روزنامه های تهران، در پی جنجال بزرگ و محدودیت برای تکرار

روزنامه های صبح یکشنبه ۱۶ مهر به طور گسترده ای سخنان انتقادآمیز رییس جمهور روحانی را منعکس کرده اند و حتی به آن سخنان انتخاباتی عنوان داده اند تا نشان دهند آرامشی که بعد از انتخابات بر فضای سیاسی کشور حکمفرما شده بود از نظر آن ها پایان یافته است.

انتظار برای اعلام نظر قطعی دونالد ترامپ درباره برجام و احتمال سخت گیری وی از جمله دیگر مطالب این روزنامه هاست.

حق نشر عکس Hamdeli
Image caption تیتر و عکس صفحه اول همدلی

امضای بازنده انتخابات بر حکم مجازات برنده

نعمت احمدی در مقاله ای در جهان صنعت با اشاره به این که دیروز رییس‌جمهور تلویحا نسبت به مجازات‌هایی که برای محمد خاتمی با امضای سوی بازنده انتخابات سال ۹۶ تعیین‌شده بود، ابراز ناخشنودی کرد. مجازات برای فردی تعیین شده است که نه تنها تفهیم اتهام نشده بلکه هیچ دادگاهی تشکیل نشده است تا وی امکان دفاع از خود را داشته باشد.

این حقوقدان با برشمردن بخشی از قانون اساسی به این جا که ابتدا به ساکن نمی‌توان فردی را از حقوق اجتماعی محروم کرد. نکته مهم آن است که محرومیت از حقوق اجتماعی مجازاتی تکمیلی است، لذا زمانی که مجازات اصلی بیان نشده، از نظر حقوقی دور از ذهن است که مجازات تکمیلی را برای فردی در نظر بگیریم، آن هم فرد شناخته‌شده‌ای که هشت سال رییس‌جمهور کشور بوده است و با یک کلمه «تکرار می‌کنم» روحی به انتخابات می‌دمد. مجازات باید جامعه را قانع کند، به این معنی که جامعه بپذیرد مجازاتی فی‌الواقع در پی یک جرم تعیین شده است.

مقاله جهان صنعت تاکید کرده: تعیین چنین محدودیت‌هایی برای آقای خاتمی به امضای فردی که در انتخابات ۹۶ شکست خورده است، ذهن جامعه را به سویی می‌برد که به جای پذیرش الزامی و واقعی بودن مجازات این تصور تقویت می‌شود که مجازات بیشتر جنبه شخصی دارد. اگر بنا بود مجازات‌های تکمیلی هم برای آقای خاتمی در نظر گرفته شود بهتر بود به امضای فردی غیر از آقای رییسی انجام می‌شد. این موضوع از موارد رد دادرس است. به این معنی که دادرس به عنوان فرد رسیدگی‌کننده به پرونده در مواردی حق رسیدگی ندارد.

تکرار

آساره کیانی در گزارش اصلی همدلی نوشته: خانواده‌های ایرانی بحث‌های سیاسی، خوراک روزانه‌شان است؛ جای‌گرفته در سبدهای غذای فکری، روحی و گفتمانی‌شان؛ بحث‌هایی که گاه آن‌چنان بالا می‌گیرد که جدل‌وار، پسر را از پدر جدا کرده، خواهر را از برادر یا باجناق و رفیق را دشمن خونی هم می‌کند.ریشه‌شان را اگر بگیرید، ممکن است برای نمونه به انتخابات ریاست‌جمهوری ۸۸ یا ۹۲ یا همین ۹۶ برسید. یکی به این کاندیدا رای داده، دیگری به آن‌یکی و دعواشان شده و حالا، چهار، هشت یا دوازده سال است که با هم حرف نمی‌زنند.

به نوشته این گزارشگر: این‌که این شکل دعواها از خانواده شروع شده و رسیده به سطح رئیس‌جمهورها یا از آن سطح ریاست مذکور، خودش را کشانده توی خانواده‌ها. هنوز در هیچ پژوهش علمی مورد بررسی قرار نگرفته اما انگار که همین خانواده‌نشین‌های کوچک هم فهمیده‌اند که دوران یک رئیس‌جمهور (یکی از همان‌هایی که همیشه سرش دعوا کرده‌اند) که تمام می‌‌شود، دیگر از آن رئیس، آن سوژه دعوا و مرافعه خبری نیست که نیست؛ انگار که آب می‌شوند می‌روند زیرِ زمین.

