آیا وضع اقتصاد قطر خراب است؟

حق نشر عکس AFP
Image caption دورنمای شهری دوحه مظهر ثروت این کشور است

دسترسی به منابع هنگفت انرژی، قطر را به یکی از ثروتمندترین کشورهای دنیا تبدیل کرده و باعث شده این کشور عرب به ولخرجی و خیرات سخاوتمندانه پول توسط حکومت مشهور شود.

بانک‌های متعدد در گوشه و کنار دنیا، باشگاه‌های فوتبال اروپایی، و برخی از گرانترین املاک کره زمین در قلب لندن حالا توسط قطری‌ها خریداری شده‌اند.

ولی سقوط قیمت جهانی انرژی این کشور کوچک خلیج فارس را تحت فشار گذاشته؛ اتفاقی که نه تنها به کاهش حجم پروژه‌های بزرگ منجر شده، بلکه بحث اصلاح یارانه‌ها و نظام مالیاتی را هم سر زبان‌ها انداخته.

آیا می‌توان نتیجه گرفت که این ابرقدرت اقتصادی بالاخره با فشار مالی روبه‌رو شده؟

  • کاهش مخارج

کاهش شدید بودجه‌ها در قطر پروژه‌های عمرانی، برنامه‌های فرهنگی، آموزش، حمل‌و‌نقل و مخارج جام جهانی ۲۰۲۲ را در بر می‌گیرد.

هدف در حال حاضر اتمام استادیوم‌های جام جهانی است که بر طبق تخمین‌ها ۲۲۰ میلیارد دلار هزینه خواهند داشت. البته دولت در سال ۲۰۱۴ تعداد استادیوم‌ها را از ۱۲ به ۸ کاهش داد، تصمیمی که بنا بر گزارش‌ها دلیل مالی داشت.

حق نشر عکس
Image caption ساخت استادیوم بین‌المللی خلیفه که قرار است میزبان جام جهانی باشد ادامه دارد

اما کمیته برگزاری جام جهانی قطر این ادعا را رد می‌کند و می‌گوید این تصمیم ربطی به مسائل اقتصادی نداشته.

دولت از راه‌های دیگر هم قصد دارد مخارجش را کاهش دهد.

شرکت راه‌آهن قطر در ماه ژانویه اعلام کرد که ۵۰ نفر را با هدف بالا بردن "بازده کاری" اخراج کرده.

شرکت‌های راس‌گس، قطر پترولیوم و شعبه قطر مرسک از سال ۲۰۱۴ به این طرف هزاران نفر را از کار اخراج کرده‌اند.

مرکز پزشکی و تحقیقاتی سدره، سازمانی غیر انتفاعی که توسط بنیاد قطر تاسیس شده، گفته تعداد کارمندانش را کاهش خواهد داد.

از طرف دیگر، کاهش بودجه بنیاد قطر به پایان همکاری با انتشارات بلومزبری، کاهش سرمایه‌گذاری در صنعت فیلم و کاهش بودجه دانشگاه‌ها منجر شده.

سازمان موزه‌های قطر در ماه ژانویه اعلام کرد که ۲۵۰ نفر از کارمندانش را اخراج کرده و برنامه ساخت دو موزه جدید را هم لغو کرده.

شبکه الجزیره هم از ابتدای سال ۲۰۱۶ بیش از هزار نفر از کارمندانش در سطح دنیا را اخراج کرده و فعالیت شعبه آمریکای خود را هم متوقف کرده.

حق نشر عکس
Image caption شبکه خبری الجزیره تعدادی از کارمندانش را اخراج کرده

قطر در عین حال اعلام کرده که قصد دارد بعضی از شرکت‌های دولتی را خصوصی کند.

بخش عمده‌ای از درآمدهای این کشور صرف پرداخت یارانه‌ها می‌شود. به نظر می‌رسد که قرار است پرداخت‌ها فقط به شهروندان قطری محدود شود. این مساله مهمی است چون ورود گسترده کارگران خارجی باعث شده جمعیت این کشور از سال ۲۰۱۰، چهل درصد افزایش پیدا کند.

دولت که لازم می‌دید کسری بودجه‌اش را تامین کند، در ماه ژانویه و در عرض چند ساعت قیمت بنزین را ۳۰ درصد افزایش داد.

حق نشر عکس Getty
Image caption بخش عمده‌ای از کارگران ساختمانی قطر را مهاجران تشکیل می‌دهند

در عین حال قطر عضو ائتلافی است که به رهبری عربستان سعودی در یمن با حوثی‌ها می‌جنگد و به همین دلیل هزار سرباز به منطقه اعزام کرده. این یکی از بزرگترین عملیات‌های نظامی در تاریخ این کشور است.

حکومت دارد نیروهای نظامی خود را توسعه می‌دهد – تنها در سال ۲۰۱۴ معادل ۲۳ میلیارد دلار به این کار اختصاص داده شد. به نظر می‌رسد دلیل این کار از یک طرف احساس تهدید از طرف گروه موسوم به دولت اسلامی باشد و از طرف دیگر افزایش تنش‌ها میان کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس و ایران.

  • کاهش وابستگی

قطر پیش‌بینی می‌کند که در سال ۲۰۱۶ با کسری ۱۳ میلیارد دلاری بودجه روبه‌رو شود. این کشور در ۱۵ سال گذشته هرگز کسری بودجه نداشته. اتفاقی که احتمالا به خاطر وابستگی به درآمد نفت و گاز است.

قیمت جهانی هر بشکه نفت ۷۰ درصد نسبت به قیمت آن در ماه ژوئن ۲۰۱۴ کاهش پیدا کرده.

حق نشر عکس Getty
Image caption پالایشگاه نفت در شهر صنعتی مسیعید در قطر

صالح محمد النابت، وزیر توسعه قطر، در ماه نوامبر گذشته گفت که وضع مالی نامناسب کشور به این معنی است که دولت باید در هزینه‌هایش منضبط عمل کند.

از طرف دیگر کریستین لاگارد، رئیس صندوق بین‌المللی پول، از دولت قطر خواسته تا نظام مالیاتی و هزینه‌های خود را اصلاح کند.

تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، در نوامبر سال گذشته گفت که امیدوار است کاهش قیمت نفت از وابستگی به دولت بکاهد و در عین حال نسبت به "اسراف در هزینه‌ها، استخدام بی‌رویه و عدم پاسخگویی" هشدار داد.

به نظر می‌رسد تعدیل نیروی گسترده در قطر پاسخی به این خواسته او باشد.

مطالب مرتبط