فقدان صدای زن در موسیقی ایران؛ تجربه و نظرات شما

حق نشر عکس Mehr

آواز زن در ایران به جز دوره‌ای مشخص همیشه با محدودیت‌های عرفی یا شرعی روبرو بوده است. در برهه‌هایی هم که زنان به عنوان خواننده با محدودیت دولتی مواجه نبودند به دلیل مردانه بودن عرصه موسیقی در ایران باید موانع نامرئی ناشی از فرهنگ جنسیت‌زده را پشت سر می‌گذاشتند. بنابراین آنچه اکنون بزرگان موسیقی ایران و کارشناسان به آن انتقاد دارند غیبت صدای نیمی از مردم در موسیقی سنتی و امروزی این کشور است.

فقدان صدای زنان در ایران چه لطمه‌ای به موسیقی زده است؟ اگر زن هستید و به صورت حرفه‌ای به یادگیری یا آموزش آواز می‌پردازید از تجربه‌تان به ما بگویید. اگر مخاطب موسیقی ایرانی هستید محدودیت‌ها درباره صدای زنان چه تاثیری بر تجربه موسیقیایی شما گذاشته است؟

محمدرضا شجریان، استاد آواز و موسیقی سنتی ایران بارها به سانسور صدای زنان در موسیقی ایران انتقاد کرده که هم موجب ضربه خوردن موسیقی و هم زنان می‌شود. او که در اجراهای خارج از کشور دخترش مژگان را به عنوان خواننده با خود همراه می‌کرد گفته است: "صدای زن از موسیقی ایرانی حذف شدنی نیست"

حسین علیزاده، موسیقی‌دان و استاد تار هم در اظهارنظری گفته است: "یکی از عواملی که باعث شد با قاطعیت روی همنوایی کار کنم ممنوعیت صدای زن بود. این ممنوعیت به من این انگیزه را داد که در آثارم، حداقل در شکلی که حضورش احساس شود، صدای زن وجود داشته باشد."

اکثر مراجع تقلید شیعه در ایران درباره گوش دادن به آواز زن ملاحظاتی دارند. برخی آن را از اساس حرام می دانند و عده ای هم می گویند در صورتی که به قصد شهوت و موجب مفسده باشد حرام است و در غیر آ صورت عیبی ندارد. از جمله آیت‌الله خامنه‌ای در فتوایی درباره آواز زنان گفته است: "گوش دادن به آواز زن اگر غنا نباشد و باعث التذاذ جنسي و تهييج شهوت نشود و مفسده‏اي بر آن مترتب نگردد، اشكال ندارد."

ممنوعیت و محدودیت‌های فعالیت زنان چه تاثیری بر فضای فرهنگی ایران می‌گذارد؟ چقدر جای خالی صدای زن در موسیقی رسمی را حس می‌کنید؟

محدودیت‌های عرصه رسمی برای فعالیت زنان خواننده ایرانی موجب شده آنان که عطای آوازخوانی را به لقایش نبخشیده‌اند یا فعالیت‌های هنری‌شان را در خارج از ایران دنبال کنند یا در ایران به شکل غیررسمی و در استودیوهای خانگی تمرین کنند و بخوانند. در چند سال گذشته به لطف شبکه‌های اجتماعی آثار این زنان توانسته مخاطب خود را پیدا کند و خوانندگی این بخش حذف شده در فضای مجازی طنین‌انداز شود.

آیا جامعه هنری و موسیقی در طول تاریخ به حضور زنان در این عرصه توجه و حمایت کافی کرده است؟ نقش مردم در حمایت از خواننده‌های زنی که تازه کارشان را شروع کردند چیست؟ نقش شبکه‌های اجتماعی در شنیده شدن صدای زنان خواننده چقدر می‌تواند موثر باشد؟