#ازمابپرس؛ کار ترامپ و برجام به کجا می‌کشد؟

برجام حق نشر عکس Getty Images
Image caption وزیر امور خارجه ایران و مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در مراسم قرائت بیانیه پایان مذاکرات اتمی

در روزهای گذشته سرلشکر محمدعلی جعفری، فرمانده کل سپاه پاسداران ایران، هشدار داد که اگر آمریکا تحریم‌های جدید علیه سپاه پاسداران ایران را اجرا کند، "باید پایگاه‌های منطقه‌ای خود را تا شعاع ۲ هزار کیلومتری برد موشک‌های ایران منتقل کند".

در عین حال بعضی رسانه‌های آمریکایی نوشته‌اند که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا قصد دارد از تأیید پایبندی ایران به برجام خودداری کند و برای اعمال فشار بر ایران، سپاه پاسداران را در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار دهد.

بیشتر بخوانید: هشدار شدید فرمانده سپاه پاسداران ایران به آمریکا

همچنین در روزهای اخیر مقام‌های آمریکایی تاکید کرده‌اند که دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، به زودی سیاست جدیدی را در قبال ایران و به ویژه درباره توافق هسته‌ای با این کشور اعلام خواهد کرد .

در آستانه اعلام تصمیم آقای ترامپ به برخی از پرسش‌های شما پاسخ گفته‌ایم.

  • دونالد ترامپ چه گزینه‌هایی در قبال ایران و برجام دارد؟ پس از اعلام تصمیم او، کنگره آمریکا چه خواهد کرد؟

رسانه‌های آمریکایی در هفته‌های گذشته به نقل از منابع آگاهی که هویت شان ذکر نشده گفته‌اند دونالد ترامپ احتمالا قصد دارد که از تایید دوره‌ای پایبندی ایران به توافق هسته‌ای خودداری کند.

هرچند گزارش‌های مختلفی وجود دارد حاکی از اینکه تصمیم آقای ترامپ در این باره هنوز نهایی نشده و جزییات آن ممکن است تغییر کند.

اگر واقعا آقای ترامپ از تایید پایبندی ایران به توافق هسته‌ای خودداری کند، این برخلاف آنچه در بسیاری از رسانه‌ها آمده است لزوما به معنی خروج آمریکا از برجام نیست.

توافق هسته‌ای با ایران یک توافق بین‌المللی چندجانبه است که شورای امنیت سازمان ملل هم قطعنامه‌ای درباره آن دارد اما گزارش دوره‌ای دولت آمریکا به کنگره این کشور درباره پایبندی ایران به برجام یک مکانیسم داخلی آمریکا است.

در صورتی که آقای ترامپ پایبندی ایران را تایید نکند، کنگره آمریکا می‌تواند ظرف ۶۰ روز قانونی را برای بازگرداندن تحریم‌های آمریکا علیه ایران تصویب کند. البته تحریم‌های جدید علیه ایران هم در میان دموکرات‌ها و هم جمهوری‌خواهان کنگره مخالفان جدی دارد.

خود رئیس جمهور هم می‌تواند معافیت اشخاص و نهادهای تحریم‌شده را بردارد یا تحریم‌های آنان را دوباره اجرایی کند. علاوه بر اینها آمریکا می‌تواند به طور یکجانبه تحریم‌های قبلی شورای امنیت علیه ایران را هم به اجرا بگذارد.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption حسن روحانی، رئیس‌جمهوری ایران در هفتاد و دومین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل برجام را "سندی بین‌المللی" خواند

البته این امکان هم وجود دارد که نه دولت و نه کنگره تحریم‌ جدیدی وضع نکنند یا تحریم‌های هسته‌ای قبلی را برنگردانند. چنین مسیری می‌تواند برای جمهوری‌خواهان کنگره و برای دونالد ترامپ فشار سیاسی به دنبال داشته باشد، اما آنها می‌توانند چنان وضعیتی را با پیچیدگی‌های مساله هسته‌ای توجیه کنند.

