چگونه توافق پاریس به سند ۲۰۳۰ یونسکو تشبیه شد

معصومه ابتکار در پاریس حق نشر عکس Getty Images

نگاهی به ادبیات مخالفان دولت حسن روحانی نشان می‌دهد آنها در تلاش هستند تا ایران به جرگه کوچک کشورهایی ملحق شود که به توافق پاریس پشت کرده‌اند.

مهم‌ترین کشور در این گروه آمریکا بود که رئیس جمهوری آن اخیرا به طور رسمی از توافق پاریس خارج شد. به دنبال آن رئیس جمهوری ترکیه هم احتمال داد که کشورش همین راه را در پیش بگیرد.

اجرای توافق پاریس در ایران به تأیید یا رد شورای نگهبان بستگی دارد ولی نشانه‌ها حاکی از بالا رفتن احتمال رد این توافق است.

توافق پاریس، یک موافقتنامه جهانی برای مقابله با خطر گرم‌تر شدن زمین است که بر اساس آن دولت‌های جهان داوطلبانه متعهد شدند صنایع خود را به طرف تولید کمتر گازهای گلخانه‌ای به عنوان عامل آلودگی و گرمایش زمین حرکت دهند.

توافق پاریس تلاشی بود برای قرار دادن منافع اقتصادی کشورهای در چهارچوب کارزار نجات کره زمین از خطری که مرز نمی‌شناسد.

اما در ایران مخالفان دولت در تلاش هستند تا توافق پاریس را مثل ماجرای سند ۲۰۳۰ یونسکو به عنوان خطری برای استقلال و پیشرفت کشور نزد افکار عمومی معرفی کنند.

کشمکش‌های داخلی ایران

از بیانیه این هفته بسیج دانشجویی که توافق پاریس را "خلاف شرع مقدس اسلام و قانون اساسی" نامیده، تا مستندی در تلویزیون ایران به نام "مستند فریب" که هنوز پخش نشده، دولت روحانی بار دیگر متهم به مصالحه بر سر منافع ملی ایران شده است.

شورای نگهبان و مراجع رسمی نزدیک به اصولگرایان تاکنون درباره توافق پاریس و سرنوشت لایحه الحاق ایران به این توافق موضعی نگرفته‌اند.

ولی دولت حسن روحانی هم با نحوه ارائه این لایحه به مجلس، بدون توضیح راهکار، در ایجاد ابهام و شاید هم مخالفت شورای نگهبان بی‌تاثیر نبوده است.

واقعیت این است که دولت ایران هنوز نشان نداده چگونه قصد دارد همزمان با تلاش برای توسعه صنایع سوخت فسیلی (نفت و گاز) از انتشار گازهای گلخانه‌ای که نتیجه مصرف سوخت‌های فسیلی است، بکاهد.

بیشتر بخوانید:

حق نشر عکس EPA

صرفه جویی کلید تعهد ایران به توافق پاریس؟

ایران بر اساس توافق پاریس داوطلب شد که تا ۱۳ سال آینده ۴ درصد از انتشار گازهای گلخانه خود بکاهد و اگر تحریم‌ها رفع شود این میزان کاهش را به ۱۲ درصد برساند.

ایران سالانه نزدیک به ۶۵۰ میلیون تن گاز گلخانه‌ای (عمدتا دی اکسید کربن) وارد جو زمین می‌کند. کل کشورهای جهان سالانه نزدیک به ۴۰ میلیارد تن گاز گلخانه‌ای وارد جو زمین می‌کنند که باعث می‌شود گرمای خورشید در جو زمین محبوس شود و حرارت زمین به شکل گرمای بی‌سابقه و و رکورد شکن زندگی‌ مردم و دیگر موجودات زنده این سیاره را مختل کند.

دولت ایران این هفته گزارشی منتشر کرد که در آن گفت وزارت نفت و نیرو توانسته‌اند در ۵ سال گذشته از انتشار حدود ۱۸۰ میلیون تن گاز گلخانه‌ای به جو زمین جلوگیری کنند. اگر این آمار صحیح باشد این صرفه‌جویی یعنی سالی ۳۶ میلیون تن که می‌شود بیش از ۵ درصد گازهای گلخانه‌ای تولید شده در یکسال توسط ایران است.

چنین کاهشی - به فرض صحت - با تعهد داوطلبانه‌ای که ایران در توافق پاریس داده، هماهنگ است و صرفا از راه "صرفه‌جویی" به دست آمده است.

