اصلاح‌طلبان و بحرانی به نام لیست واحد برای انتخابات شورای شهر

اصلاح طلبان در انتخابات شورای شهر در حوزه انتخابیه تهران روزهای پر مناقشه‌ای را از سر می گذارنند. در روزهای اخیر، انتشار فهرست نامزدهای اصلاح‌طلبان برای انتخابات شورای شهر تهران موسوم به لیست امید و نبود برخی چهره‌های شناخته شده و انتشار چند لیست دیگر مانند «شهر دیگر» و «امید اصلاحات»، بحث‌های گسترده‌ای را در میان چهره‎‌های اصلاح‌طلب و حامیان‌شان برانگیخته است. در این میان برخی از کاندیداها به لیست امید اعتراض کردند و برخی از چهره‌ها هم برای جلوگیری از انشقاق بیش‌تر اصلاح‌طلبان کناره‌گیری کردند. برخی از حامیان اصلاح‌طلبان هم در فضای مجازی اقدام به تهیه لیست‌های جداگانه‌ای کرده‌اند که یک تا پنج نفر از ۲۱ نفر معرفی شده توسط لیست امید را با افراد دیگری جایگزین کرده‌اند.

مخالفان لیست امید، ساز و کار تهیه لیست از سوی اصلاح‌طلبان را غیر دموکراتیک و محصول رابطه می‌دانند و به عدم همگونی سوابق برخی افراد معرفی شده با رویکردها و مطالبات اصلاح‌طلبی اشاره می‌کنند. در مقابل اصلاح‌طلبانی چون محمود صادقی نماینده‌ی تهران در مجلس شورای اسلامی و مصطفی تاجزاده، فعال سیاسی از فرایند صدور لیست دفاع کرده‌اند. تاج‌زاده به همراه برخی بیش از ده نفر دیگر از چهره‌های میانی اصلاح‌طلب با صدور بیانیه‌ای تلویحا خواستار آن شده‌اند که با وجود انتقادهای مطرح باید به لیست امید به صورت کامل رای داد.

مستقل‌ها در انتخابات شورا؛ پدیده‌ای انتخاباتی یا چالش اصلاح‌طلبان؟

حق نشر عکس iSNA
Image caption یاشار سلطانی سردبیر وب‌سایت معماری نیوز

نامزدهایی که در لیست گنجانده نشدند

از چهره‌هایی که انتظار می‌رفت در لیست حضور داشته باشند و هواداران اصلاح‌طلبان پیش از انتشار فهرست، تبلیغات به نفع آن‌ها را آغاز کرده بودند می‌توان به لیلا ارشد، مددکار اجتماعی و فعال مدنی با سابقه، یاشار سلطانی سردبیر وب‌سایت معماری نیوز که گزارش‌های مربوط به املاک نجومی را منتشر کرد و مدتی بازداشت شد، حسین راغفر، اقتصاددان و مدیر باسابقه‌ی اقتصادی و ترانه یلدا طراح و معمار و همچنین برخی از اعضای کنونی شورای شهر مثل محمدمهدی تندگویان و محسن سرخو و ... اشاره کرد. اعضای کنونی شورا که از قرارگرفتن در لیست اعلامی اصلاح‌طلبان باز مانده‌اند، حالا در فهرست «امید اصلاح‌طلبان» جا گرفته‌اند. فهرستی که باعث بروز برخی انتقادها شده و منتقدان معتقدند باعث شکسته شدن آرا می‌شود. دلیلی که به نظر می‌رسد لااقل برای برخی نامزدها قانع کننده بوده است.

از جمله لیلا ارشد در بیانیه‌ای نوشت: «علی‌رغم همه نقدهایی که به سازوکار انتخاباتی نخبگان اصلاح طلب دارم انصراف خود از شرکت در این انتخابات را به مصلحت منافع ملی دانسته و انصراف می‌دهم.»

هم‌زمان اما اخبار تایید نشده‌ای هم از فشار روی برخی از نامزدها برای انصراف از کاندیداتوری منتشر شده است. نامزدهایی که انصراف نداده و در میدان انتخابات مانده‌اند می‌گویند لیست اعلام شده ساز و کار مشخصی ندارد و شایسته‌ترین‌ها در آن گنجانده نشده‌اند. تندگویان که سخنگوی فراکسیون اصلاح‌طلبان شورای شهر فعلی تهران و حذف شده از لیست امید است می‌گوید: «شورای عالی اصلاح‌طلبان در این مدت از ما که به عنوان اعضاء اصلی شورای شهر کار می‌کنیم حتی یک بار هم برنامه‌ای نخواستند. حتی از ما سوال هم نکردند که عملکرد چهار ساله شما در این سال‌ها چه بوده است. یعنی بدون این که بررسی صورت بگیرد لیست را بسته‌اند.»

