اوپک بر دوراهی بازار؛ تیغ ایران چقدر می‌بُرد؟

حق نشر عکس AP
Image caption وزیر نفت ایران می‌گوید که درباره تصمیم احتمالی اوپک، موضعی نزدیک به عربستان سعودی دارد

با ادامه روند کاهشی قیمت‌های جهانی نفت، حس مشترک و همراهی اعضای سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) تضعیف شده است و انتظار می‌رود که برای اولین‌بار در سال‌های اخیر، اختلاف دیرین اعضای اوپک در نشست پیش رو دوباره پررنگ شود.

بیش از نیمی از وزیران نفت اوپک هم‌اکنون برای شرکت در یکصدوشصت‌وششمین نشست آن سازمان در وین به سر می‌برند و پس از سال‌ها، رویارویی گروهی از آنها با یکدیگر شروع شده است.

بیژن زنگنه، وزیر نفت ایران، که از هفته‌ها پیش، رایزنی با کشورهای عضو را برای کاهش احتمالی سقف تولید اوپک شروع کرده، امروز چهارشنبه پنجم آذر (۲۶ نوامبر) در وین با نمایندگان ونزوئلا و عربستان سعودی دیدار داشت.

او پس از دیدار با علی نعیمی، وزیر نفت عربستان سعودی، گفت که موضع دو کشور درباره تصمیم احتمالی اوپک در نشست روز بعد "به هم نزدیک است."

حق نشر عکس Reuters
Image caption به نظر نمی‌رسد که عربستان سعودی تمایلی به کاهش سطح تولید نفت داشته باشد

موضع عربستان سعودی درباره وضعیت بازار جهانی نفت، در مقایسه با نشست‌های پیشین اوپک، فرق چندانی نکرده است. آقای نعیمی در جمع خبرنگاران در وین و در واکنش به تحلیل افرادی که معتقدند برای جلوگیری از کاهش قیمت‌های جهانی، باید عرضه کنونی نفت در بازار محدود شود، پرسید: "مگر اولین‌باری است که مازاد عرضه در بازار وجود دارد؟"

این در حالی است که مواضع ایران در روزهای گذشته نشان داده است که از روند کاهشی قیمت‌های جهانی نفت راضی نیست؛ هرگونه کاهش قیمت نفت، از درآمدهای نفتی ایران کم می‌کند و آسان‌ترین راه برای جبران این ضرر، افزایش میزان تولید نفت است، اما در پی تحریم‌های بین‌المللی، سطح صادرات روزانه نفت ایران ثابت مانده است و آن کشور عملا مجالی برای افزایش تولید نفت ندارد.

آقای زنگنه در جمع خبرنگاران در وین، با اشاره به این محدودیت‌ها گفت که در شرایط کنونی، ایران "خیلی کمتر از سهم خود" نفت تولید می‌کند.

در نتیجه، افزایش قیمت‌های جهانی نفت، تنها گزینه‌ای است که می‌تواند مانع کاهش درآمدهای نفتی ایران شود.

ونزوئلا هم موضع مشترکی با ایران دارد. رافائل رامیرز، وزیر امور خارجه کنونی ونزوئلا که پیش از این به عنوان وزیر نفت آن کشور در نشست‌های اوپک شرکت می‌‌کرد، برای گفت‌وگو با وزیر نفت ایران، نزدیک به دو هفته پیش به تهران رفت و یکبار دیگر هم روز چهارشنبه، پنجم آذر، در وین با او دیدار کرد.

حق نشر عکس SHANA
Image caption دیدار وزیران ایران و ونزوئلا در تهران - شنبه ۲۴ آبان

رایزنی برای همراه کردن دیگر اعضای اوپک به منظور ایجاد تعادل در بازار نفت هدف اصلی این دو است. آقای رامیرز یک روز پیش از دیدار با آقای زنگنه در وین، نشستی چهارجانبه با وزیران کشورهای عربستان سعودی، روسیه و مکزیک داشت، هرچند بعد از نشست، به خبرنگاران گفت که مذاکراتشان برای کاهش تولید نفت نتیجه‌ای نداشت.

