آيت‌الله حسینعلی منتظری

آيت‌الله حسینعلی منتظری حق نشر عکس Getty Images
Image caption آيت‌الله حسینعلی منتظری

این نوشته به مناسبت چهلمین سالگرد انقلاب ایران باز نشر شده است.

آیت‌الله حسینعلی منتظری، در سال ۱۳۰۱ خورشید در نجف آباد اصفهان زاده شد.

او فقه و فلسفه را نزد آیت‌الله محمدحسین بروجردی، آیت‌الله روح‌الله خمینی و علامه محمدحسین طباطبایی تحصیل کرد و به درجه‌ اجتهاد نائل شد. در دوران انقلاب، وی از رهبران روحانی مهم بود که نقشی عمده در ترویج مرجعیت و رهبری آیت‌الله خمینی داشت و بارها به سبب فعالیت‌های سیاسی خود به زندان افتاد و شکنجه شد.

او مدت درازی را نیز در تبعید گذراند. آیت‌الله منتظری در زمان تبعید، به حکم آیت‌الله خمینی که خود در نجف و در تبعید به سر می ‌برد، نماینده‌ تام‌الاختیار وی در ایران شد.

پس از انقلاب سال ۱۳۵۷، آیت‌الله منتظری رییس مجلس خبرگان قانون اساسی شد و نقشی کلیدی در تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی ایفا کرد. از جمله در اصل مربوط به رهبری، او نظریه‌ ولایت فقیه را در قانون اساسی گنجاند و سپس با تدریس این نظریه در درس خارج خود و انتشار چهار جلد در باره‌ ولایت فقیه، مهم‌‌ترین نظریه‌ پرداز حکومت اسلامی پس از آیت‌الله خمینی شناخته شد.

در سال ۱۳۶۴، مجلس خبرگان رهبری، با آنکه آیت‌الله خمینی همچنان در قید حیات بود، آیت‌الله منتظری را به جانشینی رهبر جمهوری اسلامی برگزید.

اختلافات میان آیت‌الله خمینی و آیت‌الله منتظری بیشتر پس از اعدام هزاران زندانی سیاسی در زندان در تابستان ۱۳۶۷ و نیز بازداشت مهدی هاشمی برادر هادی هاشمی، داماد آیت‌الله منتظری بالا گرفت و نهایتا در سال ۱۳۶۸ آیت‌الله خمینی در نامه‌‌ای آیت‌الله منتظری را از مقام جانشینی خود عزل کرد.

حق نشر عکس AFP
Image caption آیت‌الله خمینی و آیت‌الله منتظری

مهدی هاشمی در افشای ماجرای سفر مخفیانه‌ رابرت مک فارلین، دستیار الکساندر هیگ، وزیر امور خارجه در دولت رونالد ریگان به ایران دست داشت.

هدف اصلی سفر مک فارلین از جمله فروش تسلیحات اسراییلی به ایران برای استفاده در جنگ با عراق بود. با افشای سفر او، این ماجرا رسوایی "ایران کنترا" نام گرفت.

پس از انتصاب آیت‌الله علی خامنه‌‌ای به رهبری جمهوری اسلامی آیت‌الله منتظری در سال ۱۳۷۱ در یک سخنرانی از وی و سیاست ‌های امنیتی - نظامی رهبر انتقاد کرد.

در پی این سخنرانی انتقاد آمیز جمعی از هواداران آیت‌الله منتظری بازداشت شدند. در سال ۱۳۷۶ با طرح مسأله‌ مرجعیت آیت‌الله خامنه‌ای، آیت‌الله منتظری که از استادان وی به شمار می‌‌رود، اجتهاد آیت‌الله خامنه‌ای را به پرسش گرفت و در پی آن حسینیه و دفتر او تخریب و اشغال شد. آیت‌الله منتظری سپس چند سال تحت حبس خانگی بود.

آقای منتظری از آن دوران تا کنون، گرچه بارها برای تدریس با محدویت روبه رو شده، از مصاحبه با رسانه‌‌های خارجی پرهیز ندارد و افزون بر نقد آشکار سیاست‌‌های گوناگون جمهوری اسلامی، دیدگاه‌های فقهی خود را نیز بیان می‌کند.

در سال ۱۳۸۷ و در پی افزایش فشار بر جامعه‌ بهایی در ایران، آیت‌الله منتظری بر حق شهروندی بهاییان تأکید و به شکل ضمنی از سیاست‌های جمهوری اسلامی در قبال آنان انتقاد کرد.

آیت‌الله منتظری چند سال پیش با انتشار خاطرات خود بر روی اینترنت بخشی از اسناد و نامه‌های تاریخی مربوط به انقلاب و جمهوری اسلامی را منتشر کرد.

از جمله وی نامه‌های رد و بدل شده میان خود و آیت‌الله خمینی را درباره اعدام زندانیان سیاسی نشر داد که به موجب آن آیت‌الله خمینی دستور قتل دست‌ کم بیش از دو هزار زندانی را صادر کرده بود.