مسابقه پرداخت سود بانکی در ایران متوقف می‌شود

بانک مرکزی تاکید کرده که بانک‌ها از پرداخت "سود قطعی قبل از اتمام دوره مالی به سپرده‌ها" خودداری کنند حق نشر عکس Getty Images
Image caption بانک مرکزی تاکید کرده که بانک‌ها از پرداخت "سود قطعی قبل از اتمام دوره مالی به سپرده‌ها" خودداری کنند

در پی کاهش نرخ سود سپرده‌های بانکی به ۱۵ درصد، برخی بانک‌های ایرانی پیامک‌هایی به مشتریان خود فرستاده و از آن‎ها خواسته‌اند برای تعیین تکلیف سپرده‌های خود تا پایان نهم شهریور به شعب این بانک‌ها مراجعه کنند.

بنابر گزارش‌ها این بانک‌ها بعد از عدم مراجعه برخی مشتریان، با آنها تماس گرفته و با اصرار از آن‌ها خواسته‌اند تا برای تغییر وضعیت سپرده خود به بانک مراجعه کنند.

این اقدام بعد از آن صورت گرفت که بانک مرکزی ایران روز سه شنبه ۳۱ مرداد اعلام کرد که از روز یازدهم شهریور، بانک‌ها تنها می‌توانند برای سپرده‌های کوتاه مدت یک ساله حداکثر ۱۵ درصد و برای سپرده‌های سود کوتاه مدت عادی روز شمار، حداکثر ۱۰ درصد سود پرداخت کنند.

بنابر اعلام بانک مرکزی، تمام بانک‌ها و موسسات اعتباری از روز یازدهم شهریور ملزم به رعایت این نرخ‌ها هستند و هیچ بانک و موسسه اعتباری حق ندارد بعد از این سود بیشتری به مشتری خود بپردازد.

علاوه بر این، بانک مرکزی، سود پرداختی به سپرده‌گذاران را علی‌الحساب پیش‌بینی کرده و به گفته پیمان قربانی معاون اقتصادی بانک مرکزی، "عقد قرارداد با مشتری و وعده پرداخت سود به صورت علی‌الحساب بوده و تسویه و پرداخت سود قطعی، صرفا بعد از اتمام دوره مالی باکسر نرخ سود علی‌الحساب، توسط بانک یا موسسات اعتباری امکان‌پذیر خواهد بود."

در عین حال، بنابر تصمیم بانک مرکزی، حساب‌هایی که قبل از یازدهم شهریور باز شده‌اند تا پایان مهلت قرارداد یعنی به میزانی که از یک سال باقی مانده پابرجا خواهد بود. یعنی سپرده گذارانی که پیش از این تاریخ، حساب سپرده یک ساله باز کرده‌اند تا پایان دوره یک ساله سودهای قبلی خود را دریافت خواهند کرد اما بعد از پایان دوره یک‌ساله باید قرارداد جدید با مشتری ببندند که حداکثر سود یک‌ساله آن ۱۵ درصد خواهد بود.

بانک مرکزی تاکید کرده که بانک‌ها از پرداخت "سود قطعی قبل از اتمام دوره مالی به سپرده‌ها" خودداری کنند.

این یعنی بانک‌ها از این پس مبالغی را به عنوان سود علی‌الحساب یعنی تا ۱۰ درصد به سپرده گذاران می‌پردازند و بعد از پایان دوره یک‌ساله و بعد "انجام محاسبات سود قطعی با کسر سودهای علی‍‌الحساب پرداختی" با سپرده گذاران تسویه حساب می‌کنند.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption در طول سال‌های اخیر تعداد زیادی موسسه مالی و اعتباری در گوشه و کنار ایران فعال شده بودند و آنها برای جذب سپرده بیشتر، سعی می‌کردند تا سودهای بیشتری را به مشتریان خود بدهند که برخی از آن‌ها ورشکست شدند و دو سه سال اخیر بحران موسسات مالی غیرمجاز مشکلاتی را در اقتصاد ایران ایجاد کرده بود

وقت اضافه بانک مرکزی

استدلال بانک مرکزی در اعلام این تصمیم ۱۰ روز پیشتر از اجرای آن، این بود که بانک‌ها و شعبه‌های آن‌ها بخشنامه‌های مربوط را دریافت کنند و عذر و بهانه‌ای برای عدم اجرای آن نداشته باشند.

