چرا روسیه از اجرای خط لوله مهم صادرات گاز به اروپا منصرف شد

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption ولادیمیر پوتین اتحادیه اروپا و به ویژه بلغارستان را در انصراف از پروژه مسیر جنوب مقصر دانست

در کشورهای اروپای مرکزی و شرقی که به گاز روسیه وابسته اند، منصرف شدن ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری روسیه از اجرای پروژه ۵۰ میلیارد دلاری خط لوله گاز موسوم به مسیر جنوب، با واکنشی آمیخته از تعجب، آسودگی خاطر و نومیدی روبرو شده است.

منتقدان روسیه از مدت ها قبل بر این عقیده بودند که خط لوله گاز، به موازات توسعه نیروی هسته ای راه را برای نفوذ سیاسی و اقتصادی روسیه باز می کند. از این رو تصمیم لغو این برنامه نشان دهنده تغییر قابل توجهی دراین راستاست.

مارتین ولادیمیرف، یک کارشناس انرژی در مرکز مطالعه دموکراسی در صوفیه، می گوید: "ممکن است این یک بلوف باشد تا دولت های بلغارستان، صربستان، مجارستان و اتریش را برای تسریع در اجرای پروژه متحد کند و در نظر کمیسیون اروپا این پروژه را مهمتر جلوه دهد."

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption صربستان یکی از کشورهای اروپایی است که طرفدار سرسخت این پروژه بود

با این وجود، وی موافق با دلیل دیگری است که برای انصراف از احداث خط لوله گاز مسیر جنوب، آورده می شود؛ این که به دلیل وضعیت مالی دشوار شرکت دولتی گاز‌پروم، اجرای پروژه جدید بار سنگین غیر قابل تحملی بر دوش دولت روسیه خواهد بود.

تقاضای اروپا برای گاز در حال کاهش است و به سالانه ۶۳ میلیارد متر مکعب گاز که ظرفیت بالقوه خط لوله مسیر جنوب، است نیازی نیست. در حال حاضر خط لوله گاز موسوم به مسیر شمال، که دارای ظرفیت مشابهی است، مقدار گاز به مراتب کمتری را انتقال می دهد و در حال ضرر کردن است.

مارتین ولادیمیرف، معتقد است که شرکت گازپروم در عوض به دنبال بازارهای تازه است و در این راستا توجه خود را به شرق معطوف کرده است. آقای ولادیمیرف می گوید: "بهره برداری از حوزه های شرق سیبری و احداث خط لوله تا چین نیازمند چهار تا پنج سال زمان و ۱۰۰ میلیارد دلار هزینه است"

انصراف از اجرای پروژه خط لوله گاز مسیر جنوب، به ضرر دولت های مجارستان و صربستان که از جمله طرفداران سرسخت این پروژه بودند تمام خواهد شد. شرکت اتریشی او-ام-وی و شرکت نفت ایتالیایی انی، نیز از لغو این پروژه لطمه خواهند خورد.

حق نشر عکس BBC World Service

بخش اعظم این گاز قرار بود به بومگارتن، در اتریش که مرکز توزیع گاز اروپای مرکزی است و روسیه نیز در مالکیت آن سهیم است، انتقال یابد. قریب به یک سوم گاز صادراتی روسیه به اروپای غربی از طریق بومگارتن انتقال می یابد.

ولی هنگامی که دولت بلغارستان عملیات ساختمانی در وارنا واقع در ساحل دریای سیاه را که خط لوله در آنجا به خشکی می رسد، به حال تعلیق در آورد، ادامه پروژه امکان پذیر نشد.

پیتر زیجارتو، وزیر خارجه مجارستان گفته است با تصمیم اخیر روسیه، مجارستان ناچار است گاز مورد نیاز خود را از منابع دیگری تامین کند.

ولی اعلام انصراف از اجرای پروژه خط لوله گاز، موجب آسودگی خاطر اوکراین شد.

آندریل تیورین، از شرکت انرژی هسته ای انرگاتوم، در اوکراین می گوید: "لغو پروژه مسیر جنوب، به دلایل اقتصادی بود ولی در پوشش یک توجیه سیاسی عرضه شده بود. چرا باید پول هنگفتی را صرف احداث مسیر تازه ای برای انتقال همان مقدار گاز کرد؟ در زمانی که قیمت نفت در حال کاهش است چرا باید جهت پروژه ای که برای اروپا غیرلازم است این همه پول خرج کرد؟"

شبکه خط لوله اروپا

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption یک سوم از گاز صادراتی روسیه به اروپا از طریق اتریش توزیع می شود

اوکراینی ها همچنین به هزینه سنگین اضافی که الحاق کریمه برای روسیه داشته و نیز تاثیر تحریم های اتحادیه اروپا و آمریکا علیه روسیه که به دلیل حمایت این کشور از جدایی طلبان شرق اوکراین، وضع شده اشاره می کنند.

در پایان ماه اکتبر گذشته، اوکراین نهایتا یک موافقت نامه جدید گاز با روسیه امضاء کرد که مدت آن تا ماه مارس آینده است و بر اساس آن روسیه تحویل گاز مورد نیاز اوکراین در این زمستان را تضمین می کند. از آنجا که اوکراین در صدد برآمده گاز مورد نیاز خود را از منابع دیگری تامین کند، حجم گازی که از روسیه وارد می کند، کاهش یافته است.

خط لوله های جدید

دسترسی به امکانات جدید برای تامین گاز مورد نیاز اروپا وابستگی کشورهای اروپایی به گاز روسیه را کاهش داده و موجب این امیدواری می شود که با منتفی شدن پروژه خط لوله مسیر جنوب، پیشرفت در جهت یک سیاست انرژی مشترک اتحادیه اروپا با سرعت بیشتری صورت گیرد.

بیشتر خط لوله ها در زمان شوروی سابق و از شرق به غرب کشیده شده اند. کارشناسان انرژی در اروپای مرکزی و شرقی از مدت ها پیش بر این عقیده بودند که احداث خط لوله از شمال به جنوب مسیر بهتری است.

قرار است خط لوله جدیدی که مجارستان و اسلواکی را به هم متصل می کند در ماه ژانویه افتتاح شود و پروژه مشابهی بین رومانی و مجارستان در دست اقدام است.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption روسیه برای صادرات گاز خود به دنبال شرکای تازه در شرق به خصوص چین است

احداث پایانه های گاز مایع طبیعی در لهستان، لیتوانی و کرواسی سبب خواهد شد که امکان دسترسی به گاز بیشتر شود. قرار است در آینده گاز مایع از قطر، آفریقای شمالی و احتمالا آمریکا به بازارهای اروپایی برسد.

از سال ۲۰۱۹، گاز جمهوری آذربایجان از طریق خط لوله ماوراء آدریاتیک، به اروپا انتقال خواهد یافت.

در حالی که با وجود سردی روابط سیاسی، اروپا برای مدت طولانی همچنان به گاز روسیه وابسته خواهد بود، دسترسی اروپا به تامین گاز از منابع دیگر سبب می شود که کشورهای اروپایی از گازپروم تقاضا کنند قیمت گاز صادراتی را کاهش دهد.

ولادیمیر پوتین در کل اتحادیه اروپا و به ویژه بلغارستان را در انصراف از پروژه مسیر جنوب مقصر دانست و به صراحت گفت: "از این به بعد اتحادیه اروپا از گاز روسیه بهره مند نخواهد شد. این انتخاب خود آنهاست."

مطالب مرتبط