طرح اشتغال فراگیر روحانی؛ مشابه طرح بنگاه‌های زودبازده احمدی نژاد

طرح بنگاه‌های زود بازده در دولت محمود احمدی نژاد با تسهیلات ۴۰ هزار میلیارد تومانی به اجرا درآمده بود حق نشر عکس iSna
Image caption طرح بنگاه‌های زود بازده در دولت محمود احمدی نژاد با تسهیلات ۴۰ هزار میلیارد تومانی به اجرا درآمده بود

دولت حسن روحانی، رئیس جمهور کنونی ایران برنامه‌ای را برای ایجاد یک میلیون شغل در این کشور شروع کرده که قرار است ۳۰ هزار میلیارد تومان برای آن هزینه شود.

طرح‌های "اشتغال فراگیر و اشتغال روستایی" که به تازگی اجرای آن آغاز شده، با مخالفت‌های گسترده‌ای از طرف صاحب‌نظران اقتصادی مواجه شده است.

منتقدان می‌گویند آقای روحانی در حالی این طرح‌ها را شروع کرده که دولت محمود احمدی نژاد برنامه‌های مشابهی را اجرا کرده بود که البته با شکست مواجه شد.

طرح بنگاه‌های زود بازده در سال ۱۳۸۵ با تسهیلات بانکی ۴۰ هزار میلیارد تومانی از سوی وزارت کار دولت وقت (محمود احمدی نژاد) به اجرا درآمد که مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی موفقیت این طرح را کمتر از ۵۰ درصد برآورد کرد.

کارشناسان اقتصادی می‌گویند آقای روحانی که مخالف چنین طرح‌هایی بود، چرا بعد از یک دهه دوباره طرح مشابهی را برای حل بحران بیکاری به اجرا درآورده است؟

آقای روحانی در زمان مبارزات انتخاباتی ضمن اعلام برنامه‌های خود برای دولت آینده، تزریق منابع بانکی ارزان قیمت در چهار دهه گذشته را به باد انتقاد گرفت و گفته بود که این سیاست "نه تنها راه حل نیست بلکه خود ایجاد کننده زنجیره‌ای از مشکلات بعدی است."

بعضی از کارشناسان اقتصادی، طرح‌های تازه دولت را برنامه‌ای برای "اشتغال زایی از طریق پول پاشی" تعبیر کرده‌اند و معتقدند که دولت‌ها همیشه راحت‌ترین راه را برای خوشحال کردن گروهی از رای‌دهندگان در پیش می‌گیرند در حالی که این طرح‌ها در نهایت کمکی به اقتصاد نمی‌کند و تنها بانک‌ها را بدهکارتر و حجم وام‌های بدون بازگشت را بیشتر خواهد کرد.

به عقیده این گروه، مشکل اصلی اقتصاد ایران کمبود پول نیست و دولت‌ها به جای آنکه با پول پاشی مشکلات را به صورت مقطعی حل کنند، باید مشکلات فضای کسب و کار را برطرف کنند و موانع تولید را بردارند.

افزایش تعداد بیکاران

گزارش‌های رسمی نشان می‌دهد که تعداد بیکاران بیشتر از سه میلیون و ۳۰۰ نفر است اما منتقدان می‌گویند رقم بیکاری دست‌کم دوبرابر آمارهای دولتی است.

استدلال منتقدان این است که بر اساس فرمول مرکز آمار هر کسی که در هفته یک ساعت کار کند، شاغل محسوب می‌شود اما هیچ کس با یک ساعت در هفته نمی‌تواند درآمدی داشته باشد که با آن زندگی خود را اداره کند.

بر اساس آمارهای دولتی، نرخ بیکاری جوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله در ایران در بهار امسال نزدیک به ۲۹ درصد بود و پیش‌بینی می‌شود مانند سال‌های قبل نرخ بیکاری در نیمه دوم سال هم افزایش پیدا کند.

بطور سنتی عمده بیکاران ایرانی را جوانان تشکیل می‌دهد و به استناد آمار بیشتر از نیمی از جمعیت بیکاران این کشور را جوانان تشکیل می‌دهد.

در سال‌های اخیر تعداد دانش آموختگان دانشگاه‌ها افزایش چشمگیری داشته و تعداد آنها به بیشتر از ۱۰ میلیون نفر رسیده است؛ اما با این حال تعداد زیادی از آنها بیکارند.

