مجلس خبرگان طرح اهمیت رای مردم در جمهوری اسلامی را 'تفرقه‌آمیز' دانست

  • 20 ژوئن 2017 - 30 خرداد 1396
روحانی و جنتی حق نشر عکس Mehrnews
Image caption جنتی نظر روحانی در مورد منشاء مردمی حکومت را مردود دانسته است

مجلس خبرگان رهبری در بیانیه‌ای طرح موضوع اهمیت نقش مردم در حکومت اسلامی را مردود دانسته و در عین حال تأکید کرده که جایگاه رهبری منشاء "مردم‌سالاری" دینی است.

پایگاه اطلاع‌رسانی مجلس خبرگان متن بیانیه‌ای را در مورد نقش مردم در حکومت اسلامی منتشر کرده و این نظر را که رأی و نظر مردم منشاء مشروعیت حکومت اسلامی است مردود و مغایر مبانی دین اسلام دانسته است.

اخیرا حسن روحانی، رئیس جمهوری، با ذکر یک جمله از نهج‌البلاغه، گفته بود: "رأی و نظر مردم هدیه دنیای غرب بعد از رنسانس برای ما نیست. ما دارای مذهب و مرام و دینی هستیم که امیرالمومنین مبنای حکومت و فرمانروایی را، رأی مردم می‌داند."

بیشتر بخوانید:

+ پاسخ مکارم شیرازی به روحانی: در اسلام حاکم را مردم انتخاب نمی‌کنند

+ رهبر ایران: نباید سال ۵۹ تکرار شود که رئیس جمهور وقت جامعه را دو قطبی کرد

در بیانیه مجلس خبرگان که به امضای احمد جنتی، رئیس این مجلس منتشر شده، آمده است که "در روزهای اخیر مطالبی پیرامون مشروعیت و مقبولیت حکومت اسلامی و تصدی ولایت و حاکمیت مبتنی بر آرا مردم با استناد به کلمات امیرالمومنین در جامعه مطرح شد" و افزوده است که این نظر "با برخی مبانی دینی اعم از مبانی دینی اهل سنت و تشیع که در فقه سیاسی اسلامی مورد بحث قرار گرفته متعارض و ناسازگار است."

این بیانیه یادآور شده است که در جامعه اسلامی، هدایت مردم و زعامت سیاسی و اجتماعی "متوقف بر خواست و نظر و رأی مردم نیست، بلکه باید گفت که ولایت، روح اسلام است."

این بیانیه می‌افزاید که آیات الهی قبل از نج البلاغه، "مقام ولایت را همانند مقام نبوت، الهی می‌دانند."

حق نشر عکس Tasnimnews
Image caption آیت الله مکارم شیرازی نیز نظر روحانی را مورد انتقاد قرار داده بود

در مورد موضوع بیعت که برخی از معتقدان به اهمیت رأی مردم در حکومت اسلامی آن را معادل انتخابات آزاد در دموکراسی‌های امروزی معرفی کرده‌اند نیز این بیانیه توضیح داده که بیعت مردم با پیغمبر و امامان "به معنای مشروعیت بخشی به حکومت پیامبر یا امام توسط مردم و بیعت کنندگان نمی‌باشد بلکه تاکیدی بر اعلام وفاداری و پیروی و فرمانبری از رهبران الهی است؛ بنابراین نباید آن را با رأی مردم و انتخابات در دوران معاصر مقایسه کرد."

این بیانیه همچنین با استناد به بخش‌های مختلف از نهج البلاغه می‌افزاید که در خطبه‌ای که امام اول شیعیان در آن حکومت را به عنوان حق خود مطالبه کرده "سخنی از رأی و خواست و نظر مردم در میان نمی‌آید."

این بیانیه در پایان گفته است که "مجلس خبرگان رهبری با اذغان به نقش و جایگاه مردم در استقرار و استمرار حکومت اسلامی، بر اهمیت منحصر به فرد جایگاه رفیع امامت، ولایت و رهبری که منشا مشروعیت نظام اسلامی بوده و مردم‌سالاری دینی را به ارمغان آورده" تاکید می‌گذارد.

حق نشر عکس Mehrnews
Image caption در مورد اهمیت رأی مردم در نظام حکومتی ایران اختلاف نظر وجود دارد

پیش از این هم آیت‌الله ناصر مکارم شیرازی، از مراجع تقلید در قم، سخنان آقای روحانی در مورد اهمیت رأی و خواست مردم درحکومت اسلامی را مورد انتقاد قرار داده و گفته بود که "نباید بگوییم که حاکم را رأی مردم تعیین می‌کند، رسول اکرم فرمود که تعیین جانشین من با خدا است و خداوند به هر کسی که خواست، ولایت می‌دهد".

