روزنامه‌های تهران، رشد باورنکردنی، بی‌اعتماد به رسانه ملی

روزنامه های امروز صبح تهران، دوشنبه ۲۹ آذر در صفحات اول خود از جهت گیری های صدا و سیما علیه دولت و از دست دادن اعتماد مردم نوشته و در گزارش هایی به اثبات این ادعا برخاسته اند. کیهان روزنامه ای است که به مدد صدا و سیما رفته و دولت را متهم کرده که پاسخگوی خواست های مردم نیست.

این روزنامه ها دیدار آمانو رییس آژانس بین المللی اتمی از تهران و دیدار وی با رییس جمهور و رییس سازمان انرژی اتمی با اهمیت یاد کرده اند. سخنان دکتر صالحی در روزنامه ها حاکی از اطمینان وی به رضایت آژانس از عملکرد ایران بر اساس برجام است گرچه روزنامه جوان از قول وی نوشته که روحانی دستور غنی سازی ۹۹ در صد داده و شرق از هشدارهای هسته ای ایران به أژانس نوشته است.

حق نشر عکس Jahan Sanat
Image caption تیتر و عکس صفحه اول جهان صنعت

ناباور به رشد اقتصادی

سیاوش رضایی در گزارشی در روزنامه ایران نوشته: سال ۹۵ با نرخ رشد اقتصادی ۴/۵ درصدی در نخستین فصل آن آغاز شد. نرخی که نسبت به فصول قبل فاصله زیادی داشت، اما با دومین فصل سال یعنی تابستان با فاصله بیشتری ۲/۹ درصد ثبت شده است که ۸/۳ درصد بیشتر از فصل بهار و بالاترین نرخ رشد در ۵۰ فصل گذشته است. بدین ترتیب تحولاتی که در اقتصاد کشور رخ داده در مجموع رشد اقتصادی 4/7 درصدی را در شش ماهه نخست امسال به ارمغان آورده است.

به نوشته روزنامه دولت: این در حالی است که در کنار دولتمردان، کارشناسان اقتصادی نیز برای فصل‌های بعدی و همچنین کل سال ۹۵ رشد به مراتب بالاتری را انتظار دارند که می‌تواند در سال آینده نیز تداوم داشته باشد. طبق اعلام مسئولان بانک مرکزی در نیمه اول امسال بجز بخش ساختمان سایر گروه‌های اقتصادی با رشد قابل توجهی نسبت به فصل اول مواجه شده‌اند و با وجودی که نفت همچنان پیشران رشد بوده است، اما سایر بخش‌ها نیز همانند کشاورزی، صنعت و خدمات با افزایش تولید و ارزش افزوده همراه بوده است.

گزارش روزنامه ایران سپس به نوشته: بدین ترتیب اکنون ایران به بالاترین نرخ رشد در میان کشورهای منطقه دست یافته است و پیش‌بینی می‌شود که این شرایط در سال آینده نیز تکرار شود.

رضا نحوی با اعلام رشد اقتصادی ۷.۴درصدی در پایان نیمه اول امسال، چگونگی چرخش حدود ۱۴درجه‌ای رشد اقتصادی از منفی ۶.۸ درصد از ابتدای کار این دولت تا ۷.۴ درصد فعلی سوالی مورد بحث میان کارشناسان خواهد بود. موضوعی که البته رئیس کل بانک مرکزی برای آن توضیحاتی دارد.برخلاف این‌که سال گذشته بانک مرکزی تمایلی به اعلام تغییرات رشد اقتصادی نشان نداد، برای بهار و پایان تابستان امسال ارقام قابل توجهی از رشد اقتصادی را منتشر کرده است.

این گزارشگر با گفتگویی با محمود فراهانی کارشناس مسائل اقتصادی از زبان وی نوشته: در کشور با آمار و ارقام بازی می‌کنند و از این طریق اذهان را گمراه می‌کنند، بیش از آن‌که به فکر خروج از رکود و تقویت تولید باشیم، به سوی مهندسی افکار پیش می‌رویم. این عادت همه شده از رسانه‌ها گرفته تا دولت و مخالفانش. تصور می رود با مهندسی افکار می‌شود واقعیت‌های تلخ را لاپوشانی کرد.