گزارشگر همدلی شرح می دهد که اینک در شهر بحث های خانوادگی شکل گرفته و خانم خانه نذر کردهتا بتواند چهره دولتمرد محبوبش را ببیند هم این‌که صدایش را بشنود. اصلا دوست دارد برود حضوری ببیندش؛ عید غدیر قرار بود بروند که گفتند وی رفته بود شهرشان اردکان؛ می‌گوید دیشب خواب دیده آمده خانه‌هاشان؛ آمده؛ کفش‌هایش را درآورده؛ نشسته روی زمین و تکیه داده به همین مُخده. و او بارها همان واژه «سید خندان» را برایشان تداعی می‌کند؛ حالا او اولین رئیس‌جمهوری است که در کوچک‌ترین واحد اجتماع، نشسته درحالی‌که به مخده تکیه زده.

اختیارات روحانی

محمد کیانوش راد در مقاله ای در اعتماد از موضع‌گیری رییس جمهور روحانی در مورد اعمال محدودیت برای محمد خاتمی رییس جمهور پیشین تحسین کرده و نوشته: درست، هوشمندانه و مبتنی بر واقعیت‌هایی است که امروز بر جامعه سیاسی ایران می‌گذرد. آقای روحانی به عنوان مسوول قوه مجریه که در چارچوب اختیاراتش مسوولیتی را به عهده دارد، به بیان دیدگاه‌های خود پرداخت. در اختیارات رییس‌جمهور که به عنوان شخص دوم کشور مورد تاکید قانون اساسی قرار گرفته، مسوولیت اجرای قانون اساسی نیز در نظر گرفته شده است.

به نظر این فعال سیاسی اصلاح طلب: در نتیجه باید گفت که امنیت ملی ما امروز نه در تقابل و درگیری ومحدودیت‌ها برای یکدیگر بلکه با آشتی ملی، همبستگی اجتماعی و وحدت تمامی جریانات در حول منافع ملی حفظ می‌شود و می‌تواند ضریب امنیت ملی در جامعه افزایش یابد. البته این را نیز می‌دانیم که رییس‌جمهور اگر چه رییس شورای عالی امنیت ملی است اما او نیز نظر تعیین‌کننده‌ای در شورای عالی امنیت ملی ندارد بلکه به عنوان یکی از موثر‌ترین افراد می‌تواند با هماهنگی با مقامات بالاتر نسبت به بهبود روند‌ها موثر واقع شود.

به عنوان یک مورد مقاله اعتماد یادآوری کرده: چند شب گذشته صداو سیما با نشان دادن تصویر مبهم هفت تن از فعالان اصلاح‌طلب و در حالی که آنها اولا در مقام متهم هستند و دوما بدون آنکه اتهام جاسوسی حتی متوجه شان باشد، رسما از آنها برخلاف قانون کشور و قوانین شرع به عنوان جاسوس نام برد. تکیه رییس‌جمهور بر وجود این نابرابری‌های سیاسی است که از نقطه نظر تحلیلگران برخوردی مناسب و قاطعانه از سوی آقای روحانی ارزیابی می‌شود.

تنگ نظری در افق سیاست

علیرضا صدقی در سرمقاله ابتکار نوشته: عرصه سیاست‌ورزی در ایران آنچنان غریب و گاه هولناک است که بسیار بیش از صحنه‌آرایی‌های معمول دیپلماتیک، به نبردی بزرگ و خطرخیز می‌ماند. صحنه‌ای که سیاستمداران ایرانی را روزی بر فراز می‌برد و روزی دیگر به زیر می‌کشاند. به ویژه آن‌ها که از معبر انتخابات عبور می‌کنند و با رای بخشی از مردم سکان‌دار امور می‌شوند، بیش از دیگران در معرض این تهدید قرار دارند.

