نامزدهای اصلی، نامزدهای پوششی: پرده‌ها کنار می‌روند

شش نامزد انتخابات حق نشر عکس AFP

شانزده روز مانده به برگزاری انتخابات ریاست جمهوری، به نظر می‌رسد که به رغم همه حرف و حدیث ها، و شاید کمی زودتر از آنچه از قبل مقرر شده بود، نام دو رقیب اصلی مشخص تر از همیشه شده و اکنون نه تنها روشن است که کدام یک از نامزدها بختی برای پیروزی ندارند، بلکه مهم تر از آن، پرده از چهره های پوششی نیز تقریبا دیگر کنار رفته است.

صفحه ویژه؛ انتخابات ۱۳۹۶ ایران

هم جناح اصلاحی- اعتدالی جمهوری اسلامی و هم جناح اصولگرا، با آنکه هنوز دو هفته فرصت تبلیغاتی و از جمله دو مناظره تلویزیونی باقی مانده است، با اعلام حمایت رسمی از نامزدهای مورد نظر، شانس دیگر نامزدهای نزدیک به جناح خود را عملا از بین برده‌اند.

جهانگیری خوب است، اما روحانی بهتر

حق نشر عکس Tasnim

محمد خاتمی، که از او به عنوان رهبر جبهه اصلاحات یاد می شود در سخنانی بار دیگر بر حمایت همه اصلاح طلبان و از جمله اسحاق جهانگیری از حسن روحانی در انتخابات ریاست جمهوری تاکید کرده است تا اگر اندک تردیدی هم در مورد باقی ماندن معاون اول رییس جمهوری در میدان رقابت باقی مانده بود، برطرف شود و بیش و پیش از همه خیال حسن روحانی و طرفداران او آسوده شود.

درخشش غیرمنتظره اسحاق جهانگیری در مناظره اول و سخنان او در رادیو و تلویزیون ایران اگر چه به دلیل آنکه پاسخی محکم به منتقدان دولت محسوب شد مورد پسند حامیان دولت حسن روحانی قرار گرفته بود، اما در عین حال به دلیل تحت‌الشعاع قرار دادن آقای روحانی نگرانی ها و تردیدهایی را در مورد امکان خودداری او از کناره‌گیری به سود حسن روحانی برانگیخته بود.

حق نشر عکس Getty Images

شاید همین موضوع باعث شده باشد که آقای خاتمی، در اقدامی که باید آن را زودهنگام خواند، احتمالا تحت فشار آقای روحانی یا نزدیکان او ناگزیر شده تکلیف پوششی یا واقعی بودن نامزدی آقای جهانگیری را در آستانه دومین مناظره نامزدهای ریاست جمهوری روشن کند.

در مناظره اول، اسحاق جهانگیری حتی در مواردی از حسن روحانی فاصله گرفت و خود را صدای اصلاح‌طلبان جمهوری اسلامی خواند؛ اما محمد باقر قالیباف چنین ادعایی را نپذیرفت و با صراحت تمام بحث هایی را که در رسانه های اصولگرا مطرح بود رو در رو با خود آقای جهانگیری در میان گذاشت و او را متهم کرد که نه به عنوان یک رقیب واقعی، بلکه به عنوان نامزدی پوششی و برای یاری دادن به حسن روحانی وارد کارزار انتخاباتی شده است و تاکید کرد که در چند روز آینده صداقت آقای جهانگیری بر مردم ثابت خواهد شد.

حق نشر عکس Tasnim

اکنون تنها با گذشت چند روز از این انتقاد و هشدار، محمد خاتمی گفته های آقای قالیباف را تایید کرده و گفته است: "همه ما از اقتدار و شایستگی‌های فراوان جناب آقای جهانگیری که به تعبیر خودشان به عنوان مکمل آقای روحانی وارد صحنه شدند تشکر می کنیم، اما همان طور که خود ایشان و عقلای کشور باور دارند مصلحت مردم و کشور در تداوم دولت روحانی است."

حتی پیش از اینکه آقای خاتمی در آستانه مناظره دوم با صدای بلند اعلام کند که صدا و نامزد اصلاح طلبان نه اسحاق جهانگیری بلکه حسن روحانی است، نگاهی به روند کارزارهای انتخاباتی آقای جهانگیری و مقایسه آن با تبلیغات انتخاباتی حسن روحانی نیز نشان می داد که در این جناح، تمرکز تنها بر یک نامزد است و حتی استقبال دست کم بخشی از بدنه هواداران جریان اصلاحی- اعتدالی از آقای جهانگیری هم نمی تواند موجب بر هم خوردن این تمرکز شود.

