دادگاه محمدعلی نجفی؛ حاشیه‌های قتل میترا استاد

حق نشر عکس Mizan
Image caption محمدعلی نجفی در اظهارات خود گفته که می‌خواسته پس از وقوع قتل خودکشی کند اما نتوانسته است

نخستین جلسه دادگاه محمد‌علی نجفی، شهردار و وزیر سابق چند دولت پس از انقلاب ایران به اتهام قتل میترا استاد از امروز شنبه، ۲۲ تیر به‌ صورت علنی در شعبه نهم دادگاه کیفری استان تهران آغاز شد.

خانواده میترا استاد، همسر دوم محمدعلی نجفی در مصاحبه با رسانه‌ها خواستار حکم قصاص شده‌اند.

به گفته محمود علیزاده طباطبایی، وکیل آقای نجفی، دو اتهام "قتل عمد" و "حمل غیرمجاز سلاح" رسما به او تفهیم شده و به گفته دادستان تهران، آقای نجفی در سه مورد متهم شناخته شده است: "الف- قتل عمد خانم میترا استاد ب- حمل و نگهداری سلاح غیر مجاز ج- ایراد صدمه بدنی عمدی منتهی به جرح ( غیر فوتی)"

وکیل محمدعلی نجفی پرونده موکلش را "نخستین پرونده قتل" در تاریخ دستگاه قضایی ایران خوانده که تحقیقات آن نه تنها در یک هفته بلکه در چهار روز انجام شده است. اعتراض او و دیگر وکلای پرونده اما از سوی دادستان تهران رد شده است.

قتل میترا استاد که روز سه‌شنبه ۷خرداد در محل سکونتش واقع در سعادت آباد تهران بر اثر شلیک گلوله به قتل رسید.

از خبرسازترین پرونده‌های جنایی سال‌های اخیر در ایران بود که به دلیل سابقه طولانی آقای نجفی در مسئولیت‌هایی مانند وزارت آموزش و پرورش، وزارت علوم، ریاست سازمان برنامه و بودجه، ریاست سازمان میراث فرهنگی و شهرداری تهران، با حساسیت قابل توجهی در افکار عمومی دنبال شده و رسیدگی به پرونده او و پوشش رسانه‌ای آن، انتقادهایی را به دنبال داشت.

خانواده میترا استاد چه می خواهند؟

Image caption محمدعلی نجفی و میترا استاد

مادر خانم استاد به خبرنگار روزنامه ایران گفته است که درخواست قصاص دارد و از خون دخترش نمی‌گذرد. چهره رسانه ای این خانواده اما مسعود استاد، برادر میترا استاد است که مصاحبه ها و ادعاهایش با استقبال رسانه های محافظه کار روبرو شده است.

او در این مصاحبه ها ادعا کرده که "آقای نجفی یکسری مشکلات اخلاقی داشتند. در ده سال و ۷ سال گذشته، زمان‌هایی که ایشان در پست‌های دیگری بودند، اقداماتی انجام دادند با یک‌سری که خلاف شرع بوده. من حتی شماره‌ آنها را دادم به داسرای جنایی و استشهادیه نوشتند.در مدت زندگی‌شان با خواهر بنده یکسری مسایل هست که من گذاشته‌ام در دادگاه به‌صورت علنی صحبت کنم و همه را افشا می‌کنم."

مسعود استاد به روزنامه جام جم گفته است که خواهرش نه قبل از ازدواج با محمدعلی نجفی و نه بعد از آن، وابسته به هیچ‌کدام از نهاد‌های امنیتی نبود. قتل او سیاسی نبود و فقط به خاطر اختلاف خانوادگی رخ داده و خانواده‌اش خواستار قصاص محمد علی نجفی هستند.

روزنامه شهروند گزارش داده است که مسعود استاد، برادر میترا، مشاور محمد علی نجفی بوده، در روزهای پایانی فعالیت محمدعلی نجفی در شهرداری تهران به مدیریت پارکینگ‌های مکانیزه در معاونت حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری تهران منصوب شده و روزنامه شهروند در گزارشی نوشت که مسعود استاد، برادر میترا، مشاور محمد علی نجفی بوده و در برنامه برج میلاد "نقش اساسی ایفا کرده است".

اشاره این روزنامه به رقص کودکان در یک مراسم جشن مربوط به شهرداری و دستور دادستان کل کشور برای پیگیری قضایی این ماجرا است.