محسن سرخو هم معتقد است: «در این لیست دو نفر از اعضای فعلی شورا حضور دارند و ظاهرا هر کسی قدرت بیشتری داشته و توانسته لابی کند انتخاب شده است. در واقع وضعیت احزاب، تشکل‌ها و امتیازات هم در نظر نگرفته‌اند.»

عده‌ای هم گزینش لیست امید را با نظارت استصوابی شورای نگهبان مقایسه کرده‌اند، از جمله یاشار سلطانی که در حساب توییتری خود نوشته است: «گزینش ابهام‌برانگیز پدرخواندگان و توقع ازمردم برای اطاعت و پذیرش۱۰۰%، بدتراز نظارت استصوابی است. شورای نگهبان حق انتخاب حداقلی به مردم می‌دهد.»

حق نشر عکس Getty Images

چرا تاکید بر رای دادن بر لیست واحد؟

تجربه‌ی موفق انتشار لیستی تحت عنوان «امید» برای انتخابات دهمین دوره‌ی مجلس شورای اسلامی و مجلس خبرگان که در اسفندماه سال ۹۴ برگزار شد و اختصاص اکثر کرسی‌های مجلس به اصلاح‌طلبان و پیروزی قاطع حوزه تهران در مجلس خبرگان را به دنبال داشت، مهم‌ترین دلیل و توجیه اصلاح‌طلبان برای رسیدن به لیست واحد است.

البته این تجربه پیش از این برای اصول‌گرایان هم ثمربخش بوده و این دوره در انتخابات شورای شهر تهران هم با یک لیست واحد حضور دارند.

اصلاح‌طلبان حامی لیست واحد اما دلیل دیگری هم برای حمایت همه‌جانبه از این فهرست دارند: رای نیاوردن اصول‌گرایان و به ویژه حامیان محمدباقر قالیباف. اصلاح‌طلبان قصد کرده‌اند پس از کنار رفتن شهردار تهران از انتخابات ریاست‌جمهوری - که به نوعی شکست دوباره‌ی او در تلاش برای رسیدن به ریاست‌جمهوری است- از حضور دوباره او در منصب شهرداری تهران جلوگیری کنند. هدفی که در نخستین سال دور فعلی شورای شهر هم برایش تلاش کردند اما تغییر رای یکی از اعضای لیست واحد اصلاح‌طلبان - الهه راستگو- موازنه را به سود اصولگرایان تغییر داد و مخالفان قالیباف ناکام ماندند.

حق نشر عکس Getty Images

دری که گشوده شد

فهرست اصلاح‌طلبان برای انتخابات پیش رو بسته و منتشر شده اما بحث‌ها در شبکه‌های اجتماعی همچنان ادامه دارد. حالا سازوکار انتخاباتی اصلاح‌طلبان یکی از بزرگ‌ترین سوال‌هایی است که باید در نخستین انتخابات پس از ۲۹ اردیبهشت به آن پاسخ دهند. حتی اگر این بار هم فهرست واحد با کمک حمایت چهره‌هایی مثل سیدمحمد خاتمی برای اصلاح‌طلبان پیروزی آفرین باشد هیچ تضمینی نیست که در ادوار بعدی یک سازوکار نه چندان شفاف و لیستی پرابهام و پرانتقاد بتواند بار دیگر آرای حامیان اصلاحات را به خود جلب کند. مگر این‌که جامعه مخاطب خود را صرفا شهروندانی بدانند که در تنگنای هر انتخابات، ناچارا به اصلاحات گرایش خواهند داشت. چنین اطمینان نادرستی یک بار در انتخابات شورای دوم شهر که مفسران آن را آزادترین انتخابات برگزار شده در جمهوری اسلامی می‌دانند شکست سختی برای اصلاح‌طلبان به دنبال داشته است.

اما برخی چهره‌های اصلاح‌طلبان عقیده دارند تجربه این دوره شوراها می‌تواند یک بستر مناسب برای تنظیم یک سازوکار مدنی و دقیق‌تر برای دوره‌های بعد باشد.