به گفته انتقادآمیز این اقتصاددان مطابق نوشته همدلی: این‌که بگویید ۷ درصد ۶درصد و ... باعث نمی‌شود که رکود و وضعیت اقتصادی را که چندان مناسب نیست به فراموشی سپرده شود. به خاطر اینکه مردم با گوشت و پوست‌شان با واقعیات اقتصاد برخورد می‌کنند و شما نمی‌توانید برای همیشه این واقعیات رکود و اقتصاد را نفی کنید. شما نمی‌توانید بگویید رشد هفت درصدی دارید ولی وضعیت بانک‌ها این‌گونه باشد، وضعیت اقتصادی ما به شکلی باشد که بخش‌های مختلف حدود ۴۰۰ هزار میلیارد تومان از دولت طلبکار باشند.

کیهان روزنامه مخالف دولت هم این موضوع را در صدر اخبار خود آورده و در آن نوشته: بعد از سخنان روحانی درباره رشد اقتصادی کشور، مسئولان بانک مرکزی به سرعت در خبری کوتاه بر روی پایگاه اطلاع‌رسانی خود، اعلام کردند که رشد اقتصادی شش ماهه اول امسال ۷/۴ درصد بوده اما جزئیات آن بعدا منتشر خواهد شد.

به نوشته این روزنامه تندرو: با افزایش ابهامات درباره تناقض میان اظهارات رئیس‌جمهور و شرایط فعلی اقتصاد کشور، پیمان قربانی، معاون سیف هم برای توضیح بیشتر اظهارات روسای خود به میدان آمد و گفت:‌ با توجه به افزایش صادرات نفت، بخش عمده رشد اقتصادی مربوط به بخش نفت بوده اما در بخش‌های غیرنفتی هم در فصل دوم نسبت به فصل اول تقویت شده است.

با این حال تفاوت‌های آشکار آمارهای مراکز رسمی در دولت یازدهم، تعجب کارشناسان را برانگیخته است و آنان را در تحلیل عملکرد دولت سردرگم کرده است. رئیس بانک مرکزی و معاون وی در حالی نرخ رشد سه ماهه نخست سال امسال را 5/4 عنوان می‌کنند که مرکز آمار ایران نرخ رشد اقتصادی در بهار 95 را با احتساب فروش نفت 4/4 درصد و همچنین نرخ رشد اقتصادی بدون نفت را 2/9 درصد اعلام کرده است!

کیهان این را موجب شرمساری دیده و نوشته: مسئولان دولت، فروش نفت را عامل اصلی و به عبارتی تنها عامل رشد نجومی ۴/۷ درصدی عنوان می‌کنند. این در حالی است که بر اساس شواهد موجود و اظهارات مسئولان دولت، حتی اگر میزان فروش نفت افزایش یافته باشد، پول آن به کشور باز نگشته است.

و خلاصه این که: علیرغم تکاپوی مدیران دولت برای توضیح اظهارات روحانی، اقتصاددانان و فعالان اقتصادی از همان ساعات اولیه اعلام نرخ حیرت‌آور رشد اقتصادی توسط رئیس‌جمهور و بانک مرکزی نسبت به این مسئله واکنش نشان دادند و آن را در تضاد با واقعیات اقتصادی کشور دانستند.

حق نشر عکس AFtab Yazd
Image caption تیتر صفحه اول آفتاب یزد

آفتاب یزد در صدر اخبار خود با عنوان بزرگ غش به سمت راست هفت برنامه گفتگو با محور سیاسی و اجتماعی را در صدا و سیما از اول فروردین امسال تا پانزدهم ابان ماه بررسی کرده و نتیجه گرفته که در این برنامه ها اکثر کسانی که به عنوان کارشناس شرکت داشته اند از جناح راست بوده اند بدین معنا که در ۱۱۷ برنامه هفتاد و سه چهره راست ۱۳۴ بار حاضر شده اند در حالی که فقط ۱۳ میهمان اصلاح طلب در ۱۷ نوبت در این برنامه ها بوده اند.