تعداد شاغلان ایران بیشتر از ۲۳ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر است که تقریبا نیمی از آنها در بخش خدمات کار می‌کنند و بیشتر از هفت میلیون نفر آنها در بخش صنعت و چهار میلیون و ۳۰۰ هزار نفر نیز در بخش کشاورزی مشغول به کار هستند.

بنابر آمارهای رسمی در سال گذشته حدود ۶۰۰ هزار شغل جدید ایجاد شده است و آمارها نشان می‌دهد که در سه دهه اخیر در بهترین شرایط در یک سال بیشتر از ۷۰۰ هزار شغل ایجاد نشده است.

تحلیلگران اقتصادی با استناد به این آمارهای رسمی می‌گویند که ایجاد یک میلیون شغل در سال عملی نیست و تزریق پول به امید ایجاد شغل‌های بیشتر، تنها منابع را هدر می‌دهد.

حق نشر عکس Tasnim
Image caption در سال‌های اخیر تعداد دانش آموختگان دانشگاه‌ها افزایش چشمگیری داشته اما با این حال تعداد زیادی از آنها بیکارند

طرح های دولت

دولت حسن روحانی در سال گذشته برای خروج از رکود چند ساله و ایجاد اشتغال، برنامه حمایت از بنگاه‌های کوچک و متوسط را در دستور کار قرار داد و با پرداخت بیشتر از ۱۶ هزار میلیارد تومان وام تلاش کرد تا بخشی از بنگاه‌های تولیدی تعطیل شده یا در شرف تعطیلی را نجات دهد.

در ادامه این برنامه، دولت امسال ۳۰ هزار میلیارد تومان بودجه برای این طرح در نظر گرفته است که در اختیار حدود ۲۰ هزار بنگاه اقتصادی قرار خواهد گرفت.

نیمی از این شرکت‌ها برای سرمایه درگردش خود مشکل دارند و بخشی از این وام‌ها در اختیار ۱۰ هزار بنگاه اقتصادی قرار خواهند گرفت.

اولویت دیگر این برنامه، ۶ هزار طرح نیمه تمام است و بقیه نیز در اختیار واحدهایی قرار خواهد گرفت که طرح های بازسازی و نوسازی انجام دهند.

علاوه بر این، بیش از ۲۰ هزار میلیارد تومان وام به واحدهایی پرداخت می شود که از سوی کارگروه های اشتغال استانی معرفی شوند.

سومین طرح نیز مربوط به "قانون حمایت از توسعه و ایجاد اشتغال پایدار در مناطق روستایی و عشایری" است که بودجه آن از محل صندوق توسعه ملی تامین خواهد شد.

بودجه پیش‌بینی شده برای این طرح یک و نیم میلیارد دلار است که به صورت وام در اختیار اشخاص حقیقی و حقوقی غیر دولتی برای ایجاد اشتغال در روستاها و شهرهای زیر ۱۰ هزار نفر قرار خواهد گرفت.

ولی الله سیف، رئیس کل بانک مرکزی با اشاره با تجارب طرح های اشتغال‌زا نظیر بنگاه‌های زود بازده گفته "هر گونه اعمال فشار غیر منطقی به بانکها و تضعیف فرآیند بررسی توجیه فنی، مالی و اقتصادی طرح ها از سوی بانک ها می تواند منجر به انحراف و عدم تخصیص بهینه منابع به طرح های واقعی و سودآور گردد."

به نظر می‌رسد با وجود تصمیم دولت به اختصاص حجم بالای بودجه برای طرح‌های اشتغال‌زا، بعضی مقام‌های اقتصادی ایران نظیر رئیس کل بانک مرکزی نگران آینده این طرح‌ها هستند.

به گفته آقای سیف، اگر این طرح ها اقتصادی و سودآور نباشند "برگشت پذیری منابع محدود بانکی را با مخاطرات جدی مواجه می‌سازد و ایجاد اشتغال پایدار در کشور را که هدف غایی این طرح هاست را نیز دچار چالش جدی خواهد کرد."

اما بعضی کارشناسان اقتصادی، این دل‌نگرانی را جدی تلقی نمی‌کنند و می‌گویند که "دولت ها همواره برای جلب رضایت شهروندان در کوتاه مدت، با سوء استفاده از منابع بانکی، بین مردم پول توزیع می کنند و طرح دولت آقای روحانی نیز فرقی با طرح‌های قبلی ندارد."

مطالب مرتبط