چشم‌انداز اقتصاد جهان در سال ۲۰۱۵

حق نشر عکس BBC World Service

چشم‌انداز اقتصاد جهان در سال جدید میلادی چگونه است؟

اگر بخواهیم پرسش بالا را در یک کلمه – و بر مبنای پیش‌بینی‌های متعدد کارشناسان – پاسخ دهیم، می‌توانیم بگوییم "بد نیست". البته بدیهی است خطراتی هم پیش رو خواهد بود، که گاه جدی هم هست.

به‌عنوان نمونه، صندوق بین‌المللی پول نرخ رشد اقتصادی جهان را برای سال جاری ۳.۸ درصد پیش‌بینی کرده، که این میزان بیشتر از ۳.۳ درصد در سال گذشته میلادی است. چنین رشدی البته با دوره‌های شکوفایی اقتصادی فاصله دارد، اما بالاترین رقم از سال ۲۰۱۱ خواهد بود.

اغلب پیش‌بینی‌های اقتصادی با یک "اما" همراه هستند. پیش‌بینی امسال هم استثناء نیست، و از قضا چند "اما" دارد.

یکی از این "اما" ها مربوط به شاخصی‌ است که از قضا ممکن است به اقتصاد بیشتر کشورهای جهان کمک کند: قیمت نفت خام، که از ماه ژوئن سال گذشته که بالاترین رقم را داشت تقریبا نصف شده است.

کاهش قیمت نفت باعث می‌شود مردم پول بیشتری برای خرج کردن داشته باشند و هزینه‌های کسب‌وکارهای مختلف هم پایین بیاید. بدیهی‌ است که این کاهش به ضرر صادرکنندگان نفت است – از جمله روسیه، که تا همین‌جا هم ضربه‌ای جدی خورده است.

قدرت ایالات متحده آمریکا

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption اقتصاد آمریکا سریع‌تر از آن‌چه پیش‌بینی شده بود رشد کرده

بیشتر ناظران وضعیت مثبت اقتصاد جهان را بر مبنای وضعیت مطلوب اقتصاد آمریکا پیش‌بینی کرده‌اند.

صندوق بین‌المللی پول پیش‌بینی کرده رشد اقتصاد آمریکا حدود یک درصد بیش از سال ۲۰۱۳ باشد. کارشناسان این نهاد بین‌المللی می‌گویند رونق بازار خانه و سرمایه‌گذاری نشانه این است که دوره رکود احتمالا پشت‌ سر گذاشته شده و این نکته‌ای است که از مهم‌ترین مسائل ماه‌های آینده خواهد بود.

اگر بهبود وضعیت اقتصاد آمریکا ادامه پیدا کند، بانک مرکزی این کشور احتمالا نرخ پایه بهره را که در شش سال گذشته نزدیک صفر بوده بالا می‌برد.

رشد اقتصادی مطلوب و بالا رفتن قدرت خرید مردم معمولا تورم می‌آورد. بالا بردن نرخ بهره در واقع راهی برای مهار این تورم است.

بیل دادلی، از مقام‌های ارشد بانک مرکزی آمریکا، اخیرا اذعان کرد که چنین تغییری "بی‌تردید با مقداری تلاطم بازار همراه خواهد بود."

به‌عنوان مثال،‌ اگر نرخ بهره در آمریکا بالا برود، بازارهای این کشور برای سرمایه‌گذاران جذاب‌تر می‌شود. بنابراین می‌توان انتظار داشت که کسانی سرمایه‌شان را از کشورهای دیگر – به‌ویژه کشورهای در حال توسعه – بیرون بکشند و به آمریکا ببرند.

چنین تحولی اگر مدیریت نشود می‌تواند خطرناک باشد، می‌تواند به افت سریع ارزش پول، تورم بالا، و گران شدن استقراض در کشورهای در حال توسعه شود، چه برای دولت‌ها چه برای کسب‌وکارها.

البته آقای دادلی می‌گوید اقتصادهای در حال توسعه برای اقدام احتمالی بانک مرکزی آمریکا آماده‌اند و بهتر از قبل عمل خواهند کرد.

کندی رشد اقتصاد چین

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption ناظران معتقدند دوران رشد خارق‌العاده اقتصاد چین به‌سر آمده

عامل تعیین‌کننده دیگر چین است. افت نرخ رشد اقتصادی این کشور به احتمال زیاد ادامه پیدا خواهد کرد. این چیزی‌ است که تقریبا همه معتقدند دیر یا زود اتفاق خواهد افتاد.

نیروی پیش‌برنده اقتصاد چین در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری و صادرات بوده که تا ابد نمی‌تواند به همین شکل ادامه پیدا کند.

نکته این‌جاست که کنار آمدن با کند شدن رشد اقتصادی چین مشکل کشورهای دیگر هم هست. کشورهایی که نیازهای صنایع چین را تأمین می‌کنند – از جمله کشورهای آفریقایی صادرکننده مواد خام.

یان هاتزیوس، اقتصاددان ارشد بانک سرمایه‌گذاری گلدمن‌ساکس می‌گوید اقتصاد چین "سال‌ها افت نرخ رشد" خواهد داشت.

گذشته از این‌ها وضع اقتصاد اروپا هم به‌خاطر انتخابات زودرس در یونان مبهم است. پیش از این هم تحولات سیاسی یونان بازارهای مالی کشورهای اروپایی دیگر را که به‌لحاظ اقتصادی تحت فشارند متلاطم کرده – به‌عنوان مثال ایتالیا و اسپانیا.

ممکن است این بار هم بی‌ثباتی جدی مالی در یونان به کشورهای دیگر هم سرایت کند، هرچند که ناظران این خطر را کمتر از دوران اوج بحران مالی می‌دانند.

کشور دیگری که بحران سیاسی‌اش می‌تواند مشکلات اقتصادی بین‌المللی ایجاد کند، اوکراین است. و البته خاورمیانه را نباید فراموش کرد. هر رویداد احتمالی که تولید نفت را مختل کند باعث می‌شود قیمت نفت دوباره بالا برود.

روی‌هم‌رفته نکاتی که ممکن است در این سال جدید میلادی دردسرساز بشوند کم نیستند. واقعیت این است که کسی انتظار رشد چشم‌گیر اقتصادی هم ندارد. با این حال می‌توان انتظار داشت ۲۰۱۵ هم دست‌کم مثل ۲۰۱۴ دوران نقاهت پس از بحران باشد.