به نوشته این روزنامه غش کردن صدا و سیما به جناح راست باعث شده که حضور مخالفان دولت هشت برابر اصلاح طلبان بوده است.

بی اعتمادی مردم

اعتماد همین موضوع را با چند کارشناس به بحث گذاشته محمد هاشمي رييس پیشین صدا و سيما گفته: صدا و سيما در طول دوره رياست‌جمهوري حسن روحاني و از همان اوايل در برنامه‌هاي مختلف سياسي خود، چه در تلويزيون و چه در راديو، باب جهت‌گيري منفي عليه دولت را آغاز كرد. در اوايل اين جهت‌گيري، شدت چنداني نداشت اما به مرور و در روزگار برجام به خوبي آشکار شد كه موضع به‌شدت منفي عليه اين دستاورد مهم دولت دارد و به هر طريقي، منفي‌گري و منفي‌بافي را پيش گرفته. اين رفتار سياه‌نمايي كه كوچك‌ترين مشكل و اتفاقي را بزرگ جلوه مي‌دهد و باعث ايجاد ياس و نااميدي كلي نسبت به نظام جمهوري اسلامي مي‌شود.

اميرحسين علم‌الهدي مدير سينمايي و كارشناس فرهنگي به اعتماد گفته: سال‌هاي سال است كه همه به صدا و سيما و رفتارش معترض هستند، اما نه تغييري حاصل مي‌شود و نه اتفاقي چشمگير به قصد نزديكي به مردم رخ مي‌دهد. رسانه ملي روزبه‌روز نه فقط از مردم كه از كليت جامعه جدا مي‌شود و نمي‌تواند خوراكي مناسب براي همه جامعه تهيه كند. اگر تا ديروز و در غيبت شبكه‌هاي مجازي، رفتار متفاوت و جدا از جامعه رسانه ملي، چندان به چشم نمي‌آمد و آسيب‌هايش هم متفاوت بود اما در روزگار امروز، در عصر تعدد شبكه‌هاي اجتماعي و ماهواره‌اي خبري و سرگرمي، ديگر هيچ‌چيز پوشيده نيست.

امان‌الله قرايي مقدم جامعه‌شناس و كارشناس اجتماعي در همین رابطه گفته: در ايجاد اعتماد يا از بين بردن آن، راديو و تلويزيون نقش زيادي دارند. وقتي كه اين رسانه اخبار را سانسور مي‌كند، جناح‌گرايي مي‌كند، سليقه‌اي برخورد مي‌كند و... اعتماد مردم نيز به نظام كم مي‌شود. چرا كه تلويزيون دولتي و ملي است و بايد به گونه‌اي رفتار كند كه همه مردم به آن اعتماد كنند، نه اينكه از يك گروه‌ خاص حمايت كند يا براي جلب اعتماد جناح‌ چپ، راست يا ميانه‌رو برنامه‌سازي كند. در چنين شرايطي مردم به برنامه‌هاي ماهواره رجوع مي‌كنند.

راه حلی برای رفع رکود

شهروند در سرمقاله خود اظهار نظر کرده که صدا و سیما در برابر مشکل بی اعتمادی مردم فقط یک راه دارد، اين‌كه به مرور در مسير يك رسانه مستقل و آزاد قرار گيرد. رسانه‌اي كه اخبار را با حداقلي از بي‌طرفي كسب و منتشر كند و تصويري منصفانه از خود نشان دهد. در دعوت‌هاي خود از كارشناسان به نحوي رفتار كند كه مجموعه گرايش‌هاي موجود را پوشش دهد و پس از مدتي جايگاه شايسته يك رسانه به معناي دقيق را به دست آورد و نگاه‌هاي مردم را از ماهواره و شبكه‌هاي مجازي به سوي رسانه ملي و رسمي كشور جلب كند.

