آیا انقلاب اسلامی اقلیت‌های دینی را از ایران فراری داده است؟

کلیسا درتهران حق نشر عکس Getty Images
Image caption براساس آمارهای رسمی ایران مسیحیان، بزرگترین گروه اقلیت‌های دینی این کشور هستند

بعد از انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷، سهم اقلیت‌های دینی از کل جمعیت ایران به شکل قابل توجهی کم شده است. در حالی که جمعیت مسلمانان ایران از سال ۱۳۵۵ تا ۱۳۹۵ حدود دو و نیم برابر شده‌است، جمعیت اقلیت‌های دینی و کسانی که حاضر نشده‌اند دین خود را اعلام کنند، در این دوره تقریبا ثابت مانده است که نشان می‌دهد بخش بزرگی از غیر مسلمانان از ایران مهاجرت کرده‌اند.

با این توضیح که شمار مسلمانان سنی و شیعه درآمارهای ایران تفکیک نشده و آماری برای بررسی تغییر جمعیت این گروه در دست بی‌بی‌سی فارسی نبود. سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا برآورد کرده که حداکثر ۱۰ درصد یا حدود ۸ میلیون نفر از جمعیت ایران اهل سنت باشند. اما اطلاعات تاریخی درباره تغییر سهم این گروه میان اقلیت‌ها در دسترس نیست.

همچنین بی‌بی‌سی موفق نشد آمار رسمی یا مستقلی از شمار پیروان آئین بهایی یا ادیان دیگر را غیر از مسیحیان، یهودیان و زرتشتیان در داخل ایران و در طول زمان به دست بیاورد.

کاهش سهم اقلیت‌های دینی از جمعیت ایران

از ۱۳۳۵ تا ۱۳۹۵

دینکاهش سهم از جمعیت
زرتشتی٪۷۰-
یهودی٪۹۷-
مسیحی٪۷۳-
سایر اقلیت‌ها٪۶۱-
منبع: مرکز آمار ایران

جدول بالا نشان می‌دهد با در نظر گرفتن رشد جمعیت در ایران طی سال‌های ۱۳۳۵ تا ۱۳۹۵، سهم پیروان اقلیت‌ها در جامعه به شدت کاهش یافته است. نمودار زیر نشان می‌دهد که بخش عمده کاهش سهم اقلیت‌ها از کل جمعیت بعد از انقلاب و در فاصله ۱۰ ساله سرشماری‌های سال‌های ۱۳۵۵ تا ۱۳۶۵ رخ داده است.

سهم پیروان سه دین غیر اسلام در جمعیت ایران

۱۳۳۵ تا ۱۳۹۵

منبع: مرکز آمار ایران

در دوره ۶۰ سال ۱۳۳۵ تا ۱۳۹۵، از میان سه دین یهودی،‌زرتشتی و مسیحی، که در آمارهای رسمی ایران به عنوان "اقلیت‌های اصلی" کشور نام برده شده‌اند، جامعه یهودی‌ها کوچکتر از پیروان دو دین دیگر شده است.

جمعیت مسیحیان

درسال ۱۳۶۵ با وجود انفجار جمعیتی ایران شمار مسیحیان ۴۰٪ کاهش یافته بود

منبع: مرکز آمار ایران

طبق سرشماری‌های ایران از سال ۱۳۳۵ تا ۱۳۹۵، بزرگ‌ترین گروه اقلیت‌های دینی ایران مسیحیان بوده‌اند. جمعیت این گروه در سال ۱۳۳۵ حدود ۱۱۳ هزار نفر بوده که معادل شش دهم درصد کل جمعیت کشور بوده‌اند.

نمودار زیر نشان می‌دهد که بعد از انقلاب سهم مسیحیان در جامعه ایران که شاهد یک انفجار جمعیتی بود کمتر شده است و با وجود بیش از چهار برابر شدن جمعیت مسلمانان در این دوره (از ۱۸ میلیون به ۷۹ میلیون) جمعیت مسیحیان بدون رشدی قابل توجه،‌ به حدود ۱۳۰ هزار نفر رسیده است که می‌تواند نشانه آمار بالای مهاجرت پیروان این دین باشد.

مسیحیان اعم از ارمنیان و آسوریان در همه استان‌های ایران زندگی می‌کنند، اما بیشترین تعداد پیروان این دین در تهران، اصفهان و البرز، آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی ساکن هستند.

