راستی آزمایی: آیا قیمت بنزین در جهان در روزهای تعطیل ارزانتر است؟

قیمت بنزین در ایران حق نشر عکس Getty Images

حسن روحانی، رئیس جمهوری ایران می‌گوید، "در دنیا، روزهای تعطیل بنزین یک نرخ دارد، روز کار یک نرخ دارد، موقع شلوغی یک نرخ دارد، نرخ‌ها روز به روز و ساعتی تغییر می‌کند" در حالی که در ایران بنزین یک نرخ ثابت دارد که هرسال از سوی دولت تعیین می‌شود.

سخنان حسن روحانی، درباره تغییر نرخ بنزین در روزهای تعطیل و کاری، واکنش‌هایی در شبکه‌های اجتماعی و بعضی از رسانه‌ها داشته است. آیا این گفته رئیس جمهوری ایران حقیقت دارد؟

تغییر روزانه قیمت بنزین در اقتصادهای آزاد، یعنی کشورهایی که قیمت بنزین و در مجموع سوخت‌ها خارج از کنترل و براساس متغیرهای بازار تعیین می‌شود، حقیقت دارد. اما بی‌بی‌سی فارسی شواهدی برای تایید اینکه لزوما در روزهای تعطیل قیمت بنزین تفاوت فاحشی با روزهای کاری دارد به دست نیاورده است.

توضیح: برای تایید یا رد ادعای رئیس جمهوری ایران، نیاز به مطالعه قیمت روزانه بنزین در تعدادی از کشورهای جهان با اقتصاد آزاد، و در طول چندین سال است. مطالعات انجام شده درباره قیمت سوخت هم (بیشتر در آمریکا و اروپا) بیشتر روی تاثیر تغییر قیمت در میزان مصرف تمرکز شده (به اصطلاح الاستیسیتی یا کشش سوخت به عنوان یک کالای اساسی).

با این حال، سازمان بین‌المللی انرژی، دلایل نوسان قیمت سوخت در جهان را، علاوه بر قیمت جهانی نفت، نوسان در سطح تولیدات پالایشگاه‌ها و عرضه و تقاضای سوخت عنوان کرده است. به این معنی که تقاضای بیشتر سوخت در کشورهایی با اقتصاد آزاد، می‌تواند به معنی بالا رفتن قیمت برآورد شود. با این حال ارتباط دادن این برآورد با روزهای تعطیل یا کاری، نیاز به بررسی‌های گسترده‌تر دارد.

با این وجود، برای به دست دادن تصویری تغییر دائمی قیمت سوخت در بازار آزاد، برای نمونه نمودار زیر، متوسط قیمت هفتگی بنزین را در بریتانیا در سال ۲۰۱۸ میلادی نشان می‌دهد. البته چون هنوز سال تمام نشده اطلاعات ۴۹ هفته سال نمایش داده شده است. (قیمت به پنی، هر یک پوند صد پنی است)

همچنین بررسی قیمت سوخت در بریتانیا، در سال‌های اخیر، بیشتر وابستگی قیمت‌ها به قیمت جهانی نفت را نشان می‌دهد، تا واکنش به روزهای تعطیل.

البته به نظر می‌رسد حسن روحانی، روئیس جمهوری ایران هم در سخنانش بیشتر به قیمت ثابت سوخت در ایران در مقایسه با قیمت متغییر سوخت در اقتصادهای آزاد اشاره دارد که واقعیت دارد.