هرچند در چهارچوب توافق هسته‌ای، دیگر کشورهای جهان الزامی ندارند که به هیچ یک از تحریم‌های احتمالی آمریکا در آینده عمل کنند، تبعات سیاسی و اقتصادی رعایت نکردن آن تحریم‌ها و فشاری که ممکن است آمریکا بر سایر کشورها وارد کند، احتمالا برخی از کشورها را در اجرای تحریم‌ها یا بخشی از آن با آمریکا همراه خواهد کرد.

همه آنچه گفته شد در صورتی است که تصمیم دونالد ترامپ بر برجام متمرکز باشد. این در حالی است که نشانه‌هایی وجود دارد که آقای ترامپ ممکن است بخواهد سیاست منطقه‌ای ایران و نقش سپاه پاسداران در خاورمیانه را هدف بگیرد.

احتمال تحریم سپاه پاسداران هم در رسانه‌های آمریکایی مطرح شده است.

هرچند تحریم احتمالی سپاه دشواری‌ها و پیچیدگی‌های ویژه خود را خواهد داشت، مساله‌ای نیست که تعهدات آمریکا در قالب برجام آن کشور را از وضع و اجرای آن منع کرده باشد.

  • آیا در برجام اشاره‌ای به آزمایش‌های موشکی شده است؟ آیا مطابق برجام ایران مشخصا باید تغییری در برنامه موشکی خود و یا سیاست‌های منطقه‌ای داشته باشد؟

قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل، که توافق هسته‌ای با آن اجرایی شده، از ایران می‌خواهد که تا هشت سال هیچ فعالیتی انجام ندهد که در ارتباط با آن نوع موشک‌های بالستیکی باشد که برای حمل کلاهک‌های هسته‌ای طراحی شده‌اند.

ایران از زمان اجرایی شدن برجام چند موشک جدید آزمایش کرده است و آمریکا می‌گوید این آزمایش‌ها به منزله "نقض روح برجام" است.

ایران استدلال می‌کند که کلاهک هسته‌ای ندارد و طبعا موشک‌هایش هم برای حمل چنین کلاهک‌هایی طراحی نشده‌اند و بنابراین این قابلیت دفاعی این کشور ارتباطی با برجام ندارد.

در اسناد مربوط به توافق هسته‌ای، به سیاست‌ خارجی ایران و حمایت ایران از گروه‌هایی که آمریکا و متحدان غربی‌اش "تروریست" می‌خوانند اشاره‌ای نشده است.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption دونالد ترامپ گفته به زودی سیاست جدیدش در قبال ایران را اعلام می‌کند
  • در صورت خروج آمریکا از برجام، ایران چه واکنشی خواهد داشت؟

مقام‌های ایرانی می‌گویند خود در خروج از برجام پیشقدم نمی‌شوند، اما اگر آمریکا از برجام خارج شود، یکی از گزینه‌های ایران هم خروج از برجام خواهد بود.

چنان که گفته شد احتمال دارد که آمریکا از برجام خارج نشود، بلکه دونالد ترامپ پایبندی ایران به برجام را تایید نکند.

در این صورت واکنش ایران بستگی به این خواهد داشت که کنگره یا دولت آمریکا چه تحریم‌هایی علیه ایران وضع کنند یا چه تحریم‌هایی را بازگردانند، دیگر کشورها چه قدر در اجرای چنان تحریم‌هایی با آمریکا همراه شوند و این تحریم‌های احتمالی تا چه اندازه به اقتصاد ایران ضربه بزنند.

یکی از گزینه‌های ایران ازسرگیری فعالیت‌های هسته‌ای تعطیل‌شده و غنی‌سازی اورانیوم در سطح بالاتر است.

علاوه بر اینها سپاه پاسداران، آمریکا را تلویحا تهدید کرده که اگر این نهاد تحریم شود، پایگاه‌های آمریکا در کشورهای همسایه ایران هدف قرار خواهند گرفت.

  • اگر آمریکا از برجام خارج شود، اروپایی‌ها و دیگر قدرت‌های جهان چه واکنشی خواهند داشت؟

چین و روسیه می‌گویند که توافق هسته‌ای با ایران باید به همین شکل فعلی حفظ شود.