این روزنامه معتقد است ولي ظاهرا صداوسيما مسير متفاوت و حتی متضادی از راه پيش‌گفته را در پيش گرفته و درحال تبديل شدن به رسانه‌اي مشابه برخی از شبکه‌های سطحی در فضاي مجازي است؛ شبکه‌هایی كه اصول حرفه‌اي و قانوني در آن معناي روشني ندارد. هركس مطابق ذوق و علايق خود و بدون آگاهي حرفه‌اي خبر و تحليل ارايه مي‌كند. هيچ سازوكاري براي سنجش صحت و سقم اخبار آنها وجود ندارد و مسئوليت‌پذيري لازم نيز در برابر اخبار و گزارش‌هاي منتشره و دروغ ندارند.

سرمقاله شهروند در عین حال تاکید کرده ممکن است رفتار صداوسيما فشارها براي كسب بودجه از دولت و افزايش أن باشد یا شاید علت سیاسی در کار باشد مانند دست‌های پشت پرده در معاملات مربوط به تجهیزات قطار، یا سوگيري مثبت اين رسانه نسبت به شهرداري تهران و مسكوت گذاشتن نسبي مسائل آن ازجمله واگذاری املاک نجومی و در مقابل برجسته كردن يك‌سويه مسائل دولت است.

در پایان سرمقاله شهروند آمده: به نظر مي‌رسد كه دست‌اندركاران اين رسانه درك دقيقي از مفهوم رسانه و اثرگذاري آن ندارند. رسانه‌اي كه مجموع ساختمان‌هاي آن در تهران و استان‌ها به اندازه يك شهر است و هزاران كارمند و هزاران ميليارد بودجه دارد، چنان دچار بي‌اعتمادي و فقر مخاطب شده است كه به احتمال زياد از اين نظر در جهان بي‌همتاست.

کارکشته‌ها

پوریا عالمی در ستون طنز شرق نوشته: چون برای مردم سؤال شده که چرا بعضی از هنرمندان هردفعه زیر علم یک سیاست‌مدار (با اختلاف فکری ١٨٠درجه) ظاهر می‌شوند، ما مجبور شدیم نظر چندتاشان را بپرسیم که واقعا چرا؟ استاد فیلم‌سازیان جواب داده: ببینید کار ما فیلم‌کردنه، فیلم‌کردن هم بودجه می‌خواد، بودجه هردفعه دست یکیه، این وسط کسی که فیلم میشه مردمند.

استاد سفریان تاکید کرده: من علاقه به سفر خارجی دارم، واسه همین هر سیاست‌مداری بتونه واسه من مُهر بزنه، من هم واسش مهر می‌زنم. و استاد این‌طرفی گفته: راستش من دلم با اون‌یکیه، ولی اون سال‌هاست بودجه نداره، من هم از سعید جلیلی، قالیباف، غرضی، احمدی‌نژاد و مشایی حمایت کردم. منتها حواستون باشه من با بودجه خود اینها علیه‌شون کار کردم از بس که اپوزیسیون درونم فعال است.

استاد صداوسیماییان هم به نوشته طنزنویس شرق گفته: چی پس؟ اگه من تلویزیون کار نکنم می‌دونید کیا میان کار می‌کنن؟ خودشون. من پول تپل از تلویزیوندر پایاین می‌گیرم و برنامه بنجل تحویل میدم که «خودشون» نیان برنامه خودشون‌رو بسازن.

