درگذشت افشین‌یداللهی، از ترانه‌سرایی تا دفاع از جایگاه صنفی ترانه‌سرایان

  • 15 مارس 2017 - 25 اسفند 1395
حق نشر عکس fars
Image caption از معروفترین ترانه‌هاییداللهی می‌توان به ترانه تیتراژ سریال میوه ممنوعه و غریبانه با صدای احسان خواجه‌امیری شب دهم و مدار صفردرجه با صدای علیرضا قربانی به کارگردانی حسن فتحی، "تبریز در مه" و معمای شاه با صدای سالار عقیلی اشاره کرد.

افشین یداللهی شاعر و ترانه‌سرایی که ترانه‌هایش در یکی دو دهه گذشته از سوی برخی از آهنگسازان شاخص موسیقی پاپ و سنتی و ارکسترال قامت موسیقی گرفت، در حادثه تصادف سحرگاه روز چهارشنبه ۲۵ اسفند و در سن ۴۸ سالگی درگذشت.

مرگ او برای جامعه فرهنگی و هنری ایران باورپذیر نبود و حتی واکنش‌های احساسی را برانگیخت به خصوص که او دو روز قبل از درگذشتش در آخرین پست اینستاگرامی‌اش قطعه شعری کوتاه درباره مرگ سروده بود و حتی به نوعی پیش‌بینی مرگش را کرده بود:

هر سال

یک بار

از لحظه‌ی مرگم

بی‌تفاوت گذشته‌ام

بی‌آنکه

بفهمم یک روز

در چنین لحظه‌ای

خواهم مُرد

■ بعضی مرگ ها غیرمنتظره است

با اینکه #مرگ ، غیرمنتظره نیست

■ هنوز چند روز به پایان سال ۱۳۹۵ مانده،

این سال پر مسافر، #کبیسه هم هست...

•یاد جناب #علی_معلم عزیز گرامى.

حق نشر عکس .

یداللهی آنگونه که در سایت شخصی‌اش آمده است متولد ۲۱ دی‌ماه ۱۳۴۷ است و دکترای پزشکی عمومی از دانشگاه علوم پزشکی کرمان دارد و تخصص رونپزشکی خود را در رشته اعصاب و روان از دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی اخذ کرد و در کنار آن به عنوان عضو گروه واژه گزینی گروه روانشناسی و روانپزشکی فرهنگستان زبان و ادب فارسی مشغول به فعالیت بود. او مدتی نیز فعالیت روزنامه‌نگاری می‌کرد و علاوه بر نوشتن مقالاتی در برخی نشریات سردبیری فصلنامه پژواک آرامش را بر عهده داشت. از یداللهی دو لوح فشرده که حاوی سخنرانی‌های کوتاه او درباره موفقیت و زندگی خوب است نیز از سوی موسسه پژواک هنر و اندیشه منتشر شده است.

یداللهی حتی تجربه‌های مختصری نیز در ترانه‌خوانی داشت و از صدای پخته و جاافتاده‌ای نیز برخوردار بود. یکی دو ترانه‌ای که از او به جای مانده است( از جمله ترانه" گفت وگو" روی شعری از سیمین بهبهانی و به مناسبت درگذشتش) که ملودی ترانه هم از یداللهی است، ‌نشان می‌دهد که او از صدایی گرم و دلنشین برخوردار بود و ساز تنبک را هم به خوبی می‌نواخت و شاید یکی از رموز موفقیت ترانه‌های او به ریتم‌شناسی او از فضای موسیقی باز می‌گشت.

علی معلم منتقد سینمایی درگذشت

خداحافظی حبیب محبیان: 'دلم از دنیا گرفته'

فرهنگ شریف، نوازنده صاحب سبک ایرانی درگذشت

وزنه‌ای در ترانه سرایی نسل نوین ترانه سرایان

آنچه اما او را به شهرت و معروفیت رساند، نه جایگاه علمی و فرهنگی و حتی روانشناسانه و صدایش‌، که ذوق ترانه‌سرایی و شعری‌اش بود. به خصوص ترانه‌ها و تصنیف‌هایی که به عنوان تیتراژ برخی از معروفترین سریال‌های تلویزیونی به کرات پخش و اسباب شهرت افزونتر او را فراهم کرد. این ترانه‌ها با صدای برخی از خوانندگان نامی و شناخته شده در گونه‌های پاپ تا سنتی و تلفیقی خوانده و به کرات پخش شد. روانی اشعار و استفاده از مضامینی که همذات پنداری مخاطبان را در پی داشت به همراه بافت موسیقایی این اشعار در همه‌گیر شدن آن بی تاثیر نبود.