به نوشته این روزنامه نگار این ماجرا سوی نگران کننده تری هم دارد. شخصیت‌هایی که با «اِعمال محدودیت» روبرو شده‌اند، طی سال‌های اخیر همواره در تلاش بوده‌اند تا زمینه‌های برقراری و تداوم هر چه بیشتر پیوند میان حاکمیت و مردم را فراهم آورند؛ اما چرا سعی می‌شود این چهره‌ها از برقراری حداقل ارتباط و تعامل بر گروهی از جامعه محروم شوند، جای پرسش فراوان دارد؟

سرمقاله ابتکار به این جا رسیده که براساس کدام نگرش امنیتی به چنین شخصیت‌هایی به دیده تردید و تهدید نگریسته می‌شود؟ آن ها که هرگز هدفی جز حذف کیان کشور، تمامیت ارضی، ساختارهای نظام و اعتماد عمومی و اجتماعی نداشته و ندارند. پس می‌توان انتظار داشت روح جمعی و صلابت ملی ایرانیان همچون گذشته رخ نشان دهد و این همه محقق نمی‌شود مگر آن‌که از «تنگ‌نظری در افق سیاست» دوری کرده و فاصله بگیریم.

روز جهانی لبخند

محمدامین فرشادمهر در ستون طنز روزنامه ایران با اشاره به روز جهانی لبخند گفتگویی را شرح داده که در آن مثل وقت‌هایی که چیزهای عجیب و غریب می‌بینی و می‌شنوی و فقط لبخند می‌زنی وقتی ازم پرسید «مطمئنی آمادگی‌اش رو داری؟» گفتم «آره بابا ما هم بچه همین منطقه‌ایم‌ها». گفت «پس تصور کن بعد از چند روز گوشی‌ات رو چک می‌کنی و با این خبرها روبه‌رو می‌شی. یک: سازمان سیا گفته رهبر کره شمالی دنبال جنگ نیست». گفتم «هه! مسخره ها».

به نوشته طنز طرف گفت «دو: سالی یه میلیون نفر به جویندگان کار افزوده می‌شه». زدم پشت دستم. گفت «سه: سایت‌ها تیتر زدن که دکتر عارف به دکتر روحانی پیغام معنی‌دار فرستاده». داد زدم «وااای از این سکوت سنگین‌ها». ادامه داد «چهار: مجری خبر گفته که قراره دکتر ظریف به سفر، قطر کنه!». گفتم «نههه!» ادامه داد: «این که چیزی نیست، پنج: خود رئیس جمهوری هم تو سخنرانی اخیرش تو دانشگاه تهران از نبود فضای نقد گله کرده» با ضجه خودم را کوبیدم به در و دیوار و درحالی که به پهنای صورت اشک می‌ریختم گفتم «اصلاً آدم درد خودش یادش می‌ره».

ستون طنز روزنامه ایران به این جا رسیده که: مجدداً ادامه داد «اینو بشنو حالا این وسط؛ ممکنه رئیس جمهوری قبلی کاندیدای مجلس بشه!». اینجای صحبت‌هایش دیگر چیزی برای بروز هیجاناتم نداشتم و سکوت کردم. گفت: «و اما آخریش؛ همین متخصصی رو می‌بینی که ازش سؤال کردی و همه چسبیدن بهش؟ این قلابیه! متخصص اصلیه منم ولی هرچی به این بی‌شعورها می‌گم حالیشون نمیشه!». یه «لبخند» عجیبی نشست روی صورتم. گفت «دیدی! لبخند تو جوامع مختلف می‌تونه معانی متفاوتی داشته باشه!»

حق نشر عکس Etemad
Image caption کارتون ثنا حسین پور، اعتماد

ترامپ در پی جنجال بزرگ

ابوالقاسم قاسم زاده در سرمقاله اطلاعات متحدان آمریکا از آن جمله اسرائیل و سعودی‌ها گام به گام بار سنگین شکست در سوریه و عراق را احساس می‌کنند و متحد استراتژیک آمریکا در خاورمیانه، اسرائیل در تهدید مستقیم همراه با انزوا قرار گرفته است. ترامپ همه خاورمیانه را با ارزیابی‌ نتانیاهو و جایگاه امنیتی ـ سیاسی اسراییل در خاورمیانه می‌بیند. اکنون برجام تنها و اصلی‌ترین بهانه برای طرح همه مشکلات آمریکا و سیاست‌های آن در خاورمیانه با جمهوری اسلامی ایران شده است.

