ایران از 'اظهارات غیرسازنده' ترکیه درباره نقض آتش‌بس در سوریه انتفاد کرد

حق نشر عکس ISNA
Image caption قاسمی اتهام نقض آتش‌بس توسط شبه‌نظامیان تحت حمایت ایران را رد کرده و متقابلا گروه‌های تحت حمایت ترکیه را مسئول نقض آتش‌بس دانسته است

مقامات ایرانی از رویکرد و سخنان مقامات ترکیه نسبت به جنگ داخلی و آتش‌بس کنونی در سوریه انتقاد کرده و بر حمایت خود از برقراری صلح در آن کشور تاکید نهاده است.

بهرام قاسمی، سخنگوی وزارت خارجه ایران گفته است که "جمهوری اسلامی ایران به عنوان شریک روند سه‌جانبه مسکو، بر اجرای جدی توافقات آن تاکید دارد و از مقامات ترکیه، به عنوان طرف دیگر این توافقات انتظار دارد مواضعی اتخاذ نکنند که خلاف واقعیت‌های موجود و تعهدات این کشور باشد."

اظهارات آقای قاسمی در واکنش به سخنان وزیر خارجه ترکیه ابراز شده که از ایران خواست با استفاده از نفوذ خود بر گروه‌های شبه نظامی شیعه به خصوص حزب الله‌لبنان مانع از نقض‌آتش‌بس سراسری سوریه توسط آنان شود. وی گفت که ادامه این وضعیت می‌تواند طرح مذاکرات صلح سوریه را که قرار است اواخر ماه جاری میلادی در آستانه، پایتخت قزاقستان برگزار شود، به مخاطره اندازد.

سخنگوی وزارت خارجه ایران متقابلا مخالفان حکومت سوریه را به نقض‌آتش بس متهم کرده و گفته است: "آتش‌بس جاری در سوریه پی در پی از سوی گروه‌های مسلح مخالف دولت این کشور نقض شده و براساس اطلاعات مستند موجود، موارد نقض آتش‌بس از سوی آنها در یک روز بیش از ۴۵ بار بوده که جزئیات بیشتر آن در صورت لزوم قابل انتشار است."

روز ۳۰ دسامبر، آتش‌بس سراسری به ابتکار روسیه و ترکیه در سوریه برقرار شد و دو کشور حفظ آتش‌بس از سوی نیروهای دولتی سوریه و متحدان آنها، از جمله واحدهای اعزامی روسیه به آن کشور، و همچنین گروه‌های مخالف حکومت سوریه را برعهده گرفتند. اگرچه مقامات ترکیه از موقعیت ایران در قبال تضمین آتش‌بس ابراز بی‌اطلاعی کردند، اما بعدا اعلام شد که جمهوری اسلامی نیز تضمین کننده رعایت آتش‌بس از سوی گروه‌های تحت حمایت آن است.

پیش از اعلام توافق دو کشور، نشستی با حضور وزیران خارجه روسیه، ترکیه و ایران در مسکو برگزار شده و با توجه به اظهارات بعدی مقامات سه کشور، ظاهرا اقدام برای برقراری آتش‌بس و ترتیبات رعایت آن در این نشست مورد بررسی قرار گرفته بود. این آتش‌بس شامل گروه‌های تندرو اسلامگرا و همچنین برخی گروه‌های مسلح کرد مخالف دولت ترکیه نمی‌شود.

حق نشر عکس ISNA
Image caption ترکیه حزب‌الله لبنان را به نقض آتش‌بس متهم کرده است

تا پیش از این توافق، مقامات سوریه، جمهوری اسلامی و روسیه معمولا تمامی گروه‌های مسلح مخالف حکومت بشار اسد، رئیس جمهوری سوریه را "تروریست" می‌خواندند درحالیکه برخی از این گروه‌ها از حمایت کشورهای غربی و ترکیه برخوردار بودند. در پی اعلام آتش‌بس، مقامات ایران و روسیه غالبا از عناوینی مانند "گروه‌های معارض" یا "مسلح" برای نامیدن تشکل‌های تحت حمایت ترکیه استفاده می‌کنند و عنوان گروه تروریستی را برای اسلامگرایان تندرو به کار می‌گیرند.

آقای قاسمی خطاب به مقامات ترکیه گفته است که "اگر در پی استقرار آتش‌بس پایدار و فراهم کردن زمینه‌های موفقیت گفتگوهای سیاسی برای پایان بحران سوریه هستند، به عنوان طرف تضمین کننده تعهد گروه‌های مسلح در توافقات مسکو، ضمن اتخاذ تدابیر لازم باید با موارد متعدد نقض آتش‌بس از سوی این گروه‌ها برخورد کرده و همزمان از اتخاذ مواضع غیرمنطبق با واقعیت‌ها و متهم کردن طرف‌های دیگر بپرهیزند."

وی گفت که جمهوری اسلامی "همانگونه که تا کنون مساعی خود را برای تثبیت آتش‌‌بس و تسهیل راه حل سیاسی بحران سوریه به کار گرفته است، همچنان به این سیاست ادامه خواهد داد."