اما با اعلام بانک مرکزی، برخی بانک‌ها خصوصی با هدف جذب سپرده‌های بیشتر و حفظ سپرده گذاران فعلی خود، با پیشنهاد نرخ سود بیشتر، مشتریان دارای سپرده‌های قابل ملاحظه را به شعب بانک دعوت کردند تا قبل از یازدهم شهریور قراردادهای سپرده گذاری خود را با بانک تمدید کنند و در ازای آن سودهای بالاتر از ۲۰ درصد بگیرند.

اما ولی‌الله سیف رئیس کل بانک مرکزی گفته که تبدیل سپرده‌های سرمایه گذاری کوتاه مدت به سپرده‌های سرمایه گذاری بلندمدت در فاصله ده روزه از سوی بانک‌ها، تخلف است و "قطعا با بانک متخلف" برخورد خواهیم کرد.

محمدرضا حسین زاده مدیر عامل بانک ملی و رئیس شورای هماهنگی بانک‌های دولتی نیز اقدام چند بانک خصوصی را "غیر حرفه‌ای و غیر اخلاقی" توصیف کرده و گفته "همه بانک‌ها باید به نرخ مصوب شورای پول و اعتبار تن دهند."

در طول سال‌های اخیر تعداد زیادی موسسه مالی و اعتباری در گوشه و کنار ایران فعال شده بودند و آنها برای جذب سپرده بیشتر، سعی می‌کردند تا سودهای بیشتری را به مشتریان خود بدهند که برخی از آن‌ها ورشکست شدند و دو سه سال اخیر بحران موسسات مالی غیرمجاز مشکلاتی را در اقتصاد ایران ایجاد کرده بود.

آقای سیف گفته که تا پیش از این "یکی از عوامل تهدید کننده و ایجاد اخلال در بازار پول کشور موسسات غیر مجاز بوند که شرایط ناگواری را ایجاد کرده بودند که در نهایت با همکاری بخش نظارت، دیگر موسسه غیر مجاز فعالی در کشور نداریم."

حق نشر عکس Getty Images
Image caption بانک‌ها مهم‌ترین تامین کننده منابع مالی بنگاه‌های اقتصادی در ایران هستند

کمبود منابع مالی و اعتباری بانک‌ها

پرسش این است که چرا بانک‌ها تا این حد نگران هستند و چرا با وجود تاکید بانک مرکزی به تنبیه متخلفان، دست به چنین اقدامی زده‌اند.

بانک‌ها مهم‌ترین تامین کننده منابع مالی بنگاه‌های اقتصادی در ایران هستند و گزارش‌ها نشان می‌دهد که بانک‌ها با کمبود جدی نقدینگی مواجهند. دولت‌های گذشته برای حل مشکلاتش اعتبارات تکلیفی بر عهده بانک‌ها گذاشته و بانک‌ها ناچار شده‌اند تا بخشی از منابع خود را در بخش‌های مورد نظر دولت هزینه کنند برای همین اکنون دولت و شرکت‌های دولتی بزرگ‌ترین بدهکاران بانک‌ها هستند.

علاوه بر این، بانک‌ها بخشی از منابع خود را در املاک و مستغلات و بازار سهام سرمایه گذاری کرده‌اند که به سادگی قابلیت نقد شدن ندارد.

برای همین برخی بانک‌ها نگرانند مبادا در شرایط فعلی با تعیین سقف برای سود بانکی، بخشی از منابع خود را از دست بدهند. در چنین شرایطی برخی بانک‌ها با تغییر قرارداد سپرده گذاران دستکم تا یک سال مطمئن هستند که سپرده مشتریان را در اختیار دارند و بعد از آن نیز پس از یکسان سازی نرخ سود، مشتری برایش تفاوتی نخواهد داشت که در کدام بانک سپرده گذاری کند چون همه سود یکسان می‌دهند.

