آیا اتفاقی تاریخی بین هما و بوئینگ در تهران افتاده است؟

شرکت هواپیماسازی بوئینگ و شرکت هواپیمایی ایران‌ایر برای اولین بار از زمان انقلاب سال ۱۳۵۷ ایران یک قرارداد برای فروش ۸۰ فروند هواپیمای مسافربری امضا کرده‌اند که ارزش آن نزدیک به ۱۷ میلیارد دلار آمریکا است. این بزرگترین معامله تجاری در نیم قرن گذشته بین ایران و آمریکا محسوب می شود که نزدیک به ۴۰ سال از زمان قطع رابطه سیاسی و اقتصادی‌شان می گذرد.

پس از امضای این قرارداد، شرکت هواپیماسازی ایرباس هم برای فروش بیش از ۱۰۰ هواپیما عازم تهران شده که گفته شده است قرارداد نهایی تا دو هفته دیگر امضا می شود. چنین قراردادی در چنین وضعیتی به خودی خود معامله ایران ایر و بوئینگ را تاریخی می کند اما این همه دلایل نیست و مسائل جالب تری هم در این باره وجود دارد.


ارزش قرارداد هما و بوئینگ

معادل نیمی از کل درآمد نفتی ایران در سال ۱۳۹۴

ارزش قرارداد خرید هواپیما: ۱۶ میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلار

  • سی میلیارد دلار کل درآمد نفتی ایران در سال ۱۳۹۴

BBC

آخرین باری که ایرانایر و بوئینگ با هم معامله کردند چه وقت بود؟

۳ سال قبل از انقلاب ۱۳۵۷، یعنی ۴۱ سال پیش ایران ایر و بوئینگ قراردادی برای معامله هواپیما امضا کردند که اجرای آن تا چند سال بعد یعنی پیش از اولین دور از تحریم های آمریکا علیه ایران ادامه داشت. بوئینگ در جریان این قرارداد هواپیماهای سفارشی برای پرواز مستقیم بین تهران و نیویورک طراحی کرد. این آخرین قرارداد میان دو طرف تا پیش از ۲۱ آذر ۱۳۹۵ بود. گروگانگیری کارکنان سفارت آمریکا در تهران که ۴۴۴ روز ادامه داشت، موجب قطع روابط دو کشور و تحریم ایران از جمله تحریم فروش هواپیماهای مسافربری به این کشور شد به طوری که ایران حتی از خرید متعارف قطعات یدکی هواپیماهایی بوئینگ و تعمیر هواپیماهایی که پیش از انقلاب خریده بود، بازماند.

بعد از انقلاب، ایران ایر هیچ بوئینگ تازه ای در اختیار نگرفت؟

چند هفته پس از پیروزی انقلاب، دو فروند بوئینگ در اجرای قرارداد سال ۱۳۵۴ به ایران تحویل شد اما تحویل هوایپمای بعدی مصادف با تحریم های آمریکا علیه ایران شد و بوئینگ اجرای قرارداد را متوقف کرد. این آخرین هواپیمای بوئینگ است که ایران به طور مستقیم از این شرکت تحویل گرفت. ایران برای حفظ ناوگان هوایی خود در سال های بعدی مجبور به یافتن راه حلی برای دور زدن تحریم ها شد که خرید از واسطه ها یکی از این راه ها بود.

خرید بوئینگ از واسطه ها برای ایران شدنی نبود؟

در سال ۱۳۷۳ برای اولین بار پس از تحریم فروش هواپیما به ایران از سوی آمریکا، ایران موفق شد چهار فروند بوئینگ تولید سال ۱۳۵۹ را از طریق واسطه ها خریداری کند. خرید هواپیما از طریق واسطه نه تنها قیمت تمام شده بیشتری برای خرید هواپیمای قدیمی به ایران تحمیل می کرد بلکه حتی این کشور از دریافت خدمات پس از فروش بوئینگ هم به دلیل تحریم ها همچنان محروم می ماند که به زمین گیر شدن این هواپیماها زودتر از موعد مرسوم انجامید. این آخرین هواپیمای بوئینگ بود که از زمان تحریم ها وارد ایران شد و مدتی در ناوگان هوایی استفاده شد. پنج سال پیش از این در سال ۱۳۹۰، شرکت ایران ایر از طریق یک واسطه سه فروند بوئینگ با متوسط عمر ۲۵ سال خرید که به یک شرکت هواپیمایی استرالیایی تعلق داشتند. از این سه فروند فقط یکی به ایران رسید که آن هم به دلیل مشکلات در تامین قطعات یدکی به امارات منتقل شد و در آنجا توسط یک بانک آمریکایی توقیف و به ایالات متحده منتقل شد.


