BBCPersian.com
  •    راهنما
تاجيکستان
پشتو
عربی
آذری
روسی
اردو
 
به روز شده: 15:19 گرينويچ - يکشنبه 30 آوريل 2006
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
جنبش کارگری در ايران، بخش دوم: سنديکاها و اتحاديه ها
 

 
 
عکس از سايت شرکت ملی نفت ايران
اعتصاب کارگران نفت در انقلاب 1357 کشور را از نظر اقتصادی فلج کرد، پيروزی انقلاب بدون همکاری و مشارکت کارگران صنايع امکان پذير نمی بود
آنچه می خوانيد بخش دوم نوشتاری است چهار قسمتی در مورد جنبش کارگری و پيدايش تشکلهای کارگری در ايران.

در مطالب مربوط به جنبش کارگری ايران که نسخه راديويی آن نيز از طريق همين سايت بتدريج قابل دسترسی و شنيدن است، در بخش نخست به زمينه های آشنايی کارگران ايرانی با افکار سياسی و نقش آن در جنبش مشروطه خواهی پرداخته شد و در اين بخش با بررسی توسعه تدريجی صنعت در ايران، نقش جنبش کارگری در جنبش ملی شدن صنعت نفت ايران ارزيابی می شود.

در بخشهای بعدی، به مبارزات کارگری پس از انقلاب 1979 (1357 شمسی) و در نهايت به جنبش کارگری و تشکلهای صنفی در دوران پس از روی کار آمدن دولت اصلاح طلب محمد خاتمی پرداخته می شود.


رضا شاه پهلوی ازهمان ابتدای به دست گرفتن قدرت، سنديکاهای کارگری را به رسميت نشناخت و فعاليت آنها را غيرقانونی اعلام کرد.

نشريات وابسته به اين سنديکاها نيز به مرور زمان توقيف شدند و در نتيجه اتحاديه های کارگری ناچار شدند به طور مخفيانه به فعاليت خود ادامه بدهند.

اعتصاب گروه بزرگی از کارگران مناطق نفتی در سال ۱۳۰۸ با شکست روبرو شد و ۵۴ تن از فعالان کارگری دستگير و زندانی شدند.

با آغاز جنگ جهانی دوم و اشغال ايران توسط نيروهای متفقين و سقوط رضاشاه پهلوی از قدرت، فضای سياسی ايران تغيير کرد و آزادی بيشتری در جامعه برقرار شد.

سنديکاها و اتحاديه های کارگری که بين سالهای ۱۳۱۰ تا 1320 امکان فعاليت و مبارزه علنی نداشتند بار ديگر امکان رشد و فعاليت يافتند و در سال ۱۳۲۰ سنديکاهای متعددی تشکيل شد.

 در سالهای دهه چهل و پنجاه، سنديکاها با قرار گرفتن تحت نظارت سازمان کارگران ايران هرگونه آزادی عمل ولو ناچيز گذشته را از دست دادند و هرگونه اقدامی از طرف سنديکاها در جهت بهبود وضع کارگران تنها در صورتی عملی می شد که اين سازمان آن را تأييد کند
 

با توسعه سرمايه داری دولتی و رشد صنايع داخلی در ايران تعداد کارگران نيز در سراسر کشور بالا رفته بود و پس از سقوط رضا شاه پهلوی فعاليت اتحاديه های کارگری شدت گرفت.

در سال ۱۳۲۳ با پيوستن سه اتحاديه کارگری، "شورای متحده مرکزی اتحاديه های کارگران و زحمتکشان ايران" تشکيل شد و طی مدت کوتاهی موفق شد بخش عمده ای از کارگران ايران را به عضويت خود در آورد.

به گفته خسرو شاکری پژوهشگر تاريخ و استاد دانشگاه، اين شورا در سال ۱۳۲۴ به نام کارگران خواستار کار، قانون بيمه کارگران و آزادی بيان و اجتماعات طبق قانون اساسی شد.

در سال ۱۳۲۳ دولت لايحه قانون کار را تنظيم کرد و برای تصويب به مجلس شورای ملی فرستاد اما مجلس لايحه را تصويب نکرد تا دو سال بعد به دنبال اعتصاب گسترده کارگران نفت جنوب و اعلام همبستگی ساير کارگران صنعت نفت با کارگران اعتصابی، قانون کار به تصويب مجلس رسيد.

قانون کار مقرر می داشت که دستمزد کارگران 35 درصد افزايش يابد، ميزان کار روزانه هشت ساعت باشد، برای کارگران صندوق تعاونی تشکيل شود و روز اول ماه مه به عنوان روز کارگر برای کارگران تعطيل رسمی باشد و دستمزد اين روز به آنان پرداخت شود.

شرکت نفت ايران و انگليس از اجرای اين قانون سرباز زد وعده ای از کارگران خود را اخراج کرد.

در واکنش به چنين اقدامی، کارگران نفت تهران و سپس آبادان دست به اعتصاب زدند.

دولت در آبادان حکومت نظامی اعلام کرد، عده ای از کارگران نفت در درگيريهايی که بين آنها و نيروهای مسلح درگرفت کشته شدند و اعتصاب فروخوابيد.

با مطرح شدن موضوع ملی شدن نفت در سال ۱۳۲۹، کارگران نفت بار ديگر دست به اعتصابهايی زدند که اين بار برای اين صنعت سرنوشت ساز بود.

 در سال ۱۳۵۷ به دنبال تحولاتی که در جامعه ايران به وجود آمده و فضای بازتری که ايجاد شده بود کارگران صنايع گوناگون جرأت پيدا کردند تقاضاها و مطالبات خود را علناً به زبان بياورند
 

در فروردين ۱۳۳۰، چند روز پس از به روی کار آمدن حسين علاء به عنوان نخست وزير، کارگران نفت در بندر معشور (ماه شهر) دست به اعتصاب زدند که در جريان آن، درگيريهای خونينی بين نيروهای دولتی و کارگران روی داد.

