راهنمای کامل زبان بی بی سی

بیطرفی در کاربرد زبان

در هیچ زبانی در حیطه معنی اصلی و معنیهای فرعی کلمه ها و همچنین معنی حقیقی و معنیهای مجازی آنها طرفگیری، جانبداری و تعصب وجود ندارد، امّا شیوه کاربرد کلمه ها در جمله است که می تواند مفهوم جمله را طرفگیرانه، جانبدارانه، یا تعصب آمیز نشان بدهد. بنابر این نویسنده خبر یا گزارش باید در کاربرد زبان به نکته های زیر توجه داشته باشد:

• در زبان فارسی، مثل هر زبان دیگر، کلمه هایی هست که مترادف دانسته می شود، امّا در واقعیت این کلمه ها، با اینکه در معنای خود به هم نزدیک است، با هم اندک اختلاف معنی دارد و این چیزی است که در انگلیسی به آن «nuance» می گویند. همین «اختلاف جزئی در معنی» است که نویسنده باید به آن توجّه داشته باشد و در هر موردی در انتخاب کلمه ای از کلمه های مترادف برای بیان مفهوم مورد نظر خود دقیق و محتاط باشد. یک مثل عامیانه هست که تا اندازه ای دلالت بر همین موضوع دارد. می گویند: «بنشین، بفرما، و بتمرگ، همه در عمل یکسان است، امّا در معنی با هم خیلی فرق می کند!»

• همین موضوع دقت در انتخاب کلمه مناسب برای مفهوم مورد نظر، در ترجمه از زبان دیگر به فارسی، اهمیت بیشتری پیدا می کند. ممکن است که یک مترجم در ترجمه جمله ای با مراجعه به لغتنامه، مثلاً لغتنامه انگلیسی به فارسی، برای یک کلمه معنایی از معنیهای مختلف را انتخاب کند که نویسنده چنان معنایی را در نظر نداشته است و به این ترتیب گفته او تحریف شود. به همین دلیل توجه مترجم باید بیشتر به مفهوم کلمه در جمله اصلی باشد و در میان معنیهایی که برای آن کلمه داده شده است، کلمه ای را انتخاب کند که بیان کننده نظر نویسنده متن یا گوینده سخن باشد.

• با اینکه می توانیم متن خبر یا گزارشی را با رعایت بیطرفی کامل با کلمه ها و ترکیبهای مناسب مفهومهای مورد نظر بنویسیم، باید توجّه داشته باشیم که خوانندۀ آن خبر یا گزارش آن را با لحنی کاملاً بی طرفانه بخواند، به این معنی که هیچ کلمه یا ترکیبی را با لحنی بیان نکند که آهنگ یا تکیۀ صدای او، احساس شخصی او را در ادای آن کلمه یا ترکیب نمایان کند. این را همه می دانیم که یک متن عاری از هرگونه طرفداری و جانبداری و تعصّب را می توانیم طوری بخوانیم که شنونده به فراست دریابد که ما در چه موردهایی از آن متن جانبدار هستیم.