ایران ایر و خرید از بوئینگ:

۸۰ فروند

تعداد هواپیماهایی که ایران ایر می خرد

  • پنجاه هزار صندلی به ناوگان هما اضافه می شود

  • سال ۲۰۱۸ ورود اولین هواپیما به ایران

AP

چرا در این دوره ایران به جای بوئینگ از ایرباس هواپیما نخرید؟

تحریم های آمریکا علیه مبادلات تجاری با ایران شامل تمام شرکت های آمریکایی یا شرکت هایی است که آمریکایی ها سهام دار آن هستند. شرکت هواپیماسازی ایرباس که در اروپا مستقر است در ساخت هواپیماهای خود از تعداد زیادی از قطعات آمریکایی استفاده می‌کند و همین دلیل مبادلات تجاری آن با ایران مشمول تحریم های آمریکاست.

چرا ایران به جای خرید، بوئینگ اجاره نمی کرد؟

شرکت‌هایی که در آمریکا به خطوط هوایی هواپیما اجاره می دهند، به دلیل تحریم های یک جانبه آمریکا علیه ایران از اجاره دادن هواپیما برای پرواز به ایران خودداری می کردند به همین دلیل امکان گسترده ای برای ایران جهت اجازه هوایپماهای بوئینگ وجود نداشت. اما وزارت خزانه داری آمریکا تابستان امسال مجوزی صادر کرد که بر اساس آن هواپیماهایی که در مالکیت شرکت های آمریکایی هستند، می توانند با شروطی وارد ایران شوند. به این ترتیب اکنون امکان اجاره هواپیماهای بوئینگ هم برای ایران فراهم شده است.

هواپیماهایی که با تصمیم تازه وزارت خزانه‌داری آمریکا مجوز ورود به ایران پیدا کرده‌اند همچنان با محدودیت‌هایی روبرو هستند که از جمله آنها، نداشتن اجازه حمل تسلیحات، موشک‌های بالستیک و مواد کاربردی در ساخت سلاح های شیمیایی و بیولوژیکی است. توقف این هواپیماهای اجاره ای در ایران هم حداکثر تا ۷۲ ساعت امکانپذیر است.


رفع تحریم غیراتمی در توافق اتمی

تحریم فروش هواپیما به ایران به دلیل اشغال سفارت آمریکا صورت گرفت

سه سال قبل از انقلاب

آخرین قرارداد ایران با بوئینگ برای خرید هواپیما بود

  • فقط یک فروند بوئینگ در سال های پس از انقلاب از طریق واسطه ها خریداری شد که به دلیل نبود قطعات یدکی به امارات منتقل و در آنجا توسط یک بانک آمریکایی توقیف و به آمریکا منتقل شد

Iran Air

چرا رفع تحریم فروش هواپیما به ایران وارد توافق هسته ای شد؟

تحریم فروش هواپیما به ایران مربوط به تحریم های یکجانبه آمریکا علیه ایران و مربوط به وقایع پس از اشغال سفارت ایالات متحده در ایران است و ارتباطی با تحریم های گسترده ای ندارد که علیه برنامه هسته ای ایران وضع شد. با این همه ایالات متحده در جریان مذاکرات اتمی با ایران که صرفا به قصد رفع تحریم های اتمی انجام شد، با رفع تحریم فروش هواپیما به ایران به "دلایل انسان دوستانه" موافقت کرد. از سال ۱۳۶۹ تاکنون بیش از ۲۰۰ سانحه هوایی در ایران روی داده که طی آن ۲۰۰۰ نفر جان خود را عمدتا به دلیل حوادث ناشی از فرسودگی ناوگان هوایی از دست داده‌اند.