پرسشگری که خود موضوع سوال است

همین وضعیت در جناح منتقد دولت نیز دیده می شود. با آنکه نزدیکان به محمد باقر قالیباف بارها گفته اند که او به سود ابراهیم رئیسی از رقابت ها کناره نخواهد گرفت، اعلام موضع دو تشکل اصلی در جریان اصولگرا، امیدهای او برای باقی ماندن معنادار در میدان رقابت را کمرنگ‌تر از همیشه کرده است.

جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و جبهه پایداری از تشکل های اصلی و پرنفوذ اصولگرا رسما ابراهیم رئیسی را نامزد اصلح و مورد حمایت خود خوانده اند.

جبهه مردمی نیروهای انقلاب اسلامی (جمنا) نیز که هم محمد باقر قالیباف و هم ابراهیم رئیسی را نامزد کرده، پیشتر از آقای قالیباف تعهد گرفته که به سود نامزد نهایی کناره بگیرد، در حالی که آقای رئیسی از دادن تعهد مشابهی به این ائتلاف خودداری کرده است.

با آنکه جمنا هنوز نامزد نهایی خود را معرفی نکرده، بسیار بعید به نظر می رسد که این تشکل تمایل و یا توانی برای مخالفت با جامعه مدرسین حوزه علمیه قم داشته باشد.

حق نشر عکس Tasnim

در عین حال، شیوه و رفتار تبلیغاتی این دو نامزد هم، مانند دو نامزد جناح اصلاحی- اعتدالی به اندازه کافی گویا است. در حالی که ابراهیم رئیسی بیش از هر نامزد دیگری، حتی حسن روحانی، بر سفرهای استانی و سخنرانی در جمع مردم شهرهای مختلف متمرکز شده، محمد باقر قالیباف جز سه چهار سفر کم دامنه برای شرکت در مراسمی خاص، پایش را برای تبلیغات از تهران بیرون نگذاشته است.

به همین میزان پوشش خبرهای این دو نامزد در رسانه های اصولگرا هم با هم قابل مقایسه نیست.

بنابراین، می‌توان از هم اکنون پیش‌بینی کرد که محمد باقر قالیباف هم نقشی مشابه اسحاق جهانگیری را در این انتخابات بازی می کند و صداقت او در واقعی بودن نامزدی اش به همان اندازه می تواند مورد سوال واقع شود.

شاید تنها تفاوت این دو در این باشد که اسحاق جهانگیری بسیار راحت تر و با ارج و قرب کناره‌گیری خود را خواهد پذیرفت و محمد باقر قالیباف تا آنجا که ممکن است مقاومت خواهد کرد، اما همین مقاومت می تواند کنار زدن او را خشن‌تر سازد.

اظهارات مرتضی آقا تهرانی، دبیرکل جبهه پایداری می تواند نشان دهد که این خشونت تا کجا می تواند پیش رود. او گفته است:" اگر صالح برای اصلح کنار نرود، خائن است." و در این میان، کیست که نداند صالح کدام و اصلح کدام نامزد است؟

دو رقیبی که می مانند اما

اگر تکلیف این چهار نامزد روشن شود، تکلیف رقابت این دوره هم روشن خواهد شد؛ حتی اگر دو نامزد دیگر، مصطفی میرسلیم و مصطفی هاشمی طبا مشخص نکرده و یا نکنند که تا آخر در میدان رقابت باقی می مانند یا نه. در واقع، حضور یا عدم حضور آنها، تاثیری بر روند و نتایج انتخابات نخواهد داشت.

میزان تبلیغات این دو، حتی از تبلیغات نامزدهای پوششی کمتر است و هیچ یک حامیان پرقدرتی ندارند، هرچند وضع آقای میرسلیم به خاطر حمایت حزب موتلفه اسلامی از او، اندکی بهتر از وضع آقای هاشمی طبا است.

این دو در مناظره اول هم به کلی در حاشیه بودند و در کارزارهای تبلیغاتی خود نتوانسته‌اند توجهی برانگیزند و نشانه ای هم وجود ندارد که بتوانند تغییری در این وضعیت ایجاد کنند. شاید تنها رقابت آنها با یکدیگر و بر سر این باشد که کدام یک پس از دو نامزد اصلی به عنوان نفر سوم معرفی خواهد شد.