حق نشر عکس Shahrvand
Image caption کارتون افشین سبوکی، شهرونگ

لوازم مبارزه با فساد فراگير

علي شكوهي در مقاله‌ای در اعتماد هشدار داده که فساد به جای خطرناکی رسیده پس بايد به لوازم مبارزه با فساد تن داد و چرخش قدرت سياسي يكي از لوازم ضروري آن است. اكنون برخي افراد در برخي نهادها به ثبات و مداومت حضورشان در قدرت مطمئن هستند و از آن طريق به رسيدن به ثروت هم اطمينان دارند. ظهور «طبقه جديد» در نظام‌هاي انقلابي حاصل همين آفت است يعني برخورداري كساني از ثروت نه به دليل تلاش و توليد بلكه به دليل دسترسي مداوم آنان به قدرت، درست برخلاف نظام سرمايه‌داري كه قدرت در جايي است كه ثروت هست.

راه حلی که مقاله ارایه می دهد اول این است که: بايد از دست‌اندازي نهادهاي صاحب قدرت در حوزه اقتصاد جلوگيري و تكليف شركت‌هاي شترمرغي را روشن كرد. ايجاد بخش خصوصي واقعي و مردمي كردن اقتصاد با حضور برخي نهادهاي خاص در حوزه اقتصاد شدني نيست. بايد اين نهادها به حوزه مسووليت اصلي خود برگردند و اجازه جان گرفتن به بخش خصوصي و مردم را در حوزه اقتصاد بدهند.

در پایان مقاله اعتماد آمده: هيچ فرد و نهادي نبايد از حوزه حسابرسي و نظارت بيرون بماند و استثنا شود. تكيه كردن بر مفاهيم ديني و ارزشي و تقوا و دينداري افراد مانع نظارت نيست زيرا همگان ثابت كرده‌ايم كه از خلق خدا بيشتر مي‌ترسيم تا خود خدا! شفاف‌سازي عملكرد همه نهادها و حسابرسي و نظارت، ضرورت جدي در مبارزه با فساد است.و بايد به نهادهاي مردمي و رسانه‌هاي عمومي اجازه نظارت داد و دسترسي به اطلاعات را براي آنان ممكن و تسهيل كرد. متاسفانه اكنون رسانه‌هاي قدرتمندي نیست كه احساس امنيت كند و عملكرد مديران را در حوزه‌هاي مختلف زير ذره‌بين ببرد.

حق نشر عکس Iran
Image caption شب یلدا و سالخوردگان - کارتون فیروزه مظفری، ایران

مشکل جامعه بعد از تک صدایی

عباس عبدی در بررسی فضای رسانه ای کشور به تحولات سال ۷۷ اشاره کرده و نوشته در آن سال با آمدن مطبوعات جديد در انحصار سخنگویی مدیران کشور شكاف ملموسي رخ داد و فضاي سياست را به كلي دگرگون كرد ولي اين فضا بيش از دو سال پايدار نماند و چون نتوانستند خود را با اين فضا تطبيق دهند، به ناچار آن فضا را مسدود كردند ولي در دهه اخير و با آمدن اينترنت و همگاني شدن آن، سپس ماهواره‌ها و در نهايت شبكه‌هاي اجتماعي آن انحصار به كلي از ميان رفته است و به احتمال زياد صداوسيما سهمي زير ٥٠ درصد از نيازهاي ارتباطي مردم را تامين مي‌كند، ضمن اينكه اگر به كيفيت و اعتبار اين تامين نيز نگاه شود، بعيد است كه بيش از ٢٠ درصد كيفيت بهره‌مندي مردم از رسانه‌ها را تامين كند.

در بخشی دیگر از این مقاله نویسنده اشاره کرده: پس از ١٣٨٤ شكل اين موازنه قدرت متحول شد، هرچند شكاف مزبور درون ساخت رسمي به حداقل ممكن رسيد ولي منتقدين در عرصه عمومي فعال بودند. از سال ١٣٨٨ به بعد در هر دو زمينه، يعني درون ساخت رسمي و نيز ميان ساختار و مردم نوعي موازنه قوا شكل گرفت كه با شكل‌گيري رسانه‌هاي جديد اين موازنه به‌طور نسبي پايدار و غيرقابل برگشت به نظر رسيد. اما سياستمداران هيچگاه در گذشته درگير ساختار رسمي و مقابله با يكديگر و خنثي‌سازي اقدامات يكديگر نبوده اند. همین طور درگیر چالش تعامل با فعالان عرصه عمومي و مطالبات روزافزون آنان است كه هركدام نيز رسانه‌هاي خاص خود را دارند و سياستمداران نيز يا فاقد رسانه انحصاري هستند يا اگر هم به رسانه رسمي دسترسي دارند، كارايي چنداني ندارد.