دامنه اعتصاب بسرعت از بندر معشور گذشت و به شهرهای ديگر و گروههای غيرکارگری کشيده شد.

به عنوان مثال، دانشجويان دانشگاه تهران و کارگران شهرهای اصفهان و رشت به نشانه همدردی دست به اعتصاب زدند و در بعضی موارد در زدوخوردهايی که بين نيروهای شهربانی و اعتصابيون درگرفت افرادی کشته يا زخمی شدند.

سرانجام در ارديبهشت ۱۳۳۰ مجلس به اتفاق آرا لايحه ملی کردن نفت را به تصويب رساند و محمد مصدق را نامزد مقام نخست وزيری کرد.

از کودتای مرداد سال ۱۳۳۲ تا سالهای اول دهه ۱۳۴۰ فعاليتهای کارگری بسيار محدود و پراکنده بود و در همين دوران بود که دولت منوچهر اقبال در سال ۱۳۳۷ قانون کار جديدی به تصويب مجلس شورای ملی رساند.

قانون جديد که با مشارکت کارشناسان سازمان بين المللی کار تدوين شده بود جای قانون کاری را می گرفت که به دنبال مبارزات کارگری در دهه ۲۰ به تصويب رسيده بود.

رشد صنايع داخلی در اين سالها زمينه مناسبی برای توسعه طبقه کارگر ايجاد کرد.

در دهه ۴۰ فعاليت سنديکاها بار ديگر آزاد شد.

غالب اين سنديکاها در چارچوب دولت کار می کردند و به همين دليل هم می شود گفت که سنديکاهای دولتی بودند و استقلال کامل نداشتند اما بعضی صنفها سنديکاهايی داشتند که تا حدی مستقل فعاليت می کردند.

دولت بعد از مدتی تصميم گرفت کليه تشکلهای کارگری را تحت پوشش واحدی قرار دهد و به اين ترتيب سازمان کارگران ايران که در اواسط دهه ۴۰ تأسيس شده بود مسئول نظارت بر اين تشکلها شد.

 پيروزی انقلاب ايران به کارگران ثابت کرد که می توانند با نيروی خود در شکلگيری وقايع سهيم باشند
 

رؤسای اين سازمان از طرف وزارت کشور و سازمان اطلاعات و امنيت (ساواک) تعيين می شدند و اعضای آن را نمايندگان منتخب کارگران کارخانه ها تشکيل می دادند.

سنديکاها با قرار گرفتن تحت نظارت اين سازمان هرگونه آزادی عمل ولو ناچيز گذشته را از دست دادند و هرگونه اقدامی از طرف سنديکاها در جهت بهبود وضع کارگران تنها در صورتی عملی می شد که سازمان کارگران ايران آن را تأييد کند.

در سال ۱۳۵۷ به دنبال تحولاتی که در جامعه ايران به وجود آمده و فضای بازتری که ايجاد شده بود کارگران صنايع گوناگون جرأت پيدا کردند تقاضاها و مطالبات خود را علناً به زبان بياورند و سرانجام پس از ماهها کشمکش، کارگران نفت به دولت هشدار دادند که چنانچه ظرف يک ماه با خواسته های شان موافقت نکند توليد نفت را متوقف خواهند کرد.

در روز ۱۷ شهريور ۱۳۵۷ اعتصاب کارگران نفت آغاز شد و کشور را از نظر اقتصادی فلج کرد.

به دنبال اعتصاب کارگران نفت، کارخانه های ديگری مانند صنايع سيمان، ماشين سازی، ذوب آهن، توليد کنندگان کفش و فلزکاران و بسياری ديگر به اين اعتصاب پيوستند.

کارگران بسياری از صنايع، شوراهای کارگری ای تشکيل دادند که فعاليت و مبارزات آنها را سازماندهی می کرد.

در آن دوران شوراها برخلاف سنديکاها محدوديت قانونی نداشتند و برای کارگرانی که بتدريج به دامنه قدرت خود واقف می شدند شوراها تنها راه رسيدن به موفقيت و پيروزی بودند.

پيروزی انقلاب ۱۳۵۷ بدون همکاری و مشارکت کارگران صنايع امکان پذير نمی بود.

اين پيروزی به آنها ثابت کرد که می توانند با نيروی خود در شکلگيری وقايع سهيم باشند.

 
 
.جنبش کارگری در ايران
بخش اول: زمينه ها
 
 
اعتصابصدای شما در راديو
آيا مشکلات کارکنان شرکت واحد اتوبوسرانی حل خواهد شد؟
 
 
اتحاديه اروپاگزارش کميسيون اروپا
'اروپای غربی از مهاجرت کارگران اعضای جديد اتحاديه اروپا نترسد'
 
 
اعتصاباعتصاب
شماری از رانندگان شرکت واحد اتوبوسرانی تهران دست از کار کشيده اند.
 
 
مطالب مرتبط
اعتصاب کارگران، احداث برج دبی را متوقف کرد
24 مارس، 2006 | اقتصاد و بازرگانی
اخبار روز
 
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
 
 
   
 
BBC Copyright Logo بالا ^^
 
  صفحه نخست|جهان|ايران |افغانستان |تاجيکستان |ورزش |دانش و فن |اقتصاد و بازرگانی |فرهنگ و هنر |ویدیو
روز هفتم |نگاه ژرف |صدای شما |آموزش انگليسی
 
  BBC News >>|BBC Sport >>|BBC Weather >>|BBC World Service >>|BBC Languages >>
 
  راهنما | تماس با ما | اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر | نحوه استفاده از اطلاعات شخصی کاربران