واکنش اصلاح طلبان چه بود؟

حق نشر عکس Mizan

حسین مرعشی، سخنگوی حزب کارگزاران سازندگی تنها چهره سیاسی بود که در مراسم ختم میترا استاد در مسجد الرسول میدان کاج سعادت آباد حضور یافت و رسانه های ایران این گمانه زنی ها را مطرح کردند که کارگزاران سازندگی به دنبال گرفتن رضایت از خانواده استاد هستند.

اصلاح طلبان اما دو رویکرد در مواجهه با قتلی داشتند که جامعه سیاسی و اجتماعی ایران را در بهت فرو برده بود. عده ای به تسویه حساب های درون گروهی رسیدند و دسته ای دیگر با اشاره به سوابق محمدعلی نجفی، موقعیت جدید او را تاوان افشاگری هایش درباره فساد در شهرداری تلقی کردند و میترا استاد را "پرستو"یی نامیدند که از سوی نهادهای امنیتی بر سر راه آقای نجفی قرار گرفت. دو رویکردی که کمابیش در رفتار اصلاح طلبان به چشم می خورد.

اصطلاح "پرستو" برای کسانی استفاده می‌شود که با مقاصد سیاسی، از جمله جاسوسی یا باج‌خواهی، از سوی نهادهای امنیتی مانند حفاظت اطلاعات سپاه یا وزارت اطلاعات به سیاستمداران نزدیک می‌شوند. نهادهای اطلاعاتی ایران هرگز به شکل رسمی استفاده از چنین روش‌هایی را تایید نکرده‌اند.

در تازه ترین واکنش ها اما حسین مرعشی، سخنگوی حزب کارگزاران سازندگی در گفتگویی با روزنامه همشهری گفته است "به‌رغم اینکه دوستان اصلاح‌طلب ما بر این باورند که یکی از دلایل اصلی زمین خوردن آقای نجفی، افشاگری‌های ایشان است، من چندان این تئوری را قبول ندارم. مهم‌ترین پرونده مفاسد در دوره شهرداری آقای قالیباف، پرونده قائم‌مقام ایشان، آقای شریفی است که در این پرونده نه شورای شهر و نه خود دکتر و نه شهردارهای بعدی نقش تعیین‌کننده‌ای نداشتند و توسط خود نظام به آن پرداخته شده است."

آقای مرعشی گفته که "آقای نجفی با توجه به شرایطی که خودشان از آنها اطلاع داشتند، نباید پست شهرداری را می‌پذیرفتند و مهم‌ترین اشتباه زندگی ایشان، پذیرش مسئولیت شهرداری تهران بود، در شرایطی که ایشان از نهادهای امنیتی هشدارهای لازم را دریافت کرده بودند."

محمدعلی نجفی یکی از مهم‌ترین اعضای حزب کارگزاران سازندگی محسوب می‌شد. رابطه او و خانم استاد، با شایعات بسیاری همراه بود و حتی برخی, استعفای آقای نجفی از سمت شهرداری تهران را نیز با این رابطه مرتبط می‌دانستند. این دو نفر در نهایت اندکی بعد از استعفای آقای نجفی ازدواج کرده بودند.

هرچند که غلامحسین کرباسچی، دبیر کلی حزب کارگزاران سازندگی در یادداشتی که در ارگان این حزب منتشر کرد بسیاری از سران اصلاح‌طلبان از جمله برخی اعضای شورای شهر و مجلس شورای اسلامی از روابط آقای نجفی اطلاع داشتند. اما مرتضی الویری که یکی از شاخص‌ترین اعضای شورای شهر تهران است و محسن میردامادی که از سران اصلاح‌طلبان محسوب می‌شود، هر دو این موضوع را تکذیب کرده‌اند و گفته‌اند که این گروه از روابط آقای نجفی خبر نداشته‌اند.

در یادداشتی که آقای میردامادی در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرده، مخالفت آقای کرباسچی با انتخاب محمدعلی نجفی در جلسات درون گروهی اصلاح‌طلبان تایید شده، اما آمده که این اختلاف، "انگیزه شخصی" داشته و به دنبال شهردار شدن محسن هاشمی بوده است.

او همچنین نوشته است: "اگر آقای کرباسچی یا هر فرد طرف مشورت دیگری از این ماجرا اطلاع داشته و به گونه‌ای هشدار و اطلاعات لازم را به اعضای شورای شهر نرسانده است، کاری کمتر از خیانت به اصلاح‌طلبان نکرده است.

