سرنوشت جهان بعد از خودکفایی آمریکا در انرژی

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption خودکفایی در زمینه انرژی به آمریکا اجازه خواهد داد که در نقش خود در صحنه جهانی بازبینی کند

اگر پیش بینی های موسسات شرط بندی را بپذیریم چلسی کلینتون، دختر بیل و هیلاری کلینتون، خوش اقبال ترین رییس جمهور آمریکا خواهد شد.

در تمام چهار دهه گذشته ماموریت مقدس رهبران آمریکا، از ریچارد نیکسون گرفته تا باراک اوباما، استقلال و خودکفایی آمریکا در زمینه انرژی بوده و اکنون به خاطر کشف ذخایر نفت و گاز شیل این آرزوی قدیمی می تواند به واقعیت تبدیل شود.

آژانس بین المللی انرژی و شرکت نفتی بی پی پیش بینی می کنند که این کشور در سال ۲۰۳۵ از نظر نیاز به انرژی مستقل و خودکفا خواهد شد.

باراک اوباما در نطق سالانه ریاست جمهوری سال گذشته خود گفت:"پس از سالها صحبت در این مورد بالاخره ما به کنترل آینده انرژی خود نزدیک می شویم."

کسی پیش بینی نمی کند که آمریکا یک شبه تمام واردات نفت و گاز خود را متوقف خواهد کرد ولی رسیدن به خودکفایی در زمینه انرژی برای خود آمریکا و جهان می تواند پیامدهای مهمی داشته باشد.

اقتصاد آمریکا

فقط در سال گذشته آمریکا حدود ۳۰۰ میلیارد دلار برای واردات نفت خود هزینه کرده است. این رقم حدود دو سوم کل کسری موازنه تجاری این کشور است. به این خاطر می توان گفت که واردات نفت هر ساله صدها میلیارد دلار از اقتصاد آمریکا می مکد.

همانطور که آژانس بین المللی انرژی یادآوری می کند کسری مداوم در موازنه تجاری یک کشور می تواند نرخ رشد اقتصادی آن را کاهش داده و به تولید و اشتغال ضربه بزند.

اگر آمریکا از نظر نیاز به انرژی به خودکفایی برسد هزینه خرید آن از بازار داخلی کاهش خواهد یافت و در عین حال تمام این پول به صندوق تولید کنندگان داخلی سرازیر می شود.

هزینه واردات نفت سالانه این کشور، تقریبا معادل دو درصد از رشد اقتصادی سالانه آمریکاست. در سالهای اخیر نرخ متوسط رشد اقتصادی آمریکا حدود دو درصد بوده است. بنابراین اگر این کشور بتواند خود را از هزینه سنگین خرید انرژی از خارج رها کند مثل این است که به طور مجانی به همان دو درصد رشد اقتصادی دست یافته است.

پل دلیز از موسسه پژوهش های اقتصادی کاپیتال اکونومیکس معتقد است که چون این صرفه جویی در یک دوره زمانی ۱۰ تا ۲۰ ساله تقسیم خواهد شد و منفعت ناشی از آن برای رشد اقتصادی آمریکا فعلا بسیار کمتر و رقمی حدود یک تا دو دهم درصد خواهد بود.

این درست است ولی استقلال آمریکا در زمینه انرژی، اقتصاد آن کشور را در مقایسه با شرایط فعلی به شکل چشمگیری تقویت خواهد کرد.

تولیدات صنعتی

خودکفایی آمریکا در زمینه انرژی فقط از طریق اتکا به گاز و نفت شیل عملی است که منابع گسترده ای از آن در آمریکا وجود دارد و بهای آن بسیار ارزان خواهد بود. این تغییر می تواند کارخانجات و تولیدات صنعتی آمریکا را وارد یک دوران طلایی کند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption بسیاری از کارشناسان معتقدند که روی آوری به نفت و گاز شیل برای اقتصاد آمریکا یک دوران تجدید حیات به ارمغان خواهد آورد

بهای انرژی در آمریکا از کشورهای اروپایی و ژاپن ارزانتر است. در عین حال افزایش بهای تولید در چین و افزایش بهره وری صنایع در خود آمریکا، باعث شده که اخیرا بسیاری از شرکتهای آمریکایی محل تولید محصولات خود را از خارج به آمریکا بازگردانند.

تعدادی از شرکت های تولیدی بزرگ از جمله جنرال الکتریک، فورد، کاترپیلار و بی ای اس اف اعلام کرده اند که با اجرای طرحهای چند صد میلیون دلاری در آینده نزدیک مراکز تولید تعطیل شده خود را دوباره راه اندازی کرده و یا کارخانجات جدیدی احداث خواهند کرد. حتی شرکت اپل نیز، یک دهه پس از تعطیل کردن آخرین کارخانه خود در آمریکا، اخیرا اعلام کرده که به زودی یک خط تولید جدید را در ایالت آریزونا افتتاح خواهد کرد.

