علی خامنه‌ای

آیت‌الله سیدعلی حسینی خامنه‌‌ای حق نشر عکس Getty Images

این نوشته به مناسبت چهلمین سالگرد انقلاب ایران باز نشر شده است.

آیت‌الله سیدعلی حسینی خامنه‌‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران، در بیست و چهارم تیرماه سال ۱۳۱۸ در شهر مشهد به دنیا آمد. وی فرزند سید جواد حسینی از روحانیان تبریزی مقیم مشهد است. وی پس از یک سال تحصیل در دبیرستان به حوزه‌ علمیه‌مشهد، مدرسه‌سلیمان‌ خان و مدرسه‌ نواب، رفت و تحصیلات علوم دینی را آغاز کرد.

آقای خامنه‌ای در هجده سالگی به نجف رفت و پس از یک سال تحصیل به قم سفر کرد. او در قم نزد آیت‌الله شیخ مرتضی حائری و آیت‌الله حسین‌علی منتظری فقه و اصول خواند. وی به ادبیات فارسی نیز علاقه‌‌ای وافر داشت و در محافل ادبی مشهد رفت و آمد می‌کرد. از دوستان علی شریعتی، محمدرضا حکیمی، مهدی اخوان ثالث و جلال آل احمد به شمار می‌‌رفت. از وی اشعاری هم منتشر شده است که به سبک و سیاق غزل‌‌های خراسانی سروده شده‌اند.

آقای خامنه‌ای به گفته‌ خود تحت تأثیر مجتبی نواب صفوی، رهبر فدائیان اسلام، نخستین گروه بنیادگرای اسلامی در ایران، به مبارزه‌ سیاسی علیه رژیم شاه گرایش یافت و در حلقه‌نزدیکان آیت‌الله خمینی قرار گرفت.

علی خامنه‌ای در دوران پهلوی بارها به زندان افتاد و زمانی را نیز در تبعید گذراند. او در مشهد، در مسجد کرامت، سخنرانی و تدریس داشت و شماری از روحانیان سیاسی را رهبری می‌‌کرد. برخی از شاگردان آن دوران وی مانند احمد قابل و صادق کاملان، در سال‌های اخیر به منتقدان صریح اللهجه ‌وی بدل شدند.

یک ماه پس از پیروزی انقلاب، علی خامنه‌ای، به همراه محمد بهشتی و اکبر هاشمی رفسنجانی حزب جمهوری اسلامی را تأسیس کرد که فعالیت گسترده‌‌ای را علیه ابوالحسن بنی ‌صدر، و دیگر رهبران جبهه‌ملی و نهضت آزادی ایران مدیریت می‌کرد.

او هنگام پیروزی انقلاب اسلامی در مشهد بود و بعد از اینکه از سوی آیت‌الله خمینی به عضویت شورای انقلاب درآمد به تهران کوچ کرد.

در سال ۱۳۵۸ علی خامنه‌ای به معاونت وزارت دفاع و سپس سرپرستی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منصوب شد.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption (سمت راست)، میرحسین موسوی، (وسط ) آیت‌الله سید علی خامنه‌ای، (سمت چپ) اکبر هاشمی رفسنجانی

پس از درگذشت آیت‌الله طالقانی او امامت جمعه ‌تهران را به پیشنهاد آیت الله منتظری و به حکم آیت‌الله خمینی به عهده گرفت. در نخستین مجلس شورای ملی پس از انقلاب که بعدها به مجلس شورای اسلامی تغییر نام داد، به نمایندگی مردم تهران برگزیده شد.

در سال ۱۳۵۹ علی خامنه‌ای نماینده‌ آیت‌الله خمینی در شورای عالی دفاع شد و نقشی کلیدی در مدیریت جنگ ایران و عراق به دست گرفت. در تیرماه سال ۱۳۶۰ در هنگام سخنرانی در مسجد ابوذر تهران از ترور جان سالم به در برد؛ اما از ناحیه‌کتف و دست راست دچار آسیب دائمی شد.

او پس از برکناری ابوالحسن بنی صدر و کشته شدن محمدعلی رجایی در جریان انفجار دفتر نخست وزیری در تهران برای هشت سال سومین رییس جمهوری اسلامی ایران بود.

در زمان ریاست جمهوری علی خامنه‌‌ای وزارت اطلاعات تأسیس شد و تلاشی عمده برای گسترش قدرت و امکانات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی صورت گرفت.

علی خامنه‌ای پس از درگذشت آیت‌الله خمینی و بازنگری قانون اساسی و تغییر شرایط رهبری، به مقام رهبری جمهوری اسلامی منصوب شد و لقب وی از "حجت الاسلام" به "آیت‌الله" تغییر یافت.

حق نشر عکس Getty Images

وی در دوران حیات آیت‌الله خمینی، در خطبه‌ نمازجمعه ‌تهران، با نظریه‌ ولایت مطلقه ‌فقیه، مخالفت کرد و گفت ولی فقیه تنها در چارچوب فقه اختیارات قانونی دارد.

در ۲۱ دی ماه ۱۳۶۶، آیت‌الله خمینی در نامه‌‌ای خطاب به وی، ولی فقیه را دارای حق نادیده گرفتن احکام اولیه ‌فقهی و صدور احکام ثانوی حکومتی دانست.

در بازنگری قانون اساسی قید "مطلقه" به ولایت فقیه افزوده شد و اکنون آیت‌الله خامنه‌ای طبق قانون اساسی ولی مطلق فقیه است.

هادی خامنه‌‌ای یکی از دو برادر آیت‌الله خامنه‌ای، از طیف اصلاح طلبان جمهوری اسلامی قلمداد می‌شود.

شیخ علی تهرانی، همسر بدری حسینی، خواهر آیت‌الله از مبارزان سرشناس علیه حکومت پهلوی به شمار می‌‌آمد.

علی تهرانی پس از انقلاب عهده‌دار چند مقام قضایی شد و پس از مدتی از جمله بر سر انتصاب آیت‌الله خامنه‌ای به امامت جمعه ‌تهران با آیت‌الله خمینی اختلاف نظر پیدا کرد و در سال ۱۳۶۹ به عراق پناهنده شد.

در عراق وی در رادیو فارسی زبان بغداد برنامه‌هایی علیه جمهوری اسلامی و رهبران آن از جمله برادر همسر خود اجرا می‌کرد.

در سال‌های اخیر شیخ علی تهرانی به ایران بازگشت.

آیت‌الله خامنه‌ای پیش از انقلاب تألیفات و ترجمه‌‌هایی از جمله از آثار سید قطب، رهبر گروه اخوان المسلمین مصر، بزرگ‌‌ترین جریان بنیاد گرای سنی مذهب در قرن بیستم، نشر داده است.