این نظر که در جمهوری اسلامی، مانند دموکراسی‌های غربی، تعیین حکومتگر و سیاست‌های حکومتی ناشی از رأی و خواست مردم است توسط برخی از مدافعان قانون اساسی جمهوری اسلامی مطرح شده است. آنان در عین حال برای توجیه تفاوت بین این نظام و دموکراسی‌های امروزی، مفهوم "مردم سالاری دینی" را مطرح کرده‌اند و برگزاری انتخابات را به شکل کنونی نشانه دموکراتیک بودن نظام حکومتی مبتنی بر ولایت فقیه در ایران معرفی می‌کنند.

حق نشر عکس khamenei.ir
Image caption متصدیان نهادهای حکومتی همواره بر اجرای خواست رهبر تأکید نهاده‌اند

در عین حال، بر خلاف قانون اساسی در دموکراسی‌های امروزی، قانون اساسی جمهوری اسلامی، به حاکمیت مردم اعتقاد ندارد بلکه حاکمیت را رسما از آن خداوند و در عمل متعلق به ولی فقیه می‌داند. طبق قانون اساسی، رهبر یا ولی فقیه دارای اختیارات مطلق در تمامی امور کشوری است و معمولا متصدیان نهادهای حکومتی، چه انتخابی و چه انتصابی، اجرای خواست او را وظیفه اصلی خود می‌دانند.

ولی فقیه توسط مجلس خبرگان و از میان فقها به صورت مادام العمر برگزیده می‌شود. اعضای مجلس خبرگان نیز باید از صنف فقهای معتقد به ولایت فقیه باشند که پس از گزینش توسط فقهای شورای نگهبان، در انتخاباتی با حضور مردم شرکت می‌کنند. فقهای شورای نگهبان منصوب رهبر هستند.

طرفداران "مردم سالاری دینی" انتخابی بودن فقهای عضو مجلس خبرگان را منشا مردمی بودن و اهمیت رأی مردم در نظام اسلامی دانسته‌‌اند.

در قانون اساسی جمهوری اسلامی، برخی حقوق رایج در نظام‌های آزاد امروزی، مانند آزادی بیان و برخورداری از حمایت قانون وجود دارد، اما به گفته منتقدان، با توجه به اصل ولایت فقیه، این اصول همواره می‌تواند به خواست و تشخیص و برای حفظ مصالح حکومت تعبیر یا تضعیف شود. همچنین، نظام اسلامی فاقد برخی از خصوصیات دموکراسی‌های امروزی مانند حق حاکمیت مطلق مردم، حراست از حقوق و آزادی اقلیت، جدایی دین از سیاست است. همچنین، به خاطر لزوم تبعیت عملی تمامی اجزاء حکومت از ولی فقیه، مفاهمی مانند استقلال قوا از جمله قوه قضاییه در این نظام معنی ندارد.

در مقابل، مخالفان مردمی بودن منشاء حکومت اسلامی تأکید دارند که رأی مجلس خبرگان به ولی فقیه به معنی تفویض حاکمیت نامحدود الهی به اوست و مشارکت مردم در تعیین متصدیان نهادهای انتخابی هم صرفا به منظور کسب "مقبولیت" برای حکومت و نشان دادن حمایت مردم از آن صورت می‌گیرد و نباید تاثیر عملی در تعیین حاکم و نحوه حکومتداری داشته باشد زیرا حکومتداری تابع تشخیص ولی فقیه است و نیازی به نظر و خواست مردم ندارد. بعضی نیز در توجیه انحصار حق حکومت برای روحانیون گفته‌اند که از آنجا که اکثر مردم ایران مسلمان شیعه هستند، لازم است خواستار حکومت روحانیون یعنی کسانی باشند که به موضوعات دینی احاطه دارند و اختصاص حق حکومت به روحانیون به معنی حکومت اکثریت و در انطباق با دموکراسی است.

امروزه در برخی از کشورهای اسلامی بیعت با حاکمان به عنوان نشان وفاداری و تبعیت مقامات حکومتی و مردم رواج دارد هر چند در سال‌های اخیر، بعضی از این کشورها گفته‌اند که اصلاحاتی را به منظور نوین‌سازی ساخت حکومتی و حرکت به سوی دموکراسی آغاز کرده‌اند.