نتیجه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا به نفع ایران شد یا به ضرر ایران؟

Iranian street حق نشر عکس Getty Images

کمتر پیش می‌آید که افکار عمومی ایران به انتخابات کنگره آمریکا اینقدر حساس شود. آن هم انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره که حتی خود آمریکایی‌ها هم به آن اقبال چندانی نشان نمی‌دهند. از آخرین باری که بیش از ۵۰ درصد آمریکایی‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره رای داده‌اند بیش از صد سال گذشته است.

اما انتخابات میان‌دوره‌ای سال ۲۰۱۸ آمریکا٬ گویا هم برای آمریکایی‌ها و هم برای برخی دیگر در سراسر جهان ماجرا فرق می‌کرد. هر چند که مشارکت در نهایت به رکورد ۵۰ درصد نرسید٬ اما چیزی به آن نمانده بود. مشارکت در انتخاباتی که گذشت ۴۹ درصد بود که در ۱۰۰ سال گذشته فقط یک‌بار دیگر در سال ۱۹۶۶ تکرار شده است.

بسیاری ناظران دونالد ترامپ را علت این اتفاق توصیف کردند؛ کسی که ریاست جمهوری متفاوتی را رقم زده و هیجان کم‌سابقه‌ای را به رسانه‌ها و تحولات سیاسی کشورش تزریق کرده. همزمان در دیگر کشورهای دنیا - نظیر ایران - اثراتی که ریاست جمهوری ترامپ بر جای گذاشته موجب شده تا بسیاری از تحولات مرتبط با سرنوشت او به مرکز توجه افکار عمومی تبدیل شود. از آن جمله تحقیقات درباره اتهام همدستی ستاد تبلیغاتی او با روسیه یا همین انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره.

اما در پایان این انتخابات ظاهرا توافقی بر سر برنده و بازنده نیست. خود ترامپ که معتقد است به پیروزی خیره‌کننده‌ای دست یافته و جمهوریخواهان هم در مجلس سنا تقویت شده‌اند. از آن طرف دموکرات‌ها موفق شده‌اند اکثریت مجلس نمایندگان را به دست بیاورند و کنترل این نهاد مهم را به دست بگیرند. آنها هم خودشان را پیروز این انتخابات معرفی می‌کنند.

این میان در ایران هم گویا بر سر نتیجه نهایی و اثرش بر موضوعات مرتبط با ایران توافق نظر وجود ندارد. عده‌ای می‌گویند این نتیجه به نفع ایران است و برخی می‌گویند سیاستمداران و حتی مردم عادی کماکان باید نگران سیاست‌های واشنگتن باشند. کدام گزینه درست است؟

حق نشر عکس Getty Images

'نتیجه انتخابات به ضرر ایران شده '

مساله محوری برای ایران٬ برجام و تحریم است که بسیاری از دموکرات‌های آمریکایی در برابرش موضع متفاوتی نسبت به حزب جمهوریخواه و شخص دونالد ترامپ دارند.

یکی از گمانه‌زنی‌ها که در برخی رسانه‌های داخل کشور نیز بازتاب داشت این بود که اگر دموکرات‌ها کنترل کامل کنگره (هر دو مجلس نمایندگان و سنا) را به دست بگیرند٬ نظارت سخت‌گیرانه‌ای بر کار رئیس جمهور خواهند داشت و چه بسا بر سر تحقیقات ارتباط با روسیه٬ یا مسایل مالیاتی بنگاه ترامپ٬ کار به استیضاح او نیز بکشد.

هر چند که دموکرات‌ها مجلس نمایندگان را به دست گرفتند و همانطور که گفته‌اند٬ تحقیقات درباره پرونده‌های مالیاتی و نظارت بیشتر بر کار رئیس‌جمهور را در دستور کار دارند٬ اما بدون سنا٬ بختی برای استیضاح موفق وجود ندارد و احتمال چنین گزینه‌ای از همیشه کمتر است. حتی با برکناری جف سشنز٬ وزیر دادگستری آمریکا٬ این احتمال هم مطرح است که اساسا تحقیقات بازرس ویژه - رابرت مولر - هم با موانعی جدی روبه‌رو شود.

از آن طرف کنترل مجلس سنا نه تنها در دست جمهوریخواهان ماند که حتی قدرتشان در آنجا افزایش یافت. در میان این جمهوریخواهان٬ برخی‌شان با کمک مستقیم و همه جانبه دونالد ترامپ در انتخابات پیروز شدند.

ضمن اینکه در ساختار سیاسی آمریکا٬ مجلس ۱۰۰ نفره سنا ابزارهایی در اختیار دارد تا بتواند بر سیاست خارجی کشور اثر بگذارد. رد و تایید پیمان‌نامه‌های بین‌المللی (قدرتی که در مقاطعی تاریخی آثار عمیقی بر مسیر سیاست خارجی آمریکا گذاشته) یا رد و تایید وزرای خارجه و تمامی سفرای این کشور٬ از جمله اختیارات مجلس سناست.