به نوشته این مقاله: در نگاه ترامپ مخالفت با ایران با محوریت نقض برجام، کلید زدن گفتگو با تهران اگرچه همراه با تهدید یا تحریم است. برای ترامپ راهی جز این باقی نمانده است، بخصوص که خیز او در دوستی با پوتین در شروع ریاست جمهوری سخت به دیوار خورد و روابط مسکو ـ واشنگتن در نازل‌ترین سطح خود سقوط کرده است.

ترامپ شرق آسیا (کره شمالی) را که اصلی‌ترین و قدرتمندترین کشورها را در خود جای داده است، و خاورمیانه قلب انرژی جهان، بخصوص در کناره خلیج‌فارس (ایران) را در دستور کار عمده و اصلی سیاست بین‌المللی آمریکا قرار داده است.

مقاله اعتماد به این جا رسیده که: رئیس‌جمهوری آمریکا در سخنرانی خود با محوریت جمهوری اسلامی ایران اصلی‌ترین چالش و تهدید برای آمریکا و اسرائیل را با طراحی سیاست تهدید یا تمکین علنی خواهد کرد. تلاطم این «غوغاسالاری» از هم اکنون کاخ سفید و کنگره آمریکا را فرا گرفته است. احتمال کناره‌گیری تیلرسون وزیر خارجه یا استعفاء چند همراه دیگر ترامپ، داده می‌شود. ترامپ با این سیاست خود وارد یک چالش بین‌المللی و داخلی شده است.

قربانی بعدی برجام

محمد جواد اخوان در مقاله ای در روزنامه جوان و در ادامه تبلیغات مخالفان دولت روحانی علیه برجام این تفاهم نامه را تقریباً بی‌خاصیت از حیث اقتصادی و البته هزینه‌بر از حیث توانمندی هسته‌ای دانسته و نوشته: برجام قربانی اول خود را گرفت و چیزی در ازای آن نداد. قربانی‌های بعدی برجام در واقع همان مطالبات کاخ‌سفید یا در حقیقت مؤلفه‌های اقتدار ملی ایران است. طرف مقابل، حفظ برجام را مشروط به محدودسازی ایران در موضوع نفوذ و قدرت منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران، توانمندی موشکی و بازدارندگی دفاعی ایران و ... خواهد کرد.

نویسنده این روزنامه نزدیک به سپاه پاسداران با تاکید بر این که اگر بر فرض محال برجام‌های سریالی قرار بود آب‌نباتی به همراه داشته باشد، باید حواسمان باشد که داریم چه مرواریدهایی را با آن معاوضه می‌کنیم نوشته: قربانی کردن امنیت ملی کشور و مردم پیش وعده‌های توخالی غرب به‌هیچ‌روی منطقی نیست. با این اوصاف که فشار و تحریم‌ها که قرار بود لغو و متوقف گردد، همچنان پابرجاست و احتمالاً تشدید خواهد شد و در مقابل، آورده‌ای هم در کار نیست، برجام برای چه باید بماند؟ پاسخ روشنی نمی‌توان داد.

مقاله جوان به این جا رسیده که: حتی اگر بخواهیم به اصرار مدافعان برجام کنونی، ما آغازگر پایان دادن به برجام نباشیم، بازهم یک اصل را نمی‌توان نادیده گرفت که زنگ پایان خوش‌خیالی درباره رهاوردهای برجام و تکیه کردن به غرب مدت‌ها است به صدا درآمده و بیش از این نمی‌توان فرصت‌های ملی را از دست داد. باید خیلی زود راه چاره واقعی را برگزید و آن مقاوم‌سازی اقتصاد و ایستادن روی پای خود است.

