مسکو در انتظار پاسخ تاجیکستان به درخواست تمدید حضور نظامی

وزارت خارجه روسیه می‌گوید که این کشور طرح توافقنامه جدید برای تمدید زمان حضور نظامیان روس در تاجیکستان را به دوشنبه ارائه داده است.

در وب‌گاه رسمی این وزارتخانه آمده است که این طرح ماه نوامبر سال گذشته در اختیار مقامات تاجیک قرار داده شده و اکنون مسکو در انتظار پاسخ دوشنبه است.

گریگوری کاراسین، معاون وزیر خارجه روسیه، گفته است که تعیین زمان امضای توافقنامه جدید در این زمینه به مقامات تاجیکستان بستگی دارد.

این در حالی است که هم منابع وزارت خارجه و هم وزارت دفاع تاجیکستان گفتند که این سند مورد آموزش نهادهای دولتی قرار دارد. ولی این منابع از ارائه جزئیات بیشتری در این زمینه خودداری کردند.

گریگوری کاراسین گفته است که طرح توافقنامه جدید بر پایه توافقنامه فعلی میان روسیه و تاجیکستان در باره حضور نظامی روسیه در این کشور تهیه شده است. ضمناً، مهلت اعتبار این توافقنامه تا ماه اکتبر سال ۲۰۱۴ است.

در ماه سپتامبر سال گذشته دمیتری مدودف، رئیس جمهور روسیه، ضمن بازدید خود از تاجیکستان در نشستی مطبوعاتی اعلام کرد که در ملاقاتش با پرزیدنت رحمان در مورد تمدید حضور نظامی روسیه در تاجیکستان برای ۴۹ سال دیگر به توافق دست یافته است.

هرچند امامعلی رحمان نیز در این نشست مطبوعاتی حضور داشت، ولی در این باره هیچ اظهار نظری نکرد. ولی آقای مدودف افزود که آن‌ها به حکومت‌های دو کشور دستور داده‌اند که در سه ماهه اول سال ۱۲۱۲ توافقنامه‌ای جدید باید امضا شود.

در پی چنین اظهارات، برخی از گروه‌های سیاسی و فعالان جامعه مدنی تاجیکستان از احتمال تمدید زمان حضور پایگاه نظامی روسیه در این کشور شدیداً انتقاد کردند.

در چند بیانیه و اظهاراتی که عنوانی مقامات تاجیک منتشر شدند، از پرزیدنت رحمان خواسته شده بود که از امضای چنین یک توافقنامه خودداری کند.

به اعتقاد مخالفان حضور نظامی روسیه در تاجیکستان، تمدید حضور پایگاه روسیه اصل استقلال این کشور را نفی می‌کند و با ارزش‌ها و آرمان‌های ملی مغایرت دارد.

دولت تاجیکستان تا حال به این اظهارات و بیانیه‌ها پاسخی نداده است. ولی در برخی از نشریه‌های محلی مطالبی نیز منتشر شده اند که نیروهای روسیه در کشور را عامل ثبات در منطقه خوانده‌اند.

تأکید می‌شود که کشورهای آسیای مرکزی بعد از خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان با تهدیدهایی روبرو خواهند شد و تنها حضور نظامیان روس در تاجیکستان می‌تواند در رفع این خطرات نقش مؤثری داشته باشد.

ولی برخی از روشنفکران این ادعا را بی پایه خوانده و می‌گویند که در گذشته نیز طالبان مرز افغانستان با تاجیکستان را تحت کنترل گرفته بودند، ولی برای عبور از مرز هیچ اقدامی انجام نداده‌اند و چنین تهدیدها در آنیده نیز بی پایه است.

ضمناً، پرزیدنت رحمان نیز چند مراتبه حضور نظامی روسیه در تاجیکستان را برای تأمین ثبات و امنیت در منطقة آسیای مرکزی مفید ارزیابی کرده بود.

رسانه‌های روسی پیوسته تأکید می‌کنند که آقای رحمان در زمان جنگ داخلی با پشتیبانی نظامیان روس به قدرت رسیده و طول این سال‌ها نیز بقای دولتش به حمایت روسیه بستگی داشته است.

اما در چند سال اخیر دولت تاجیکستان در سیاست خارجه خود دیپلماسی "چندقطبی" را در پیش گرفته و به همکاری گسترده با کشورهای غربی علاقه نشان داده است.

برخی از صاحب‌نظران می‌گویند که با درنظرداشت توجه افزاینده آمریکا به منطقه آسیای مرکزی، حالا دولت تاجیکستان برای تصمیم‌گیری در مورد تمدید زمان حضور نظامیان روس در این کشور هنوز موضع مشخصی نگرفته است.

از سوی دیگر، سال ۲۰۱۳ در تاجیکستان برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در نظر است و ممکن است مقامات تاجیک با درنظرداشت این رویداد در مورد تمدید حضور نظامیان روس در این کشور تصمیم بگیرند.