یارانه‌های نقدی بلای جان اقتصاد ایران

حق نشر عکس TASNIM

علی طیبب‌نیا، وزیر اقتصاد ایران، در جمع فعالان اقتصادی در اصفهان گفته "قرار بود یارانه مهرماه را بدهند ۱۷۰۰ میلیارد تومان برای دادن یارانه کم آوریم."

به گفته وزیر اقتصاد، "عمده سرمایه گذاری‌های کشور در بخش زیر ساختی توسط دولت انجام می شود اما تا با کاهش بودجه مواجه می شویم سریعا هزینه های عمرانی دولت را کاهش می دهیم و این یعنی رکود بیشتر و بیشتر، که دولت باید جلوی این کاهش را بگیرد."

کسری بودجه برای پرداخت یارانه نقدی از ابتدای این برنامه وجود داشت و گزارش‌های دولت نشان می‌دهد که تا پایان سال دولت باید ۴۲ هزار میلیارد تومان یارانه نقدی بپردازد در حالی که درآمد دولت از محل افزایش قیمت انرژی در طول سال ۳۱ هزار میلیارد تومان است.

این یعنی دولت سالی ۱۱ هزار میلیارد تومان برای پرداخت یارانه نقدی کسری دارد.

وزیر اقتصاد دو هفته پیش گفته بود که در شش ماه اول سال تنها شش هزار میلیارد تومان بودجه برای پروژه‌های عمرانی اختصاص داده شده است. در حالی که میزان یارانه توزیع شده در این مدت ۲۱ هزار میلیارد تومان بوده است.

به زبان ساده، تقریبا تنها به اندازه یک چهارم پول نقدی که بابت یارانه به مردم پرداخت شده، صرف ساخت و اجرای پروژه های عمرانی در کشور شده است.

وزیر اقتصاد گفته اگر در سال‌های اخیر به جای پرداخت یارانه نقدی، سالی ۴۰ هزار تومان در زیر ساخت‌های کشور سرمایه‌گذاری می شد "امروز وضعیت مناسبی داشتیم و مردم رضایت داشتند و پولمان را امروز تباه نمی‌کردیم. آیا یک انسان مسلمان و عاقل با منابع خودش اینگونه رفتار می کند."

نزدیک به شش سال از آن شبی گذشته است که محمود احمدی‌نژاد، رئیس جمهور سابق ایران، جلوی دوربین های تلویزیونی قرار گرفت و با اعلام شروع برنامه حذف یارانه‌ها گفت که این طرح تاریخی نظم جدیدی در زندگی ایرانیان ایجاد می‌کند.

در آن زمان گفته می شد که ۷۰ درصد یارانه ها را ۳۰ درصد پردرآمدهای می خورند و کم درآمدها در آن سهمی ندارند و حالا دولت می خواهد با توزیع یارانه نقدی سهم کم درآمدها را بیشتر کند و با اجرای آن "وضعیت شش دهک کم درآمد و فقیر جامعه بهتر" خواهد شد.

برنامه حذف یارانه ها به عنوان بزرگترین طرح اقتصادی آقای احمدی نژاد با فرمان وی در شب ۲۸ آذر سال ۱۳۸۹ و با هدف اصلاح الگوی مصرف و افزایش قیمت شانزده قلم کالا و خدمات و توزیع یارانه نقدی شروع شد.

بنابر قانون دولت موظف بود تا پایان برنامه پنجم پنج ساله که سال گذشته به پایان رسید، قیمت بخشی از مواد سوختی نظیر بنزین و گازوئیل و گاز و برق را به حدی افزایش دهد که قیمت آن به قیمت های واقعی برسد.

در همان شروع برنامه قیمت بنزین از لیتری یکصد تومان به هفتصد تومان، گازوئیل از لیتری ۱۶.۵ تومان به ۳۵۰ تومان، گاز طبیعی از حدود هر مترمکعب ۱۳ تومان به ۷۰ تومان، برق از هر کیلووات ساعت ۱۶.۵ تومان به ۲۷ تا ۲۱۰ تومان و آب از ۸۰ تومان به ۲۸۳ تومان افزایش یافت.

بنابر قانونی که در مجلس تصویب شده بود دولت باید نیمی از پولی را که از افزایش قیمت ها به دست می آورد به صورت نقدی به خانوارها و نصف دیگر را به بخش تولید اختصاص بدهد که بخش دوم آن هیچگاه عملی نشد.

از همان ابتدا مشخص بود که دولت برای پرداخت یارانه نقدی دستکم در هر سال با وجود افزایش قیمت ها، نزدیک به ۱۵ هزار میلیارد تومان کم دارد. برای همین هم دولت آقای احمدی نژاد از بانک مرکزی قرض گرفت و بخشی از درآمدهای وزارتخانه و شرکت هایی نظیر نیرو و نفت را نیز به این کار اختصاص داد.