کدام موارد و منافع غیرقابل بازگشت؟

سیاست روز دیگر روزنامه مخالف دولت در سرمقاله خود نوشته: ترامپ، با برجام از آن جهت مخالفت می‌کند تا با آن ایران را هر چه بیشتر تهدید کند و از پس این تهدید، دیگر خواسته‌های آمریکا را به دست آورد. اتحادیه اروپا در این میان نقش مصلح را بازی می‌کند، اما صراحتاً و عملاً باید وارد میدان شده و در مقابل آمریکا واکنش نشان دهد نه اینکه بیانیه صادر کند و همه طرف‌های توافق هسته‌ای را تشویق به اجرای آن کند.

سیاوش کاویانی در این مقاله تاکید کرده که اروپا و آژانس بین‌المللی انرژی هم بدون تردید با آمریکا همراه اند، آن ها در حال تدوین سناریویی هستند تا جمهوری اسلامی ایران را ناقض برجام معرفی کند، آمریکا از برجام بیرون نخواهد رفت بلکه هزینه نقض آن را به گردن ایران خواهد انداخت و در این میان اروپا و آژانس هم با او همراهی خواهند کرد.

این مقاله در نهایت از مسئولان خواسته با مردم روراست و صادق باشند و برجام را آنچه که در واقعیت است به مردم معرفی کنند، ضرر برداشت‌های مثبت مطلق از برجام، بسیار خطرناک‌تر و شدیدتر از برداشت‌های مطلق منفی از آن است. تا آنجا که حافظه یاری می‌دهد برجام قرار بود گشایش‌های اقتصادی و معیشتی داشته باشد و همه تحریم‌های اقتصادی علیه ایران برچیده شود و در عوض ایران هم امتیازات هسته‌ای به طرف مقابل بدهد.

حق نشر عکس Etemad
Image caption کارتون فیروزه مظفری اعتماد

عجایبی که در رویا نمی دیدم

هوشنگ مرادی کرمانی در مقاله ای در اعتماد در سالروز جهانی کودک نوشته:نیازی به گفتن هم نیست که کودکان امروز در کنار تمام امکانات مدرنی که در دنیای جدید هر روز با سر و شکل تازه‌ای تقدیم‌شان می‌شود، یک اتفاق بزرگ را کم دارند و آن نوستالژی‌های دوران کودکی ما است که هنوز با یادآوری‌شان ته دل‌مان غنج می‌رود. اما خاصیت زندگی همین است. انسان در شرایط رشد می‌کند، یاد می‌گیرد و زندگی می‌کند.

به نوشته نویسنده داستان های مجید: شرایط امروز با گذشته، با زمان ما و با دوران کودکی ما زمین تا آسمان فرق کرده و مثل روز روشن است که کودکی‌های نسل این دوران برای ما عجایب غریبی باشد که هیچگاه در رویاها هم نمی‌دیدیم. حالا اوضاع به جایی رسیده است که با گذشت هر سال، دنیا تکان جدیدی می‌خورد و همه ‌چیزهای سال گذشته، قدیمی و از رده خارج شده به حساب می‌آیند. در چنین زمانه‌ای و با چنین سرعتی، حتما آدم‌های یک دهه پیش هم توان درک آنچه به عنوان دوران کودکی نسل جدید تعریف می‌شود را ندارند، چه برسد به ما قدیمی‌ترها.

مقاله آقای مرادی به این جا رسیده که: اما برای اینکه بتوان کنار این نسل جدید که امروز در حال رشد است، قدم زد و با کودکی‌شان پیش رفت، شاید تنها یک راه، کارساز باشد؛ اینکه برای شناخت این نسل و جهانش، به عقب برگردیم، آنها را بشناسیم و با آنها پیش برویم. من هم اگر روزی بخواهم برای این کودکان کتابی، نوشته‌ای یا متنی بنویسم، حتما همین کار را خواهم کرد؛ کمی عقب‌تر می‌روم، آنها را می‌شناسم و همراه‌شان پیش می‌روم تا بتوانم به زبان خودشان با آنها سخن بگویم.

حق نشر عکس Ebtekar
Image caption روز جهانی کودک - کارتون محمد طحانی، ابتکار