BBC HomepageBBC NewsBBC SportBBC World Service

 گفت و گو 
همکاری با آژانس
عدم تعهد به قطعنامه
 ديدگاه 
تدبير سعودی؛
حلقه نجات
برای ايران؟
 از رسانه ها 
اميدهای
ملک عبدالله
به ايران

چالش هسته ای ايران


چالش هسته ای ايران

آمريکا از ايران چه می خواهد؟
<br>
<br>
<br>
<br>
<br>


آمريکا از ايران چه می خواهد؟




 
:خبرهای روز
 
خرازی عليه سياسی شدن آژانس انرژی اتمی هشدار داد

وعده حضور خويشاوندان زهرا کاظمی در محاکمه قاتل وی

خانواده رفسنجانی و شايعه ثروتهای کلان

پايان محاکمه ايرانی متهم به جاسوسی در آلمان

تخفيف گمرکی برای خودروهای وارداتی به ايران

تدوين لايحه مبارزه با تروريسم در ايران

بار ديگر روزه سياسی

ايران نامزد دبيرکلی اوپک شد

آيت الله منتظری: اشغال سفارت آمريکا اشتباه بود

اعتراض به 'سانسور' سخنان خاتمی در صدا و سيما

گزارشهای ضد و نقيض از تيراندازی به سفارت بريتانيا

آرژانتين 2600 صفحه مدرک به دادگاه هادی سليمانپور داد

چهره بکهام را پوشاندند

دستيابی ايران و روسيه به توافق سريع 'بعيد است'

تيراندازی در کاخ دادگستری تهران

 
صفحه نخست > ايران 

گرينويچ 18:38 - 19/08/2003
 
چالش هسته ای ايران، شمارش معکوس برای يک تصميم حياتی

ايران می گويد برای توليد برق نيروگاه هسته ای می سازد اما آمريکا هدف از ساختن اين نيروگاهها را توليد سلاح هسته ای می داند
ايران می گويد برای توليد برق نيروگاه هسته ای می سازد اما آمريکا هدف از ساختن اين نيروگاهها را توليد سلاح هسته ای می داند
 
محمد امينی

تاکيد صريح آيت الله علی خامنه ای، رهبر جمهوری اسلامی، در نوزدهم اوت مبنی بر اينکه مواضع آمريكا و برخی كشورهای اروپايی در خصوص لزوم دست كشيدن ايران از فناوری هسته‌ای " بی ‌جا، ظالمانه و ناحق است و جمهوری اسلامی ايران اين درخواست‌ ها را نخواهد پذيرفت"، چشم انداز پيچيده برخورد رهبران ايران با اين مساله را در آستانه دور جديد نشست آژانس بين المللی انرژی اتمی سازمان ملل در هاله ای از ابهام فرو برد.

چالش هسته ای ايران 2: وضعيت در لايه های ارشد تصميم گيری
چالش هسته ای ايران 3: 'احتمال حمله ضربتی به مراکز هسته ای'

موضع آقای خامنه ای در جمع دست اندرکاران دستگاه ديپلماسی جمهوری اسلامی مبنی بر "بزرگترين خطای استراتژيك" خواندن هر گونه ضعف و تسليم، اين احتمال را تقويت می کند که رهبر ايران قصد دارد سياست تنش زدايی دولت محمد خاتمی را در معرض بزرگترين چالش سالهای اخير قرار دهد.

انجام سفر تيم های حقوقی و بازرسی آژانس بين المللی انرژی اتمی به ايران در اوايل ماه اوت و ناچيز بودن مدت زمان باقی مانده تا نشست آتی 35 عضو آژانس در 8 سپتامبر ، فشارهای درونی و بيرونی بر جمهوری اسلامی برای اتخاذ تصميم سرنوشت ساز امضا يا عدم امضای پروتکل الحاقی (موسوم به 2+93) را وارد مراحل نهايی خود می کند.

سياست درهای باز

بر اساس پروتکل الحاقی به پيمان منع توليد و گسترش سلاح های هسته ای مصوب 1970، بازرسان آژانس بين المللی انرژی اتمی سازمان ملل متحد می توانند ظرف مدت 24 ساعت پس از اطلاع دادن به کشور امضا کننده، با سهولتی به مراتب بيشتر از گذشته، نسبت به بازرسی از تاسيسات هسته ای مورد نظر خود اقدام کنند.


دولتمردان ايران تاکنون از امضای پروتکل خودداری کرده اند. آنان در عين حالی که باب مذاکرات وانجام بازرسی ها را باز نگاه داشته اند، لغو تحريم ها و محدوديتهای موجود اقتصادی وتکنولوژيک و وجود نوعی تضمين جهت دسترسی ايران به تکنولوژی هسته ای را در مقابل امضای معاهده طلب می کنند
غلامرضا آقازاده ، رييس سازمان انرژی اتمی ايران روز 13 اوت از درپيش بودن"تحولات (نکات و مطالب) مثبت" تا قبل از سپتامبر خبر داده و ضمن تاکيد بر اين که در خصوص پذيرش پروتکل الحاقی بخشی ازابهامات قابل توجه برطرف شده و نکات قابل توجهی برای بحث باقی مانده است، از در پيش بودن دور دوم گفتگوها سخن گفت. وی در توضيح واژه "مثبت" ، تاکيد کرده است " ايران قدم های موثری برای پيشرفت درحوزه مفاد پروتکل الحاقی بر خواهد داشت." آقای آقازاده به صراحت گفت:"بر اين اعتقادم که ما نگرانی های بين المللی را بر طرف خواهيم کرد."