گزارش بانک مرکزی نشان می‌دهد که در دوره شش ماهه زمستان سال گذشته تا بهار امسال میزان سپرده‌های مدت‌دار ثابت مانده است در حالی که حجم سپرده‌های کوتاه مدت ۱۸ درصد افزایش پیدا کرده است.

بانک‌ها با اطلاع از این ظرفیت، از فرصت پیش آمده استفاده کرده تا سپرده‌های کوتاه مدت مشتریان را با وعده سود بیشتر به سپرده‌های بلند مدت تبدیل کنند. اقدامی که کارشناسان آن را "تهدیدی علیه اثربخشی کاهش نرخ سود بانکی" تعبیر کرده‌اند.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption کارشناسان اقتصادی می‌گویند امکان ادامه این چرخه خطرناک دیگر وجود ندارد چون بانک‌ها علاوه بر این مشکلات، رقبای سرسختی در بورس و دولت هم پیدا کرده بودند

درآمدهای سپرده گذاری در بانک

در چند سال اخیر بخصوص بعد از بحران اقتصادی سال‌های۱۳۹۱ و ۱۳۹۲ وقتی تورم به مرز ۴۰ درصد رسید و رکود کم کم ریشه‌دار شد، کسانی که پس‌انداز داشتند به تشویق بانک‌ها و موسسات مالی، در بانک‌ها سپرده گذاری کردند تا سود بیشتر و تضمین شده‌تری به دست بیاورند.

با عمیق‌تر شدن رکود و کم رونق شدن بخش‌های مختلف اقتصادی، بانک‌ها و موسسات مالی در پرداخت سود بالاتر به رقابت افتادند. این شایط سپرده گذاری را برای کسانی که حتی سرمایه اندکی داشتند، جذاب کرد.

حالا بانک مرکزی می‌گوید که هم تورم به زیر ۱۰ درصد رسیده و هم آثار رکود گذشته کم رنگ‌تر شده است و بانک‌ها باید برای حمایت از تولید و اشتغال پرداخت سودهای بالا را متوقف کنند.

با آنکه تصمیم به کاهش سود یک سال پیش در شورای پول واعتبار گرفته شده بود اما بانک‌ها الزامی به اجرای آن نداشتند و بانک‌ها همان رویه گذشته خود را با پرداخت سودهای بالا ادامه می‌دادند.

در این شرایط، بانک‌ها در ازای پرداخت سودهای بین ۲۰ تا ۳۰ درصد به سپرده گذاران، باید دستکم آن را با ۳۵ درصد سود به بخش‌هایی می‌دادند که بتواند سودآوری داشته باشد در حالی که بخش‌هایی اقتصادی، دیگر قادر به بازپرداخت چنین سودهای بالایی نیستند.

کارشناسان اقتصادی می‌گویند امکان ادامه این چرخه خطرناک دیگر وجود ندارد چون بانک‌ها علاوه بر این مشکلات، رقبای سرسختی در بورس و دولت هم پیدا کرده بودند و دولت اوراق مشارکت را به صورت تضمینی با سود بالا عرضه می‌کرد و اوراق دولتی نیز در بورس با نرخ سود بالا خرید و فروش می‌شد.

آمار بانک مرکزی نشان می‌دهد که در سال گذشته بانک‌ها ۵۴۸ هزار میلیارد تومان تسهیلات پرداخت کرده‌اند که ۶۴ درصد آن به سرمایه در گردش اختصاص داشته است.

پیش‌بینی شده است در امسال این رقم به ۶۷۱ هزار میلیارد تومان برسد و دولت امیدوار است پرداخت این وام‌ها به گفته رئیس کل بانک مرکزی "منجر به افزایش اشتغال و رونق تولید شود."

بانک مرکزی اقدام تازه برای گذاشتن سقف برای سود بانکی را گامی برای اصلاح نظام بانکی می‌داند اما برخی کارشناسان می‌گویند با کاهش نرخ سود بانکی، اگر مردم سپرده‌های خود را از بانک‌ها خارج کنند و دولت هم برنامه‌ای برای آن نداشته باشد، ممکن است مشکلات جدی در اقتصاد کشور ایجاد شود.

موضوعات مرتبط