نهادهای امنیتی چه توضیحی دارند؟

حق نشر عکس Mizan

خبرگزاری ایسنا به نقل از دستیار ویژه وزیر اطلاعات ایران نوشته که میترا استاد "هیچ‌گونه ارتباط و همکاری با وزارت اطلاعات نداشته است."

محمدعلی نجفی در دادسرای تهران گفته بود که یک نهاد امنیتی تماس‌های او را شنود می‌کرد و در اختیار میترا استاد قرار می‌داد. دختر آقای نجفی هم گفته که همسر دوم پدرش "با ارگان‌های خاصی رابطه داشت و از همین طریق به پدرم تسلط پیدا کرده بود و او را تحت فشار قرار می‌داد."

علی مطهری، نماینده مجلس هم مدتی پیش در واکنش به قتل میترا استاد توسط همسرش،علی نجفی، در بیانیه‌ای گفته بود: "اخبار رسیده و صحبت‌های آقای نجفی نشان می‌دهددر کشور پرستوهایی وجود دارند که گرد سیاسیونی که منتقد یا مخالف به شمار می‌روند،به پرواز در می‌آیند و فیلم و عکس تهیه می‌کنند برای بستن دهان او. حال این که این روش‌ها برای یک مسلمان حرام است."

یک مقام وزارت اطلاعات اما در مصاحبه با خبرگزاری ایسنا تهدید کرده که "پخش این‌گونه ادعاهای کذب" موجب تشویش افکار عمومی و قابل پیگیری قضایی است.

غلامحسین اسماعیلی، سخنگوی قوه قضائیه اعلام کرده که "قرائنی" از ارتباط میترا استاد با سازمان اطلاعات سپاه وجود ندارد. چهره های اصلاح طلب چون جواد امام عنوان کرده بودند که میترا استاد با سازمان اطلاعات سپاه پاسداران ارتباط داشته و به صورت "هدفمند" به آقای نجفی نزدیک شده است.

رسانه ها چگونه برخورد کردند؟

هنوز مشخص نیست که گزارش دادگاه علنی امروز به چه نحوی در رسانه های ایران بازتاب خواهد داشت به گفته محمدرضا کشکولی، رئیس شعبه نهم دادگاه کیفری یک استان تهران و قاضی پرونده، به درخواست دادستان کل کشور و موافقت رئیس قوه قضاییه انتشار گزارش روند رسیدگی پرونده در دادگاه آزاد است.

رسانه های ایران تاکنون اما به فراخور تعلقات و گرایش‌های سیاسی و جناحی خود با این مساله برخورد کرده‌ واکثرا هم از گرایش‌های مختلف سیاسی طیف مقابل را به تسویه حساب‌های سیاسی و جناحی متهم کرده اند.

نحوه پوشش خبری تلویزیون ایران از قتل میترا استاد حاشیه‌های زیاد به همراه داشت.

پخش اعتراف محمدعلی نجفی بدون حضور وکیل او، ویدئویی که او را با ظاهری آراسته در حال نوشیدن چای در در دفتر آگاهی تهران روی مبلی در برابر علیرضا لطفی، رئیس پلیس آگاهی نشان می‌دهد.

در ویدئوی دیگری که خبرنگار صدا و سیما، در حضور چند مقام انتظامی دیگری سلاحی را در برابر دوربین نشان می‌دهد در حالی که گلوله‌های آن را خالی می‌کند و می‌شمارد و درباره تعداد گلوله‌های شلیک شده به مقتول توضیح می‌دهد، محور انتقادات بود و حسام‌الدین آشنا، نماینده رئیس‌جمهور ایران در شورای نظارت بر صدا و سیما از امکان بررسی این موضوع در شورای نظارت خبر داد.

غلامرضا کاتب، عضو ناظر مجلس در شورای نظارت بر صدا و سیما اما عملکرد صدا و سیما در ماجرای دستگیری و اعتراف به قتل نجفی را عادی‌تر از آن دانست که این شورا بخواهد به آن ورود کند.

رسانه های محافظه کار قتل میترا استاد توسط محمدعلی نجفی را محملی برای حمله به اصلاح طلبان یافتند و روزنامه محافظه کار وطن امروز است که بخش تندروی محافظه کاران ایران را نمایندگی می‌کند تیتر "شلیک به قلب اصلاحات" را در صفحه اول خود به کار برد که یادآور تیتر "شلیک به مغز اصلاحات" تیتر اول روزنامه صبح امروز در روز ترور سعید حجاریان بود.