حمید بعیدی نژاد، از اعضای گروه مذاکره کننده اتمی ایران و سفیر فعلی این کشور در لندن، گفته بود که رفع تحریم فروش هواپیما به ایران، با قول جان کری وزیر خارجه آمریکا و پیگیری زیاد ایران صورت گرفت. به گفته آقای بعیدی نژاد "آمریکایی ها همواره به ما می گفتند که نباید از آنها انتظاری برای لغو تحریم خرید هواپیما داشته باشیم که تحریمی غیر هسته ای محسوب می شود، اما این موضوع از ابتدا مورد توجه هیئت مذاکره کننده ایران بود... آقای کری هم در گفت و گوها قول داد با کشورش این مسئله را مطرح و حل کند و واقعا هم با پیگیری زیاد ایران مساله حل شد".

پس از توافق هسته ای فروش هواپیما به ایران چطور تسهیل شد؟

این موضوع در توافق برجام به صراحت ذکر شده که ایالات متحده آمریکا "اجازه فروش هواپیماهای تجاری مسافربری و قطعات و خدمات مربوط" را صادر خواهد کرد. باراک اوباما، رئیس جمهور آمریکا در روز اجرایی شدن برجام اجازه فروش این هواپیماها به ایران را صادر کرد. وزارت خزانه داری آمریکا پس از این، مجوزهای موردی را برای فروش هواپیماهای ایرباس و بوئینگ صادر کرد که جزئیات و نحوه فروش این هواپیماها را روشن می کرد. در جریان سفر سال گذشته حسن روحانی رئیس جمهور ایران به فرانسه، قراردادی میان ایران و ایرباس برای فروش ۱۱۸ فروند امضا شد که مجوز انجام این معامله هم به تازگی از سوی وزارت خزانه داری آمریکا صادر شده است.

ارزش ۱۶ میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلاری قرارداد ایران و بوئینگ یعنی چه؟

ارزش قرارداد میان ایران ایر و بوئینگ ۱۶ میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلار است. برای اینکه تصویر دقیقی از این عدد وجود داشته باشد می توان این مبلغ را با رقم کل فروش نفت ایران در سال گذشته مقایسه کرد که در حدود ۳۰ میلیارد دلار است. به این ترتیب قرارداد اخیر میان ایران و آمریکا ارزشی معادل نیمی از کل درآمدهای نفتی ایران در سال ۱۳۹۴ (سال گذشته خورشیدی) دارد.

بلافاصله پس از صدور مجوز وزارت خزانه داری آمریکا به ایرباس و بوئینگ ارزش سهام این دو کارخانه در بازارهای بورس بالا رفت. اجرایی شدن این قرارداد، روند صعودی این قیمت را تضمین می کند چرا که فروش ۸۰ فروند هواپیما به ایران موجب فرصت های شغلی تازه در آمریکا و مشخصا برای بوئینگ و شرکت های وابسته به آن می شود. به جز هواپیماهایی که ایران برای خرید با ایرباس قرارداد بسته، صرفا با ورود هواپیماهای بوئینگ به ایران، ۵۰ هزار صندلی وارد ناوگان هوایی ایران ایر می‌شود که می تواند یک بار دیگر این شرکت هوایی را دست کم به یک قدرت هواپیمایی منطقه ای بدل کند و یادآور روزهای اوج هواپیمایی ملی ایران (هما) باشد. احیای قدرت اقتصادی ایران ایر که یکی از بزرگترین شرکت های زیان ده دولتی در ایران بوده فرصت های شغلی تازه مرتبط با صنعت هوانوردی در ایران می آفریند. این به جز فرصت شغلی احتمالی است که ایران درصدد است از بابت تولید قطعات هواپیما برای بوئینگ و ایرباس در داخل خاک ایران ایجاد کند.