بازی دوباره کبوترها و بازها؟

به طور سنتی، تا پیش از آن که قیمت‌های جهانی نفت به رکوردهای بالای ۱۰۰ دلار برسد، اعضای اوپک بر سر شیوه حضور در بازار نفت دچار دودستگی بوده‌اند، گروهی که معتقدند میزان تولید کشورهای عضو باید به گونه‌ای باشد که سطح مشخصی از قیمت‌های جهانی نفت حفظ شود (بازها) و گروه دیگری که بر حفظ سهم اوپک از بازار جهانی نفت تاکید دارند و کاهش و افزایش مقطعی قیمت‌های جهانی نفت تاثیر زیادی بر تصمیم آنها برای تغییر میزان تولید نفت ندارد (کبوترها).

در طول سالیان، ایران از سردمداران گروه بازها بوده است؛ یعنی از کشورهایی که تضمین منافع کشورهای عضو را یکی از اهداف اصلی تشکیل اوپک می‌دانند و در بیشتر موارد، خط قرمزی برای قیمت‌های جهانی نفت دارند؛ اگر میانگین قیمت‌ها به زیر این خط قرمز سقوط کند، بازها به خروش می‌آیند و از اعضای اوپک می‌خواهند که با کاهش تولید نفت، مانع ادامه چنین روندی شوند.

در مقابل، کبوتران اوپک بر حفظ سهم خود در بازار تاکید داشته‌اند و معتقدند که با دادن تضمین به خریداران جهانی نفت، منافع کشورهای عضو در بلندمدت تامین می‌شود. عربستان سعودی، بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت اوپک، اصلی‌ترین حامی این خط مشی است.

حق نشر عکس Reuters
Image caption وزیر نفت ایران در جمع خبرنگاران در وین - چهارشنبه، پنجم آذر

سطح مطلوب قیمت‌های جهانی نفت برای نزدیک به یک دهه، زمینه‌ساز فروکش کردن مجادله کبوتران و بازهای اوپک بود، اما روند بازار جهانی در چند ماه اخیر باعث شد قیمت‌ها به سطحی هشداردهنده برای برخی کشورهای عضو اوپک کاهش یابد و تلاش آنها برای جلوگیری از ادامه این روند آغاز شود.

هرچند به نظر می‌رسد که بازار جهانی نفت رایزنی‌های این کشورها را بی‌نتیجه می‌داند و انتشار گزارش‌ها درباره نشست‌های متعدد وزیران نفت اوپک، تاثیری در روند کاهشی قیمت‌های جهانی نفت نداشته است. از جمله در معاملات امروز (۲۶ نوامبر) قیمت هر بشکه نفت خام برنت تا سطح ۷۷ دلار کاهش یافت. قیمت هر بشکه نفت خام وست‌تگزاس اینترمدیت هم به کمتر از ۷۴ دلار رسید.

اوپک در تازه‌ترین گزارش ماهانه خود از افزایش تقاضای جهانی نفت در طول سال ۲۰۱۴ میلادی خبر داده و پیش‌بینی کرده است که این تقاضا در سال میلادی آینده همچنان ادامه خواهد داشت، ولی همزمان، برآورد کرده است که میزان تولید کشورهای غیراوپک نیز بیشتر خواهد شد و به این ترتیب، مجال چندانی برای افزایش تولید اعضای اوپک باقی نمی‌ماند. هرچند خود آنها هم چندان به آنچه رسما اعلام کرده‌اند، پایبند نمانده‌اند و در حالی که طبق تصمیم نشست پیشین، باید مجموع تولید روزانه خود را در سطح ۳۰ میلیون بشکه تثبیت می‌کردند، داده‌های منابع ثانویه نشان می‌دهد که این رقم ۳۰ میلیون و ۲۵۰ هزار بشکه بوده است.

مطالب مرتبط