جمعیت یهودیان

اولین سرشماری بعد از انقلاب ایران نشان می‌دهد که شمار یهودیان حدود ۶۰٪ کاهش یافته بود

منبع: مرکز آمار ایران

براساس سرشماری سال ۱۳۳۵ در این سال حدود ۶۵ هزار یهودی در ایران زندگی می‌کردند. امروز شمار یهودیان کمتر از ۱۰ هزار نفر است. آمارها نشان می‌دهد که در سال‌ ۱۳۶۵، جمعیت یهودیان ایران نسبت به ۱۰ سال قبل از آن - یعنی آخرین سرشماری قبل از انقلاب - حدود ۶۰ درصد کاهش یافته‌ است یعنی در ۱۰ سال جامعه یهودیان ایران حدود ۴۰ هزار نفر کاهش جمعیت داشته که بخش عمده آنها ایران را ترک کردند.

بعد از انقلاب ایران،‌ اعدام حبیب‌الله القانیان، رئیس انجمن کلیمیان تهران و سرمایه‌دار مشهور با حکم صادق خلخالی، تاثیر زیادی بر مهاجرت یهودیان از ایران داشت.

آقای القانیان که ۲۷ بهمن ۱۳۵۷ بعد از بازگشت از آمریکا دستگیر شد در دادگاهی بدون وکیل به "ارتکاب جرایمی" مانند "جاسوسی برای اسرائیل" و "معاونت در کشتار بی‌رحمانه مردم مبارز فلسطین" متهم و تیرباران شد. آقای القانیان مالک ساختمان پلاسکو و صاحب چند کسب و کار دیگر در ایران بود.

اواخر دهه ۱۳۷۰ هم ۱۳ یهودی در شیراز به اتهام جاسوسی برای اسرائیل و آمریکا دستگیر شدند. دستگیر شدگان پنج تاجر، یک ربی، دو استاد دانشگاه، سه معلم یک مدرسه یهودیان، یک قصاب و یک نوجوان ۱۶ ساله بودند.

ایران این افراد را به جاسوسی برای اسرائیل و ارتباط با موساد - دستگاه اطلاعاتی اسرائیل - متهم کرد. این افراد به زندان محکوم شدند اما با فشارهای بین المللی در نهایت همگی آنها آزاد شدند.

بیشتر بخوانید:

سرشماری سال ۱۳۹۰ ایران نشان می‌دهد که بیشتر یهودیان ایران به ترتیب در استان‌های فارس، تهران، چهارمحال بختیاری و یزد زندگی می‌کنند.

جمعیت زرتشتی‌ها

با آنکه تعداد زرتشتیان بعد از انقلاب بیشتر شد اما سهم جمعیتی پیروان این دین نسبت به قبل از انقلاب کمتر از نصف شده است

منبع: مرکز‌آمار ایران

آمارها نشان می‌دهد که بعد از انقلاب اسلامی ایران،‌ زرتشتیان تنهای اقلیتی هستند که شاهد افزایش جمعیت بوده‌اند. اما در سال‌های بعد این جامعه کوچکتر شده است تا جایی که امروز جمعیت زرتشتیان ایران حدودا به اندازه پیروان این دین در ۶۰ سال قبل است.

بهائیان

بهائیان بخش دیگری از اقلیت‌های دینی ایران هستند. اما آمار دقیقی از تعداد پیروان این آیین در ایران وجود ندارد. دیان علایی سخنگوی جامعه بهائیان به بی‌بی‌سی فارسی گفت که برآورد می‌شود حدود ۳۰۰ هزار بهائی در ایران باشند.

حکومت ایران آیین بهائی را به رسمیت نمی‌شناسد و در سال‌های اخیر از سوی سازمان‌های حقوق بشر متهم به آزار و برخورد سازمان یافته با پیروان این آیین شده است.

جامعه جهانی بهائی آذر امسال با انتشار بیانیه‌ای از موج تازه‌ برخوردهای حکومت ایران با بهائیان خبر داد از جمله رسیدن تعداد بازداشتی‌های پیروان بهائیت به ۹۰ نفر و بستن مغازه‌های متعلق به بهائیان خبر داد.

بازداشت و اعدام چندین نفر از پیروان بهائی در ابتدای انقلاب منجر به موجی از مهاجرت آنان به خارج از ایران شد.

بیشتر بخوانید:

در سرشماری سال ۱۳۹۵ بیش از ۱۲۵ هزار نفر،‌ دین خود را در سرشماری اعلام نکرده‌اند که ممکن است بخشی از این تعداد مربوط به بهائیان باشد چون حکومت ایران در آمارهای رسمی نامی از پیروان این گروه نمی‌آورد.

در سرشماری سال ۱۳۹۵، ۴۰ هزار هم اعلام کرده‌اند که پیرو ادیان دیگر بوده‌اند اما اطلاعات جزئی‌تری درباره این گروه در دسترس بی‌بی‌سی نیست.