آیا احمدی‌نژاد تایید صلاحیت خواهد شد؟

محمود احمدی نژاد حق نشر عکس Getty Images

همزمان با اعلام حضور غیرمنتظره محمود احمدی‌نژاد در انتخابات ریاست جمهوری ۲۹ اردیبهشت ماه، بحث در مورد تایید یا رد صلاحیت او توسط شورای نگهبان در داخل و خارج ایران بالا گرفت.

منشاء این بحث ها باز می گردد به اظهارات آیت الله خامنه ای در مهر ماه گذشته که در جریان درس خارج فقه گفت: "یک نفری، یک آقایی آمده پیش من، من هم به ملاحظه‌ی صلاح حال خود آن شخص و صلاح حال کشور به ایشان گفتم که شما در فلان قضیه شرکت نکنید. نگفتیم هم شرکت نکنید، گفتیم صلاح نمی‌دانیم ما، شما شرکت کنید".

در واکنش به این سخنان، آقای احمدی نژاد نامه سرگشاده ای خطاب به رهبر ایران نوشت و در آن گفت: "در عمل به منویات رهبر بزرگوار انقلاب، برنامه ای برای حضور در عرصه رقابت های انتخاباتی سال آینده ندارم". او همزمان در جمع تعدادی از حامیانش گفت: "آقا فرمودند مصلحت نیست، گفتم باشد، یک ثانیه هم طول نکشید."

حال بعد از شوک اولیه ثبت نام آقای احمدی نژاد، صحبت بر سر این است که آیا صلاحیت او مورد تایید شورای نگهبان قرار می گیرد؟

خود احمدی نژاد چه می گوید؟

احمدی نژاد بعد از ثبت نام برای شرکت در انتخابات در پاسخ به خبرنگارانی که او را در همین زمینه مورد سئوال قرار داده بودند گفت: "رهبری به من توصیه کردند که در انتخابات کاندیدا نشوم... بعضی می گویند این توصیه نهی کامل است. اما آنچه رهبری گفتند یک توصیه است".

از قضا این حرف احمدی نژاد دست کم با ظاهر سخنان آقای خامنه ای که "نگفتیم هم شرکت نکنید، گفتیم صلاح نمی‌دانیم ما شما شرکت کنید" تا حدودی همخوانی دارد.

آنها که می گویند رد صلاحیت خواهد شد

آنها که استدلال می کنند که آقای احمدی نژاد رد صلاحیت خواهد شد بر مجموعه ای از دلایل تکیه می کنند.

موضوع تقابل آقای احمدی نژاد با رهبری باز می گردد به دوران ریاست جمهوری او که عمدتا از سال ۱۳۸۸ بر سر جریان دستور رهبری برای برکناری اسفندیار رحیم مشایی از مقام معاون اولی علنی شد. در واکنش به این موضوع مشایی از سمت خود استعفا کرد، اما روز بعد احمدی نژاد او را به سمت رئیس دفتر خود منصوب کرد.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption محمود احمدی‌نژاد و اسفندیار رحیم‌مشایی

این تقابل نهایتا در جریان برکناری حیدر مصلحی از وزارت اطلاعات در فروردین سال ۱۳۹۰ و ابقای مجدد او توسط آقای خامنه ای به اوج رسید. آقای احمدی نژاد در اعتراض به این اقدام ۱۱ روز خانه نشین شد و در دفتر کارش حاضر نشد. از این زمان به بعد تقابل او با اصولگرایان علنی شد و وی عملا و بطور کامل از مهمترین موضوع روز ایران یعنی مذاکرات هسته ای کنار گذاشته شد.

به این ترتیب گروهی که معتقدند که آقای احمدی نژاد رد صلاحیت خواهد شد، استدلال می کنند که امکان اینکه شورای نگهبان اجازه دهد چنین روندی در کشور دوباره زنده شود و رئیس جمهور اقتدار ولی فقیه را به چالش بکشد، در حد صفر است. علاوه بر آن، اصولگرایانی که در مراکز قدرت حضور دارند شدیدا مخالف آقای احمدی نژاد هستند و او را "به جریان انحرافی" وابسته می دانند که معتقدند رحیم مشائی آنرا رهبری می کند. این امر از واکنش گسترده آنان به ثبت نام آقای احمدی نژاد هویداست. بعضی حتی می گوید: "دیگر در جمهوری اسلامی وی (احمدی نژاد) و جریان انحرافی وابسته به وی که همانند خوارج شمشیر کشیده اند، کدخدای یک ده نیز نخواهند شد."

