ها و بلغارها، آنها برای کار به بریتانیا خواهند آمد. اگر شمار این مهاجران زیاد باشد، زمینه‌ساز فشار سیاسی خواهد شد.

حق نشر عکس Getty
Image caption با لغو محدودیت‌های کاری برای رومانیایی‌ها و بلغارها، آنها برای کار به بریتانیا خواهند آمد

هر گام دیگری برای محدود کردن آزادی نقل مکان افراد باعث درگرفتن و تشدید جدال لفظی میان کمیسرهای اروپایی و دولت بریتانیا خواهد شد. بروکسل همچنان خواهان ارائه شواهد و مدارکی دال بر این خواهد شد که مهاجران با هدف برخورداری از کمک‌های مالی دولتی به بریتانیا می‌روند. آنها همچنین بر سر حفظ آزادی نقل مکان افراد ایستادگی خواهند کرد، چرا که این اصل یکی از سنگ بناهای اتحادیه اروپا و بازار واحد آن است. بریتانیا در بحث مربوط به کسانی که برای برخورداری از کمک مالی دولتی به این کشور می‌آیند، متحدانی دارد. اما کشورهای اندکی حاضرند اصل آزادی نقل مکان افراد را تضعیف کنند.

بریتانیا چه می‌خواهد؟

بریتانیایی‌هایی که به بروکسل و دیگر پایتخت‌های اروپایی می‌روند، معمولا با این پرسش روبرو می‌شوند که "بریتانیا واقعا دنبال چیست؟" رهبران و مقامات اروپایی هنوز به‌روشنی نمی‌دانند بریتانیا در چارچوب مذاکره مجدد درباره رابطه‌اش با اتحادیه اروپا به چه می‌خواهد برسد.

حق نشر عکس PA
Image caption وقتی دیوید کامرون، نخست وزیر بریتانیا، درباره انجام اصلاحات در اتحادیه اروپا صحبت می‌کند، متحدانی را در کنار خود می‌بیند

بعضی کشورها در خلوت می‌گویند که شاید اتحادیه اروپا بدون بریتانیا وضع بهتری داشته باشد. البته شمار این کشورها اندک است. کشورهایی نظیر ایتالیا استدلال می‌کنند که اینکه یکی از قوی‌ترین اقتصادهای اروپا از اتحادیه بیرون باشد، به کل پروژه آسیب می‌زند. رهبران اروپایی امیدوارند که در سال ۲۰۱۴ موضع بریتانیا روشن‌تر شود. آیا این کشور بر بازپس‌گیری برخی اختیارات از اتحادیه اصرار خواهد کرد؟ آیا سعی خواهد کرد از خود در مقابل "اتحادیه‌ای هرچه تنگاتنگ‌تر" محافظت کند؟

وقتی دیوید کامرون، نخست وزیر بریتانیا، درباره انجام اصلاحات در اتحادیه اروپا صحبت می‌کند، متحدانی را در کنار خود می‌بیند. اینکه تصور شود بریتانیا در این مورد کاملا منزوی است، اشتباه است. اما جلب حمایت از اتحادیه‌ای انعطاف‌پذیرتر و گرفتن امتیازاتی ویژه کار بسیار سختی خواهد بود.

بریتانیا در سال ۲۰۱۴ به‌دنبال علامت‌هایی خواهد بود که نشان دهد آلمان خواهان انعقاد پیمانی جدید است؛ پیمانی که پشتیبانی حقوقی لازم را از اختیارات اضافی که برای حل بحران حوزه یورو به بروکسل داده شده، فراهم کند. تغییر معاهده فعلی به بریتانیا فرصت خواهد داد خواسته‌هایش را بر سر میز بیاورد.

سال ۲۰۱۴ نشان خواهد داد که آیا اتحادیه اروپا از چشم میلیون‌ها رأی‌دهنده اروپایی افتاده یا نه. بزرگ‌ترین سوال پیش‌روی این اتحادیه متشکل از ۲۸ کشور این است که آیا می‌تواند رشد اقتصادی و رفاه را برای شهروندانش فراهم کند، یا سال‌های پیش‌رو با رکود همراه خواهد بود؟

مطالب مرتبط