طبق آمارهای اتحادیه شرکت های داروسازی آمریکا در فاصله سال ۲۰۱۰ تا مارس ۲۰۱۳ حدود ۱۰۰ طرح جدید برای صنایع شیمیایی به ارزش ۷۲ میلیارد دلار اعلام شده که همه آنها در خود آمریکا اجرا خواهند شد.

طبق پژوهش های یک موسسه حسابداری تجاری، به خاطر کاهش بهای انرژی تا سال ۲۰۲۵ حدود یک میلیون فرصت شغلی جدید در بخش تولیدات صنعتی آمریکا ایجاد خواهد شد. پژوهش های مشابه دیگر نیز حاکی از آن است که در سالها و دهه های آینده میزان صادرات آمریکا نیز به شکل چشمگیری افزایش خواهد یافت.

هرگونه افزایش در عرصه تولیدات صنعتی مسلما روی سایر بخش های اقتصادی آن کشور نیز تاثیر مثبتی خواهد داشت و به افزایش نرخ رشد کلی اقتصاد منجر خواهد شد. تاثیرات مثبت این روند از هم اکنون احساس می شود و بسیاری از اقتصاددان ها معتقدند که دلیل اصلی افزایش تولیدات و رشد اقتصادی آمریکا در سالهای اخیر کاهش بهای انرژی است.

صنایع تولیدی اروپا

تا چهار سال پیش بهای گاز در اروپا تقریبا با آمریکا یکسان بود. ولی امروزه بهای گاز در اروپا سه برابر آمریکاست و پیش بینی های آژانس بین المللی انرژی نشان می دهد که در سال ۲۰۳۵ نیز کماکان بهای این محصول در اروپا دو برابر آمریکا خواهد بود.

موسسه مشاوره اقتصادی بوستون پیش بینی می کند که در سالها و دهه های آینده هزینه تولید در صنایع گوناگونی نظیر پلاستیک سازی، ماشین آلات، کامپیوتر و محصولات الکترونیک در آمریکا به نسبت آلمان، ایتالیا، بریتانیا، فرانسه و حتی ژاپن بین ۵ تا ۲۵ درصد کمتر خواهد بود.

حق نشر عکس Reuters

از هم اکنون برخی از شرکت های بزرگ اروپایی در فکر سرمایه گذاری در آمریکا هستند. شرکت نفتی شل اعلام کرده که تاسیسات بزرگی را در منطقه گازخیر آپالاچیا احداث خواهد کرد، شرکت بزرگ فرانسوی والور اخیرا یک میلیارد دلار در یک تاسیسات جدید در ایالات اوهایو سرمایه گذاری کرده، یک شرکت اتریشی تولید فولاد نیز ۷۵۰ میلیون دلار در یک کارخانه جدید در ایالت تگزاس هزینه کرده است.

خطر مهاجرت شرکت های بزرگ اروپایی به آمریکا از دید سیاستمداران اروپایی پنهان نمانده است.

سال گذشته هرمن ون رومپوی رییس شورای اروپا گفت:"همه رهبران به خوبی می دانند که انرژی ارزان و مطمئن عامل اصلی برای ادامه فعالیت کارخانجات و حفظ مشاغل در اروپاست. برای صنایع تولیدی اروپا رقابت با شرکت های خارجی مثل کارخانجات آمریکایی که نصف این قیمت را برای انرژی می پردازند بسیار دشوار است."

کمیسیون اروپا حتی از احتمال وقوع شرایطی صحبت می کند که تحت تاثیر بالا ماندن قیمت انرژی بخش زیادی از صنایع اروپا با خطر تعطیلی روبرو شود.

کشورهای صادر کننده نفت

تعدادی از کشورهای تولید کننده نفت حجم زیادی از محصول خود را به آمریکا صادر می کنند و اگر آمریکا در زمینه انرژی به خودکفایی برسد آنها مشتری اصلی خود را از دست خواهند داد. پیامدهای اقتصادی این تغییر روی کشورهای تولید کننده نفت در خاورمیانه، آفریقای غربی و آمریکای جنوبی بسیار چشمگیر خواهد بود.

به عنوان مثال در سال ۲۰۱۱ صادرات نفت اکوادور به آمریکا حدود ۶ میلیارد و نیم یا هشت درصد تولید ناخالص ملی آن کشور بود. در مورد کلمبیا این رقم حدود هفت درصد تولید ناخالص ملی آن کشور بود. حتی کانادا نیز که یکی از اقتصادهای نیرومند جهان و از اعضای گروه هفت است، از این تغییر لطمه خواهد خورد. البته باید یادآوری کرد که چنین تغییری در اقتصاد کشورهای تولید کننده نفت یک شبه روی نخواهد داد.

اما تنها عاملی که روی بازار انرژی تاثیر خواهد گذاشت کاهش خرید مستقیم نفت توسط آمریکا نخواهد بود. اگر یک زمانی آمریکا دیگر نفت از خارج نخرد این محصول یکی از بزرگترین مشتریان خود را از دست داده و ناگزیر بهای آن در سطح جهان کاهش خواهد یافت. این وضعیت روی اقتصاد تمامی کشورهای تولید کننده نفت تاثیر خواهد گذاشت حتی آنهایی که به آمریکا نفت صادر نمی کنند.