آنها که می گویند تایید صلاحیت خواهد شد

مخالفان گروه قبل می گویند که موضوع رد صلاحیت آقای احمدی نژاد به این سادگی نیست و برای شورای نگهبان و آیت الله خامنه ای هزینه سنگینی دارد. شورای نگهبان دو بار او را تایید صلاحیت کرده و محمود احمدی نژاد دو دوره با تأیید این شورا رئیس جمهور ایران بوده است. آقای جنتی دبیر شورا هم شخصا بارها به تمجید از آقای احمدی نژاد پرداخت. وی نامه او به جورج بوش را "از الهامات خدا" دانست و وجود چنان رئیس جمهوری را دلیل آن دانست که "خدا به این مردم و این مملکت عنایت دارد" و معتقد بود که "ما هم باید قدر این عنایت الهی را بدانیم".

آیت الله خامنه ای هم به جز دو سال آخر دوره دوم ریاست جمهوری آقای احمدی نژاد، همواره به تمجید از او سخن می گفت به خصوص که در جریان حوادث بعد از انتخابات سال ۸۸ بطور محسوسی از وی حمایت کرد و حتی با اشاره به اختلافات میان اکبر هاشمی رفسنجانی و آقای احمدی نژاد، گفت که نظرش به نظر آقای احمدی نژاد نزدیک تر است. به این ترتیب رد صلاحیت آقای احمدی نژاد توانائی قضاوت دو بخش از حکومت را که بطور مستقیم در سرنوشت کشور دخیلند زیر سئوال خواهد برد.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption آیت‌الله خامنه‌ای و آقای احمدی‌نژاد

از طرف دیگر حامیان نظریه تایید صلاحیت می گویند که برای رهبری آنقدر که حضور گسترده رای دهندگان و تعداد بالای آراء اهمیت دارد، اینکه چه کسی رئیس جمهور می شود مهم نیست. هیچ رئیس جمهوری از زمانی که ایشان به رهبری رسیده در خط فکری وی نبوده است. او در جریان انتخابات دوره گذشته هم "حضور حداکثری در پای صندوق‌های رأی" را "از هر چیز دیگر برای کشور مهم‌تر" دانسته و گفته بود: "ممکن است کسی به دلیلی نخواهد از نظام اسلامی حمایت کند، اما از کشورش که می خواهد حمایت کند. همه باید بیایند."

چرا این امر تا این حد برای آقای خامنه ای مهم است؟ به این دلیل که حضور گسترده مردم در انتخابات به منزله افزایش میزان مشروعیت و نشان دهنده ثبات حکومت است و مخالفان حکومت ایران، به خصوص دولت آمریکا را برای دست زدن به اقدامات شدید با مانع جدی روبرو می کند. این امر به خصوص در این مقطع که دونالد ترامپ، رئیس جمهور جدید آمریکا، تهاجمی و پیش بینی ناپذیر است بیش از دوره ریاست جمهوری باراک اوباما اهمیت پیدا می کند. حضور آقای احمدی نژاد قطعا منجر به هجوم موافقان و مخالفان او به صندوق های رای می شود و منظور رهبر ایران که "حضور حداکثری از همه چیز مهمتر است" را برآورده می کند.

کسانی که می گویند آقای احمدی نژاد تأیید صلاحیت خواهد شد، معتقدند که حضور او حسن دیگری هم برای حکومت دارد و آن نمایش نوعی "دموکراسی" در ایران خواهد بود به این معنا که او به صرف مخالفت با رهبری رد صلاحیت نشده است.

البته بسیاری از آنها معتقدند که آقای احمدی نژاد هیچ شانسی برای انتخاب شدن ندارد و دادن این فرصت به او که بفهمد دیگر جایگاهی ندارد، عملا به شکست کامل سیاسی او منجر خواهد شد.

هر چند که نمی توان با قاطعیت گفت که نظر کدام یک از دو گروه به حقیقت خواهد پیوست اما یک چیز مشخص است: با توجه به استدلال های فوق وضعیت به وجود آمده در ارتباط با رد یا تایید صلاحیت آقای احمدی‌نژاد پیچیده‌تر از آن است که با یک قیام و قعود شورای نگهبان در مورد آن تصمیم گرفته شود و این تصمیم با هماهنگی در بالاترین سطوح نظام گرفته خواهد شد.