حق نشر عکس EPA
Image caption قبل از اعلام آتش‌بس توسط روسیه و ترکیه، نشستی با حضور وزیران خارجه این دو کشور و ایران در مسکو برگزار شده بود

در پی برقراری آتش‌بس، برخی از ناظران این نگرانی را ابراز کردند که ممکن است مخالفان این مذاکرات با هدف جلوگیری از برگزاری مذاکرات آستانه با حضور مخالفان حکومت بشار اسد، در صدد برهم زدن آتش‌بس برآیند. طی ماه‌های اخیر، حضور نظامی روسیه و سایر متحدان خارجی باعث تغییر در روند جنگ داخلی و موفقیت‌های نظامی متعددی برای نیروهای دولتی شده و برخی ناظران گفته بودند ممکن است بشار اسد مایل به ادامه جنگ تا پیروزی نظامی بر مخالفان و تثبیت حکومت خود باشد.

مذاکرات آستانه در حالی برنامه‌ریزی شده که تا کنون حکومت سوریه و مخالفان آن تغییری را در مواضع اصولی خود اعلام نکرده‌اند. تا کنون، حکومت سوریه و برخی از حامیان خارجی آن، از جمله مقامات جمهوری اسلامی، ادامه زمامداری بشار اسد را بخشی لازم از هر گونه راه حلی برای بحران کنونی دانسته‌اند و در مقابل، مخالفان و همچنین دولت ترکیه تاکید داشته‌اند که به وی اعتماد ندارند و هیچ راه حلی را که متضمن خروج او از صحنه سیاست سوریه نباشد نمی‌پذیرند. اختلاف مواضع دو طرف در این مورد عامل اصلی ناکام ماندن تلاش‌های بین‌المللی قبلی برای پایان دادن به جنگ داخلی سوریه بوده است.

حق نشر عکس AP
Image caption بشار اسد و بروجردی - بروجردی ضمن حمایت از مذاکرات "سوری-سوری" در مورد آینده بشار اسد اظهار نظری نکرد

در خبری دیگر در مورد موضع ایران در مورد تحولات سوریه، خبرگزاری رادیو و تلویزیون جمهوری اسلامی از سفر علاء‌الدین بروجردی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس به سوریه و اظهارات او پس از ملاقات با مقامات آن کشور گزارشی منتشر کرده است.

براساس این گزارش، آقای بروجردی گفته است که "براساس قوانین بین‌المللی، ورود به خاک هر کشوری بدون اجازه دولت آن کشور به معنای تجاوز تلقی می‌شود" و افزوده است که "کسانی باید خاک سوریه را ترک کنند که بدون اجازه این کشور، وارد شده‌اند." اشاره آقای بروجردی ظاهرا به حمایت مستقیم ارتش ترکیه از پیشروی مخالفان حکومت سوریه در مناطق تحت تسلط داعش در شمال آن کشور است. پس از اعلام توافق روسیه و ترکیه برای آتش‌بس، برخی مقامات ترکیه اعلام کردند که نفرات حزب‌الله لبنان که در کنار نیروهای دولتی سوریه در جنگ شرکت دارند باید خاک سوریه را ترک کنند در حالیکه مقامات سوری گفته‌اند که حزب‌الله لبنان به خواست رسمی دولت سوریه به این کشور اعزام شده‌اند.

علاء‌الدین بروجردی در اشاره به مذاکرات صلح مورد توافق ترکیه و روسیه گفت که کشورش "از اقداماتی که اخیرا در جهت مذاکرات سوری-سوری صورت گرفته، حمایت می‌کند." وی مشخصا از لزوم حضور بشار اسد در آینده سیاسی سوریه سخن نگفت اما اظهار داشت: ""هیچ تصمیمی که در خارج از مرزهای سوریه اتخاذ شود و مورد قبول مردم سوریه نباشد، موفق نخواهد بود."

در سال ۲۰۱۲، دولت سوریه تدوین قانون اساسی جدیدی را اعلام کرد که در آن انحصار قدرت توسط حزب بعث لغو شده و همچنین، رئیس جمهوری با رای مستقیم مردم انتخاب می‌شود. بر مبنای همین قانون، نخستین انتخابات ریاست جمهوری "چند حزبی" سوریه در سال ۲۰۱۴ برگزار و اعلام شد که بشار اسد، با کسب نزدیک به ۹۰ درصد آرا در این انتخابات پیروز شده است و رئیس جمهوری منتخب مردم سوریه است. دولت اجازه داده بود تا چند نفر نیز به عنوان نامزد مخالف در این انتخابات شرکت کنند اما گروه‌های مخالف و کشورهای غربی این انتخابات را نمایشی توصیف کردند.

مقامات دولتی سوریه و ایران نتیجه انتخابات را منعکس کننده خواست مردم سوریه و بشار اسد را رئیس جمهوری قانونی این کشور دانسته‌اند.