در جریان مذاکرات هسته‌ای ایران و شکل‌گیری برجام نیز٬ گروهی از سناتورهای مخالف برجام بر اساس همین اختیارات نامه‌ای به آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر ایران نوشتند و این قدرت خود را توضیح دادند. و در نهایت همین ابزار قانونی موجب شد تا برجام برای حکومت آمریکا به یک پیمان‌نامه بین‌المللی تبدیل نشود و این فرصت را برای دونالد ترامپ پدید بیاورد که با یک امضا از آن خارج شود.

در چنین شرایطی٬ دونالد ترامپ و نزدیکانش مانند جان بولتون که مخالفت خاصی با حکومت ایران دارند٬ در سیاست خارجی تهاجمی و ضد برجام٬ از حمایت یکی از رکن‌های مهم تشکیلات قانونگذاری کشورشان برخوردار خواهند بود.

علاوه بر این٬ کمیته روابط خارجی مجلس سنای آمریکا نیز علاوه بر بررسی صلاحیت‌ها٬ گزارش‌های سالانه نقض حقوق بشر در جهان را تهیه می‌کند که همواره حاوی انتقادهایی مهم درباره رفتار حکومت ایران با شهروندانش است.

بازگشت به بالا

حق نشر عکس AFP

'نتیجه انتخابات به نفع ایران شده '

اگر چه در ساختار کنگره و اثرات این نهاد بر سیاست خارجی آمریکا٬ مجلس سنا (که جمهوری‌خواه‌تر شده)٬ نقش کلیدی دارد٬ اما این به معنای بی‌نقش بودن مجلس نمایندگان نیست. برعکس این مجلس نیز با ابزارهایی می‌تواند بر سیاست خارجی آمریکا اثر بگذارد.

در حال حاضر دموکرات‌ها در این مجلس تصمیم می‌گیرند که چه قوانینی در زمینه سیاست خارجی تصویب شود و همچنین بر بودجه وزارت خارجه نیز اثر می‌گذارند. اما از آنجا که این قوانین باید در سنای جمهوری‌خواه نیز رای بیاورند٬ توانایی مجلس نمایندگان محدود خواهد بود. به همین دلیل الیوت انگل٬ رئیس کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان (از کسانی که با خروج از برجام مخالف بود) در یک مصاحبه اختصاصی به رویترز گفت که این مجلس٬ در دو موضوع ایران و چین٬ بخت چندانی برای تغییر نظر دولت ترامپ ندارد. یعنی در نهایت مجلس نمایندگان ابزاری ندارد تا بتواند دونالد ترامپ را مجبور کند تا دوباره برجام را امضا کند یا از تحریم‌های سخت‌گیرانه ایران دست بکشد.

اما این پایان ماجرا نیست. گروهی از قانون‌گذاران دموکرات و حتی برخی از جمهوری‌خواهان بر سر ماجرای کشته شدن جمال خاشقجی٬ رویکردی انتقادی نسبت به سیاست خارجی کاخ سفید اتخاذ کردند و به طور کلی از نزدیکی شدید واشنگتن و ریاض دل خوشی ندارند. آنها حالا این فرصت را دارند که بر سر فروش تسلیحات به ریاض موانعی ایجاد کنند و در مساله جنگ یمن٬ بر عربستان فشار بیاورند.

آقای انگل در‌این‌باره گفت که اگر ریاض همچنان به دنبال حمایت واشنگتن است٬ باید به برخی موضوعات که مایه نگرانی نمایندگان دموکرات است (مانند وضعیت حقوق بشر و همچنین اتهامات مطرح درباره نقص قوانین بین‌المللی در جنگ یمن)٬ توجه کنند. ایران و عربستان در یمن در یک رویارویی "نیابتی" هستند و هر کدام از یکی از طرف‌های این درگیری حمایت می‌کنند. فشارهای احتمالی مجلس نمایندگان علیه ریاض می‌تواند بر روابط بسیار نزدیک و حیاتی دربار سعودی و کاخ سفید اثر بگذارد و چه بسا موجب شود تا ریاض استراتژی جنگی خود را در یمن تعدیل کند.

همزمان در این مجلس کسانی اکثریت را در اختیار دارند که نگاه مثبتی به رابطه دونالد ترامپ و روسیه ندارند و علاوه بر اتهامات موجود٬ به مسایلی مانند رابطه تجاری ترامپ و مسکو هم بدبین هستند. این احتمال مطرح است که با ابتکار نمایندگان مجلس نمایندگان٬ تحقیقاتی درباره این موضوع نیز آغاز شود. چنین تحقیقاتی بسته به نتیجه نهایی می‌تواند موجب تضعیف دونالد ترامپ شود.

علاوه بر همه اینها٬ دموکراتها از مناقشه ترامپ و اتحادیه اروپا نیز دل‌خوشی ندارند و به ویژه از اینکه این روابط بر سر ایران شکرآب شده ناراضی‌اند. این هم موضوعی است که در نهایت می‌تواند موضع کاخ سفید را در رویارویی بیشتر با بروکسل تضعیف کند و برای ایران که این روزها برای مقاومت در برابر تحریم‌های آمریکا بر روی پشتیبانی اتحادیه اروپا حساب ویژه باز کرده٬ یک امتیاز محسوب شود.

بازگشت به بالا