حق نشر عکس MEHR
Image caption وزیر اقتصاد گفته اگر در سال های اخیر به جای پرداخت یارانه نقدی، سالی ۴۰ هزار تومان در زیر ساخت های کشور سرمایه گذاری می شد "امروز وضعیت مناسبی داشتیم و مردم رضایت داشتند و پولمان را امروز تباه نمی کردیم. آیا یک انسان مسلمان و عاقل با منابع خودش اینگونه رفتار می کند."

بودجه کلانی که خورده شد

حالا با گذشت نزیک به شش سال، یک حساب سرانگشتی نشان می دهد که بیش از ۲۲۰ هزار میلیارد تومان پول به صورت نقدی به یارانه بگیران پرداخت شده است که نزدیک به ۶۰ هزار میلیارد تومان آن از محل بودجه عمومی تامین شده است. یعنی پولی که دولت از محل افزایش قیمت ها به دست آورده حتی کفاف یارانه نقدی را هم نداده و با وجود افزایش دوباره قیمت برخی مواد سوختی نظیر بنزین، هنوز دولت ناچار است تا برای تامین بودجه مورد نیاز یارانه های نقدی، بودجه دیگر بخش ها را کم کند.

تلاش چند باره دولت حسن روحانی برای کاستن از تعداد یارانه بگیران نتیجه چندانی نداشته است و آقای طیب‌نیا گفته که "در چند باری که تلاش شد، برخی یارانه مردم اشتباها قطع شد؛ لذا باید اطلاعات درستی وجود داشته باشد."

اخیرا اعلام شده است که یارانه کسانی که سالانه ۳۵ میلیون تومان درآمد دارند، از فهرست یارانه بگیران حذف خواهد شد.

محمد باقر نوبخت رئیس سازمان برنامه و بودجه گفته "شناسایی خانوارهای با درآمد بالای ۳۵ میلیون تومان در سال به عهده وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی بوده و قرار است این وزارتخانه پیشنهاد خود را به دولت ارائه بدهد که تاکنون آئین نامه آن به دولت داده نشده است."

دولت برای اجرای این برنامه با مشکل مواجه است چنانکه وزیر اقتصاد پیشتر گفته بود "امکان حذف یارانه سه دهک بالای درآمدی برای ما وجود ندارد چرا که تا به امروز اطلاعات لازم را در باره پردرآمدها نداشته ایم."

ماهانه ۴۵ هزار و ۵۰۰ تومان به حساب یارانه بگیران واریز می شود و مجموع یارانه نقدی پرداختی ماهانه سه هزار و ۴۰۰ میلیارد تومان است.

برخی از کارشناسان می گویند برنامه حذف یارانه ها درست اجرا نشده و حالا دولت ناچار است که بخشی از یارانه بگیران توانمند را حذف کند و گرنه مجبور خواهد شد در آینده کل این برنامه را متوقف کند.

هر چند به نظر این گروه از کارشناسان اقتصادی، اگر روزی دولت ایران می خواست خود را از شر پرداخت یارانه های پنهان در اقتصاد خلاص کند حالا چنان گیر یارانه های نقدی افتاده که دیگر به این سادگی نمی تواند خود را از بند آن آزاد کند.

قانون برنامه حذف یارانه ها دوره زمانی نداشت فقط تاکید شده بود که یارانه ها در پنج سال حذف شود ولی مشخص نشده که پرداخت یارانه نقدی تا چه زمانی ادامه پیدا می کند.

در چند سال اخیر با وجود رکود شدید اقتصادی، دولت ناچار شد تا از هزینه های دیگر خود کم کند و آن را به صورت نقدی به یارانه بگیران بدهد اما اکنون تقریبا برای همه تصمیم گیران سیاسی روشن شده است که این شیوه پرداخت یارانه نقدی نه تنها مشکلی از اقتصاد ایران حل نمی کند بلکه مشکلات بزرگتری را پیش روی اقتصاد این کشور قرار می دهد.

در حال حاضر هیچ گروه سیاسی به دلیل تبعات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی حاضر نیست نظر صریحی در باره حذف یارانه نقدی یا واقعی کردن قیمت ها بدهد و در نهایت همه سعی دارند بگویند باید به نیازمندان و فقرا یارانه نقدی پرداخت شود نه به همه افراد.

برای همین با وجود نارضایتی از این شیوه به نظر نمی رسد دولت فعلی که چند ماه دیگر دوره فعالیت آن به پایان می رسد برنامه ای برای حذف یارانه ها داشته باشد، اما برخی کارشناسان پیشنهاد کرده اند که دولت و مجلس برنامه ای برای تغییر این شیوه پرداخت ها تهیه کنند که هدف آن، واقعی کردن قیمت ها، حذف برنامه یا محدود کردن پرداخت یارانه های نقدی باشد.

مطالب مرتبط