از میان معروفترین ترانه‌های او می‌توان به ترانه تیتراژ سریال میوه ممنوعه و غریبانه با صدای احسان خواجه‌امیری شب دهم و مدار صفردرجه به آهنگسازی فردین خلعتبری با صدای علیرضا قربانی به کارگردانی حسن فتحی، "تبریز در مه" و معمای شاه با صدای سالار عقیلی اشاره کرد.

برخی دیگر از ترانه‌های او از سوی خوانندگانی چون حامی، شادمهر عقیلی، خشایار اعتمادی، محمد اصفهانی و احسان خواجه‌امیری، محمدرضا فروتن و … در آلبوم‌های جداگانه‌ای خوانده شد.

حق نشر عکس fars
Image caption علیرضا قربانی و اجرای شب دهم در سالن همایش‌های برج میلاد تهران

شکل دهی به خانه ترانه و فعالیت‌های صنفی برای ترانه سرایان

بخشی مهم از فعالیت یداللهی به تلاش‌هایش برای تشکل‌بخشی به صنف ترانه‌سرایان اختصاص داشت. او به همراه جمعی دیگر از ترانه‌سرایان و شاعران نسل بعد از انقلاب از سال ۱۳۸۰ خانه ترانه ایران را بنا نهادند. این نهاد ابتدا فعالیت‌هایش را در قالب نقدو بررسی آلبوم‌ها و ترانه‌های منتشره با مجری گری افشین یداللهی آغاز کرد. اما به مرور به سمت شکل دهی یک صنف جدی در این حیطه حرکت کرد. فعالیت‌های این صنف اگر چه با فراز و نشیب‌هایی روبرو بود،‌اما آقای یداللهی‌ تقریبا پای ثابت این نشست به شمار می‌رفت و با سماجتی شگفت انگیز آن را به رغم تمامی موانعی که بر سر راهش قرار می‌گرفت استمرار داد. در یادداشتی که از او درباره خانه ترانه وصنف ترانه سرایان بر جای مانده نشان می‌دهد که او تقریبا به تمامی مشکلات و موانع صنفی ترانه سرایان وقوف داشت و حتی جزییات بسیار دقیق و ظریف آن را برشمرده بود.

در کنار آن او نسبت به پی‌گیری شخصی حقوق صنفی خود پیگیری فراوانی داشت. در نشست "حقوق مولف و مصنف در ترانه سرایی ایران" که ۳۰ شهریور ماه ۱۳۹۱ در فرهنگسرای ارسباران برگزار شد خاطره‌ای را نقل کرد از پی‌گیری نسبت به عدم انعکاس نام او در آگهی تبلیغاتی یک کنسرت.

به گفته آقای یداللهی "نزدیک به ۳ ماه پیش، کنسرتی با عنوان " کنسرت شب دهم " به اجرا درآمد. در تبلیغ این کنسرت آمده بود " اثری از فردین خلعتبری با صدای علیرضا قربانی " اما اسمی از من به عنوان ترانه سرای همه آثار نیامده بود. وقتی علت را جویا شدم، گفتند در اصول تبلیغات اگر اسامی زیاد شود، تمرکز از روی موضوع اصلی برداشته می شود. گفتم این دلیل منطقی ای نیست. حق معنوی ترانه سرا باید ابتدا توسط " ارکستر ملی " رعایت شود. سپس به آنها گفتم اگر اسم من در تبلیغ ذکر نشود، اجازه اجرا نخواهم داد."

آقای یداللهی ادامه داد:" چون مراحل کار دوستانه پیش رفته بود، من قراردادی نبسته بودم. وجهی هم دریافت نکرده بودم. با یکی از مسوولین " شورای فنی " صحبت کردم و مساله را توضیح دادم. بعد از تایید صحبت هایم، مساله را پیگیری کردند و در نهایت در تبلیغ های بعدی اسم من هم ذکر شد."

او با تاکید بر ضرورت توجه جایگاه ترانه توسط شخص ترانه سرا گفته بود" شاید در نظر اول این طور به ذهن بعضی برسد که من می خواهم دیده شوم، اسمم در روزنامه ها بیاد و.....مهم نیست. من این مراحل را طی کرده ام؛ مهم دفاع از جایگاه شعر و ترانه است. برای حفظ حرمت ترانه سرا- شاعر در مواردی که حقمان نادیده گرفته می شود، باید ایستادگی کنیم تا مساله حل شود."