جان کری وزیر خارجه آمریکا قول داد موضوع رفع تحریم فروش هواپیما به ایران را که تحریم غیر هسته ای بود با کشورش مطرح و حل کند و واقعا هم با پیگیری زیاد ایران مساله حل شد

حمید بعیدی نژاد از اعضای گروه مذاکره کننده اتمی
sd

آیا قرارداد ایران ایر و بوئینگ یک قرارداد نهایی است؟

پس از ده دور مذاکره میان ایران ایر و بوئینگ که همگی در تهران برگزار شد و خود رکوردی در مذاکرات تجاری میان ایران و آمریکا پس از انقلاب ۵۷ محسوب می شود، قرارداد نهایی میان دو طرف امضا شد. قرارداد امضا شده در تهران نهایی است اما مبلغ این قرارداد بر اساس تخمین قیمت تمام شده هواپیمایی است که به ایران فروخته می شود و نهایی محسوب نمی شود. در چنین قراردادهای تجاری عمده‌ای به طور عمومی بالاترین قیمت تخمینی مبنا گرفته می شود؛ بنابراین این احتمال وجود دارد که قیمت نهایی هواپیماها ارزان تر تمام شود و ایران مبلغ کمتری بابت آن بپردازد. با این همه این معامله ها هنوز با موانع بانکی روبروست.

با وجود تحریم بانکی، ایران ایر چگونه پول بوئینگ را پرداخت می کند؟

بانک ها به دلیل تحریم های یکجانبه آمریکا به خصوص منع موسسات مالی این کشور از معامله با ایران در دادن اعتبارات مالی احتیاط هایی می کنند. این وضع در عمل در مواردی کار با ایران را تا مرز بن بست کشانده بود اما ایران در متن قرارداد این امکان را به دست آورده تا بتواند راه های متنوعی برای پرداخت تعهدات مالی خود به بوئینگ در اختیار داشته باشد. مدیرعامل ایران‌ایر می گوید تأمین مالی خرید این هواپیماها به صورت تامین مالی خواهد بود. قرار است بوئینگ فروش ۶ فروند از این هواپیماها را با تامین مالی ‌کند و در مرحله بعدی با فاینانس خارجی به تدریج این هواپیماها وارد ناوگان هوایی هما ‌شود. به گفته مدیر عامل هما پرداخت نقدی خرید بوئینگ‌ها از محل صندوق توسعه‌ ملی خواهد بود.

اگر کنگره آمریکا معامله ایران و بوئینگ را متوقف کند چه می شود؟

اکثریت جمهوری‌خواه مجلس نمایندگان آمریکا با هدف مسدود کردن فروش هواپیماهای مسافربری بوئینگ به ایران، اعلام کرده بودند که به دنبال تصویب طرحی هستند که وزارت خزانه داری آمریکا را از صدور مجوز برای مبادلات مالی مرتبط با فروش هواپیمای مسافربری به ایران منع می کند. کاخ سفید گفته است که باراک اوباما، رئیس جمهور آمریکا هر گونه مصوبه ای که باعث تضعیف توافق اتمی با ایران شود را وتو خواهد کرد اما دوره ریاست جمهوری آقای اوباما رو به پایان است و احتمال دارد که مجلس نمایندگان طرحی را در دوره ریاست جمهوری دونالد ترامپ تصویب کند.


ده دور مذاکره در تهران

پس از ده دور مذاکره میان هما و بوئینگ که همگی در تهران برگزار شد و خود رکوردی در مذاکرات تجاری میان ایران و آمریکا پس از انقلاب ۵۷ محسوب می شود، قرارداد نهایی میان دو طرف امضا شد


در دوره ریاست جمهوری ترامپ چه می شود؟

در صورتی که کنگره آمریکا در فروش هواپیما به ایران ممانعت ایجاد کند و حتی وتوی احتمالی رئیس جمهور آمریکا به دلیل محدودیت های قانونی بی اثر شود، رئیس جمهور در نهایت می تواند بر اساس اختیارات مصرح در قانون اساسی آمریکا، اجرای آن را به حالت تعلیق درآورد. با این همه شرکت بوئینگ و هما قرارداد خود را نزدیک به ۵ هفته پیش از شروع ریاست جمهوری آقای ترامپ و پیش از طرح هرگونه مصوبه محدودیت ساز در کنگره آمریکا نهایی کرده اند که می تواند هزینه لغو آن را برای ایالات متحده بالا ببرد. هرچند در صورت تصویب چنین محدودیتی، رئیس جمهور آمریکا هم متعهد به بی اثر کردن این مصوبه احتمالی است و هم اختیارات کافی قانونی برای آن دارد.