کامیون‌های فرسوده ایران؛ دوتا بیار یکی ببر

کشنده (تریلر) ماک ساخت دهه ۱۹۵۰ میلادی (بیش از ۶۰ سال پیش) حدود ۱۵۰۰ دستگاه کامیون با عمر بیش از ۵۰ سال هنوز در جاده‌های ایران حرکت می‌کنند. حق نشر عکس Azartransit.ir
Image caption کشنده ماک تولید شده در دهه ۱۹۵۰ میلادی. حدود ۱۵۰۰ کامیون با عمر بیش از ۵۰ سال هنوز در جاده‌های ایران حرکت می‌کنند

دولت ایران برای جایگزین کردن کامیون‌های فرسوده طرحی را آغاز کرده که در آن به صاحبان دو کامیون، یک کامیون می‌دهد تا باهم "شریک" شوند. دولت حدود نصف قیمت کامیون‌های جدید را پرداخت می‌کند و دو راننده باقی پول کامیون نو را می‌پردازند. دولت برای این راننده‌ها وام با بهره ۱۸ درصد درنظر گرفته است.

این طرح شامل نوسازی ۲۰۰ هزار دستگاه کامیون، اتوبوس و مینی‌بوس می‌شود و هدف اصلی دولت هم کاهش آلودگی هوا و مشکلات محیط زیست است. در مورد تهران، بیش از ۷۰ درصد آلودگی هوا مربوط به وسایل نقلیه است و در این میان اتوبوس‌ها و کامیون‌ها بیشترین سهم را دارند.

دولت گفته این طرح که مورد تایید حسن روحانی رئیس جمهوری ایران است، بیش از همه وضعیت کامیون‌ها را بهتر می‌کند که نسبت به خودروهای دیگر، فرسوده‌تر هستند. به گفته مقام‌ها با اجرای این طرح، علاوه بر نو شدن کامیون‌ها، تعداد آنها هم کم می‌شود چون "تعداد کامیون‌ها بیش از نیاز کشور است و بسیاری از راننده‌ها بیکار مانده‌اند." البته اگر رانندگان کامیون در ایران از این "شراکت اجباری" استقبال کنند.

کامیون‌های کهن‌سال

در ایران، طبق آمار وزات راه و شهرسازی حدود ۳۶۰ هزار دستگاه کامیون وجود داد که عمر متوسط آنها، ۱۶ سال است. برای مقایسه، عمر متوسط کامیون‌های سبک و سنگین در اروپا حدود هشت سال است.

در ناوگان کامیون‌های ایران، بیش از ۳۲ هزار دستگاه کامیون بیش از ۴۰ سال عمر دارند. نمودار زیر تعداد کامیون‌ها را در بازه‌های ده ساله و یک گروه بالای ۴۰ سال نشان می‌دهد.

دولت ایران سال‌ها است برنامه‌هایی را برای نوسازی ناوگان حمل و نقل معرفی می‌کند. اما همچنان ده‌ها هزار خودروی فرسوده در جاده‌های ایران حرکت می‌کنند. در این طرح جدید، دولت می‌گوید قصد دارد ۲۴۰ هزار دستگاه کامیون و کشنده را نوسازی کند که شامل کامیون‌های سبک حمل بار در داخل شهر هم می‌شود که البته در آمار بالا نیامده‌اند.

درباره سیاست‌های دولت‌های ایران درباره آلودگی هوا بیشتر بخوانید:

ناوگان حمل مسافر

حق نشر عکس Mehrnews
Image caption در میان خودروهای حمل مسافر مینی‌بوس‌ها فرسوده‌ترین هستند

علاوه بر ناوگان حمل بار، مسافران هم در جاده‌ها سوار خودروهای فرسوده می‌شوند. عمر متوسط ناوگان حمل مسافر جاده‌ای، شامل اتوبوس، مینی‌بوس و سواری شامل بیش از ۸۲ هزار دستگاه، حدود ۱۴ سال است که برای مقایسه بیش از دو برابر اروپا است. در این میان مینی‌بوس‌ها با متوسط عمر ۲۳ سال، فرسوده‌ترین خودروهای حمل مسافر در جاده‌ها هستند.

دولت علاوه بر نوسازی خودروهای مسافربری جاده‌ای، برنامه بلندپروازانه‌ای برای نوسازی ناوگان درون شهری دارد که در مجموع "حدود ۹۰۰ هزار دستگاه خودرو نو می‌شوند." آمار بالا شامل خودروهای حمل مسافر داخل شهر‌ها نمی‌شود.

دولت ایران نگفته که چقدر برای کمک به رانندگان برای خرید خودورهای جدید پول کنار گذاشته است و طرح نوسازی هم فعلا برای ۲۰۰ هزار دستگاه خودرو است. پولش هم قرار است از محل صرفه جویی در مصرف سوخت با به کارگیری کامیون‌های نو جبران شود.

برای خرید ماشین‌های جدید رانندگان باید ۲۰ درصد پول ماشین را نقد بدهند، ۳۰ درصد را وام با بهره ۱۸ درصد بگیرند و ۵۰ درصد باقی مانده پول خودروی نو را هم دولت به گردن می‌گیرد.

آمارهای وزات راه و شهرسازی ایران نشان می‌دهد که در بازار حمل و نقل مسافر هنوز جا برای اتوبوس‌های جدید وجود دارد. اما در مورد کامیون‌ها، به گفته مقام‌های دولت "با کاهش واردات و صادرات" کار کم شده است. در سال‌های پایانی دهه 1380 و آغاز 1390، افزایش قابل توجه واردات دولت، در بخش حمل و نقل جاده‌ای رونق ایجاد کرد و تعداد کامیون‌ها افزایش یافت. اما بعد با آغاز تحریم‌ها و کاهش قیمت نفت، واردات کاهش یافت و کار در صنعت حمل و نقل جاده‌ای از رونق افتاد. حالا دولت می‌خواهد هم از کامیون‌های فرسوده خلاص شود و هم فکری به حال کامیون‌داران بیکار کند.