مقاله اعتماد در نهایت به این جا رسیده که: اگر ٢٠ سال پيش تصادف قطار سمنان مشهد رخ مي‌داد، جز خبري معمولي چيز ديگري درباره آن شنيده نمي‌شد، ولي اكنون بخشي از ساختار قدرت درصدد تضعيف متوليان اين ماجراست. با تمام رسانه‌هاي‌شان حمله مي‌كنند و از بيان اخبار غيرواقعي نيز ابايي ندارند. مردم نيز در نقطه ديگري ايستاده‌اند و از منظري گوناگون با گروه قبلي وارد اين چالش مي‌شوند. سياستمدار سنتي كه در دهه ١٣٦٠ و ١٣٧٠ مدير بوده، به يك‌باره با انواع و اقسام مشكلات و پرسش‌هايي مواجه مي‌شود كه يا نمي‌تواند پاسخ دهد يا اگر هم پاسخ دهد با ادبيات گذشته است و مشكل را بدتر مي‌كند.

چرا نباید «نویسنده» بشویم؟!

احمد‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌رضا کاظمی در صفحه طنز شهرونگ نوشته: در کمال ناباوری و بهت همگان، هنوز در بین علاقه‌مندان به نویسندگی کسانی هستند که به این کار به چشم «شغل» نگاه می‌کنند و توی فانتزی‌هایشان قصد دارند از این طریق امرار معاش کنند و حتی تشکیل خانواده داده و زن و بچه نان بدهند. حالا فانتزی‌هایشان راجع به تشکیل خانواده به ما ربطی ندارد! ولی درباره امرار معاش ربط دارد!

به نظر طنزنویس: البته نه این‌که این کار شدنی نباشدها، چرا شدنی است منتها شما در صورتی می‌توانید با حق‌التحریرهای نویسندگی و درآمد حاصل از فروش کتاب، امرار معاش کنید و به حیات‌تان ادامه بدهید که مثل گیاهان توانایی فتوسنتز داشته باشید، یعنی یک جورهایی از نور خورشید تغذیه کنید و نیازی به گوشت کیلویی ٤٠ هزارتومان، تخم‌مرغ دانه‌ای ٣٠٠تومان و نان سنگک یک رو کنجد با خمیر دو چونه ٢٥٠٠ تومان نداشته باشید! یا حالا اگر نتوانستید فتوسنتز کنید حداقل باید یک رگ‌تان مثل شُتر باشد و بتوانید در یک جایی از بدنتان برای چند ماه آب و غذا ذخیره کنید که وقتی با عقب افتادن چندماهه حق‌التحریرها یا کفاف ندادن حقوق‌تان مواجه می‌شوید، به مشکل برنخورید و به رحمت ایزدی نروید!

طنزنویس شهرونگ راه دوم را این می دانده نویسندگی را به‌عنوان شغل دوم خود در نظر بگیرید ولی این مورد هم در حالتی شدنی است که در شغل اول‌تان «مرتاض» باشید! یعنی فارغ از زمان و مکان، بتوانید مدت‌ها روی سیم خاردار و لب تیغ راه بروید، روی زغال داغ یا تخت میخ‌دار بخوابید و در طول یک ماه هم با خوردن یک نصفه خرما و ١٠٠ گرم گردو، انرژی لازم برای زنده ماندن را بدست بیاورید! فکر هم نکنید این کار برای ما انسان‌های عادی شدنی نیست،