اتحادیه اروپا هم با تاکید و صراحت گفته است که خواهان پایبندی همه‌ طرف‌های برجام به این توافق است.

آلمان، بریتانیا و فرانسه نیز موضع مشابهی گرفته‌اند. البته فرانسه گفته است می‌توان رکن‌هایی را بر این توافق افزود.

هم چین و روسیه و هم اروپا در چند مساله کلان بین‌المللی با دونالد ترامپ اختلاف نظر دارند و چنان که او توافق هسته‌ای با ایران را سست کند، احتمالا به انتقادهای آنان افزوده خواهد شد.

اما در صورتی که آمریکا تحریم‌هایی را علیه ایران وضع کند، هرچند که کشورهای دیگر مطابق قوانین بین‌الملل ملزم به پیروی از آن نیستند، ممکن است برخی از آنها به دلیل تبعات اقتصادی و سیاسی به همه یا بخشی از آن تحریم‌های احتمالی تن دهند.

در صورت اقدام دونالد ترامپ علیه برجام، برخی کشورها نیز ممکن است بخواهند میان ایران و آمریکا میانجیگری کنند، و ایران را متقاعد کنند که درباره برنامه موشکی و حمایتش از گروه‌های شبه‌نظامی در خاورمیانه پای میز مذاکره بیاید.

ایران پیشتر این مسایل را غیرقابل‌مذاکره دانسته و گزارش‌ رویترز درباره مذاکره مخفیانه بر سر برنامه‌ موشکی را هم تکذیب کرده است.

حق نشر عکس AFP
Image caption ترامپ بارها برجام را که توسط دولت اوباما امضا شد زیر سوال برده است
  • اگر ترامپ پایبندی ایران به برجام را تایید نکند، قیمت دلار در بازار ارز ایران چه تغییری خواهد کرد؟

در روزهای اخیر و در آستانه اعلام تصمیم دونالد ترامپ درباره برجام، نرخ ارزهای خارجی در بازار ایران افزایش محسوسی داشته است.

در صورتی که تصمیم دونالد ترامپ احتمال وضع تحریم‌های جدید و پیامدهای منفی برای اقتصاد ایران را تقویت کند، تصور بازیگران بازار از چنین وضعیتی احتمالا باعث می‌شود که نرخ دلار و دیگر ارزهای خارجی بلافاصله تا حدی بالا برود.

اما فارغ از واکنش مقطعی بازارهای ایران به تصمیم دونالد ترامپ، نرخ ارز در بلندمدت به عواملی به غیر از تصور بازار از آینده ارتباط دارد.

نرخ تورم، نرخ بهره، روابط تجاری، درآمد ملی، میزان ذخایر ارزی، کسری بودجه و بدهی‌های دولت از جمله عواملی هستند که بر نرخ ارز تاثیر می‌گذارند.

در سال ۱۳۹۱ که ایران دچار بحران ارزی شد آمریکا و اتحادیه اروپا تحریم‌های بی‌سابقه نفتی و بانکی را علیه ایران اجرا کرده بودند که مستقیما درآمد ارزی ایران را هدف می‌گرفت.

میزان تاثیر تصمیم دونالد ترامپ بر نرخ دلار، و دیگر تحولات اقتصاد ایران، از جمله به این وابسته است که تحریم‌های احتمالی مورد نظر آمریکا تا چه اندازه بر تجارت خارجی ایران اثر بگذارند.


این مطلب برای پاسخ به سوال‌های شماری از مخاطبان بی‌بی‌سی فارسی که از طریق صفحه #ازمابپرس فرستاده‌اند، تهیه شده است.

شما هم می‌توانید سوال‌های خود را از طریق این صفحه یا فرم‌هایی در مطالب دیگر وبسایت برای ما بفرستید، تا سوال‌های شما به مطالب و گزارش‌های بی‌بی‌سی فارسی تبدیل شوند.

اینجا درباره #ازمابپرس بیشتر بخوانید.