تعهد کشورهای اروپایی و آمریکا (قبل از خروج از توافق) برای کاهش گازهای گلخانه ای ظرف ۱۵ سال آینده، بالای ۲۰ درصد و ۳۰ درصد بوده است. پس تعهد چهار درصدی ایران در مقایسه، زیاد نیست و بنا بر آمار دولتی صرفا با صرفه‌جویی دست یافتنی است.

ولی در استدلال های مخالفان دولت ایران، این‌گونه القا شده که کاهش ۴ درصدی گازهای گلخانه‌ای "میلیاردها دلار" خسارت به اقتصاد کشور وارد می‌کند و باعث خواهد شد ایران به خاطر عمل نکردن به تعهداتش تحریم شود در صورتی که بیشترین انتقاد فعالان محیط زیست به توافق پاریس الزامی نبودن آن است.

بخش دیگری از استدلال های مخالفان ایرانی توافق پاریس شباهت زیادی به استدلال‌هایی دارد که از طرف حامیان حزب جمهوری‌خواه آمریکا و لابی‌های سوخت فسیلی آن کشور تا جریانات دست راستی کشورهایی مثل روسیه و هند و ترکیه و عربستان علیه توافق پاریس ارائه می‌شود مبنی بر اینکه گازهای گلخانه‌ای باعث گرم تر شدن زمین نمی‌شوند؛ یا اینکه کاهش این گازها باید صرفا بر عهده کسانی باشد که بیشترین سهم تاریخی را در گرم‌تر شدن زمین داشته‌اند.

هدف توافق پاریس این است که میانگین حرارت زمین از"آستانه خطرناک و غیرقابل بازگشت" دو درجه سانتیگراد نسبت به انقلاب صنعتی بالاتر نرود. تاکنون میانگین حرارت زمین یک و نیم درجه ساتیگراد بالاتر رفته که باعث شده حرارت زمین در بعضی نقاط جهان - مخصوصا ایران - از مرز ۵۰ درجه نیز عبور کند.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption معصومه ابتکار، رئیس سازمان محیط زیست ایران در اجلاس پاریس

سهم شرکت ملی نفت در گرم‌تر شدن زمین

برای تشخیص سهم هر کس در انتشار گازهای گلخانه‌ای اغلب این سهم بر مبنای کشورها تقسیم بندی می‌شود. طبق این رتبه‌بندی، ایران جزو ۱۰ کشور آلاینده جهان است که اندکی بیش از یک درصد گازهای گلخانه‌ای جهان را وارد جو زمین می‌کند.

اما طبق یک گزارشی که این هفته منتشر شد، برای اولین بار سهم تولیدکنندگان گازهای گلخانه‌ای بر اساس سهم شرکت‌های خصوصی و دولتی محاسبه شده. طبق این محاسبات، ۵۰ درصد گازهای گلخانه‌ای جهان تنها در ۳۰ سال گذشته تولید شده که مسئول ۷۰ درصد آن ۱۰۰ شرکت خاص هستند.

در این گزارش از بین ۱۰۰ شرکتی که مسئول تولید ۷۰ درصد گازهای گلخانه‌ای جهان هستند، شرکت ملی نفت ایران در رده چهارم قرار گرفته است.

در مقام سوم شرکت گازپروم روسیه، در مقام دوم شرکت آرماکو از عربستان و در مقام اول شرکت ملی ذغال سنگ چین است.

رتبه بندی انتشار دهنده‌های گازهای گلخانه‌ای بر اساس سهم شرکت‌ها نشان می‌دهد که بر خلاف استدلال موافقان ایرانی توافق پاریس، سهم ایران (شرکت ملی نفت) در گرم‌تر کردن زمین و ایجاد تغییرات اقلیمی چندان اندک هم نیست.

منافع قابل بحث ملی در مقابل منافع عینی جهانی

موافقان توافق پاریس و حامیان مقابله با تغییرات اقلیمی می‌گویند الگوهای رشد اقتصادی باید بر اساس فاصله گرفتن از مصرف سوخت‌های فسیلی تنظیم شود زیرا ادامه الگوهای فعلی هزینه‌هایی را بواسطه گرما و نوسانات شدید جوی به مردمان دنیا تحمیل خواهد کرد که هر گونه سود ناشی از رشد اقتصادی را در میان مدت و دراز مدت از بین می‌برد.

توافق پاریس یک میثاق جهانی است ولی سرنوشت این موافقنامه در ایران همانند آمریکا به یک رشته اختلافات سیاسی و دوگانگی نگرش‌ها بین مسئولیت‌های ملی و جهانی ایران گره خورده است.