پل دیلز از موسسه پژوهش های اقتصادی کاپیتال اکونومیکس می گوید:"تحت تاثیر آن وضعیت نقشه فعلی توزیع ثروت در جهان تغییر خواهد کرد و بخش زیادی از این ثروت از کشورهای تولید کننده به کشورهای مصرف کننده نفت و گاز منتقل خواهد شد."

جغرافیای سیاسی و خاورمیانه

در حالتی که آمریکا از نظر انرژی به خودکفایی برسد دیگر اعمال قدرت این کشور در خاورمیانه و به اصطلاح دفاع از منافعش در این بخش از جهان بی معنا خواهد شد. در مورد رابطه انرژی و به خصوص نفت با سیاست خارجی آمریکا در دهه های گذشته دیدگاههای مختلفی وجود دارد. بسیاری از تحلیلگران برای نشان دادن یک چنین ارتباط تنگاتنگی به سیاست کاملا متفاوت آمریکا در قبال سوریه و عراق اشاره می کنند. از نظر تولید نفت، سوریه به نسبت عراق اهمیت بسیاری کمتری دارد و به همین خاطر آمریکا حساسیت چندانی در مورد آن نشان نمی دهد.

نمونه دیگر از رابطه تنگاتنگ سیاست خارجی با انرژی را می توان در نحوه برخورد اروپا با بحران اوکراین و الحاق ناحیه کریمه به خاک روسیه جستجو کرد. با توجه به اینکه سهم قابل توجهی از انرژی مورد نیاز اروپا از روسیه تامین می شود دست این کشورها برای مجازات روسیه تقریبا بسته است.

با این همه نمی توان گفت که نفت تنها عامل مهم در سیاست خاورمیانه ای آمریکا است. آلکسیا اش از کارشناسان مرکز پژوهش های اقتصادی و صنعتی "آی اچ اس" در آمریکا می گوید:"برای دولت آمریکا موضوع انرژی در خاورمیانه مهم است ولی علاوه بر آن منطقه خاورمیانه به خاطر هم مرز بودنش با چین و روسیه و همینطور وجهه بین المللی آمریکا در سطح جهان اهمیت زیادی دارد."

در عین حال نباید فراموش کرد که آمریکا با برخی از کشورهای خاورمیانه مثل عربستان سعودی روابط تاریخی و مهمی دارد که قراردادهای دفاعی و تسلیحاتی بخش مهمی از آن را تشکیل می دهند. برخی از صاحبنظران معتقدند که آمریکا از هم اکنون از بخشی از مناطقی که منافع مهم این کشور تلقی می شوند، خارج شده است.

آلکسیا اش یادآوری می کند که اگر آمریکا دیگر نیازی نداشته باشد که در یک نبرد ایدئولوژیک مثل دوران جنگ سرد درگیر باشد ممکن است بخشی از حضور جهانی خود را کاهش داده و به نزدیکی مرزهای خود بازگردد.

محیط زیست

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption با وجود نگرانی های مربوط به پیامدهای زیست محیطی اکنون استخراج گاز و نفت شیل در آمریکا گسترش یافته است

در مجموع میزان تولید گاز دی اکسید کربن در آمریکا از سال ۲۰۰۸ به این سو، به استثناء سال ۲۰۱۰ ، در حال کاهش بوده و اکنون به میزان سالهای دهه ۱۹۹۰ رسیده است. یکی از دلایل عمده آن، افزایش چشمگیر در استفاده از نفت و گاز شیل است که در حال حاضر یک سوم تولیدات گاز و حدود یک چهارم تولیدات نفت در این کشور را در برمی گیرد. در مقابل مصرف ذغال سنگ که جزو آلاینده ترین سوخت هاست کاهش پیدا کرده است.

این تغییر ممکن است برای آمریکا مثبت باشد ولی برای اروپا چندان خوب نیست چون در سالهای اخیر واردات ذغال سنگ آمریکایی را که تحت تاثیر ورود محصولات شیل به بازار نرخ آن ارزان تر شده، افزایش داده است.

اما کارشناسان و طرفداران محیط زیست برای نگرانی های خود در مورد گسترش استفاده از نفت و گاز شیل دلایل دیگری هم دارند. به گفته آنها، آلودگی ناشی از محصولات شیل ممکن است از ذغال سنگ کمتر باشد ولی از انواع انرژی های قابل بازیافت مثل انرژی خورشیدی و یا بادی بیشتر است.

اگر تکیه آمریکا به نفت و گاز شیل بیشتر شود و تحت تاثیر آن سرمایه گذاری در انرژی های قابل بازیافت کاهش یابد و به سمت شیل جذب شود، در طولانی مدت آلودگی ناشی از مصرف سوخت افزایش خواهد یافت.

در عین حال باید به خاطر داشت که نفت و گاز شیل جزو انرژی های فسیلی هستند و یک روزی تمام خواهند شد و اگر آمریکا واقعا می خواهد برای همیشه از نظر انرژی مستقل باشد دیر یا زود باید به انرژی های قابل بازیافت روی بیاورد.

مطالب مرتبط