" برطرف کردن نگرانی های بين المللی" عبارتی است که از عزم دولتمردان ايران برای پرهيز از رويارويی با آژانس بين المللی انرژی اتمی و به تبع آن جامعه جهانی حکايت دارد ،هرچند يک روز بعد از سخنان آقای آقازاده اعلام تصميم شورای عالی انرژی ايران برای آغاز برنامه ساخت دومين رآکتور 1000 مگاواتی در بوشهر نشان داد که تصميم نهايی دولتمردان تهران دارای پيچيدگی هايی است.

زمان بندی مزبور در کنار مطالبی که در مورد مراکز هسته ای نطنز و اراک مطرح می شود، نگاه ناظران را به خود جلب کرده است. ايران قصد دارد تا در يک برنامه 20 ساله ظرفيت توليد برق از طريق انرژی هسته ای خود را به 6000 مگاوات برساند.

درخواست های ايرانی

ايالات متحده با استناد به ذخاير عظيم نفتی و گازی ايران به شدت نسبت به برنامه هسته ای جمهوری اسلامی مظنون بوده و آن را سرپوشی برای برنامه های هسته ای نظامی می داند و ازهمين رو مصرانه خواهان امضای "بی قيد و شرط" پروتکل الحاقی توسط ايران بوده و در اين مسير پشتيبانی جامعه جهانی را به دست آورده است.

دولتمردان ايران تاکنون از امضای پروتکل خودداری کرده اند. آنان در عين حالی که باب مذاکرات وانجام بازرسی ها را باز نگاه داشته اند، لغو تحريم ها و محدوديتهای موجود اقتصادی وتکنولوژيک و وجود نوعی تضمين جهت دسترسی ايران به تکنولوژی هسته ای را در مقابل امضای معاهده طلب می کنند.


با وجودی که شماری از تحليل گران به امضای نهايی پروتکل از سوی ايران معتقدند و برخی از ناظران بيرونی نيز بر مهيا بودن زمينه های حل مسالمت آميز مساله تاکيد دارند، اما به نظر می رسد عواملی وجود دارد که تحليل رفتارها را تحت تاثير خود قرار می دهند
جمهوری اسلامی تاکنون با تاکيد بر صلح آميز بودن برنامه هسته ای خود از بازرسی های آژانس بين المللی استقبال کرده است . صدور اجازه برای نمونه برداری توسط تيم چهارنفره بازرسان از محلی چون شرکت" کالای الکتريک " در نزديکی تهران که در آخرين دور بازرسی در ماه جاری صورت گرفت، از نگاه ناظران نشانه ای از افزايش سطح همکاری ايران در اين مسير تفسير شده است.

ممانعت ايران از بازرسی از شرکت " کالای الکتريک " در دور قبلی بازرسی ها، يکی از نکات مورد توجه مقاله ای در روزنامه آمريکايی لس آنجلس تايمز بود که در چهارم اوت منتشر شد و در آن آمده بود :" آزمايش به روی نمونه های اورانيومی که در ماه ژوئن توسط بازرسان سازمان ملل از ايران خارج شد نشان می دهد که سطح غنی سازی آنها در حدی است که می تواند نشانه تلاش برای ساخت سلاح اتمی باشد ".

بر اساس اين گزارش، " ايران چندين آزمايشگاه تحقيقات نظامی و شواهد فعاليت های گذشته در کارخانه ای در اطراف تهران را که رسما به عنوان يک کارخانه ساعت سازی فعاليت می کند ، مخفی کرده است و در ماه ژوئن مانع نمونه برداری بازرسان از اين کارخانه به نام "کالای الکتريک" شده است."

حميد رضا آصفی، سخنگوی وزارت امور خارجه ايران مطالب لس آنجلس تايمز را" گمراه کننده " خوانده بود. البته در صورت صحت گزارش خبر گزاری رويتر در 17 اوت مبنی بر اعلام موضع ايران که آلوده بودن ماشين آلات خريداری شده را منشا تشعشعات مورد اشاره معرفی کرده است، پذيرش اوليه موضوع وجود تشعشعات اورانيومی توسط ايران قابل برداشت به نظر می رسد.

با وجودی که شماری از تحليل گران به امضای نهايی پروتکل از سوی ايران معتقدند و برخی از ناظران بيرونی نيز بر مهيا بودن زمينه های حل مسالمت آميز مساله تاکيد دارند، اما به نظر می رسد عواملی وجود دارد که تحليل رفتارها را تحت تاثير خود قرار می دهند. ديدگاه های موجود در داخل ايران در خصوص امضای پروتکل الحاقی، نگاه و منافع متنوع بازيگران بيرونی (نظيرآمريکا، روسيه، اتحاديه اروپايی، اسراييل) و نهادهای بين المللی، مهم ترين عوامل تاثيرگذار برای بررسی نوع رفتار احتمالی ايران هستند.

شرايط درونی ايران ؛ مخالفان و موافقان

بحث امضا يا عدم امضای پروتکل الحاقی به معاهده منع گسترش سلاح های هسته ای مصوب 1970 در طول ماههای اخير ، به ويژه پس از تغيير رژيم در عراق و تشديد فشارها بر ايران، به يک موضوع داغ در محافل سياسی و خبری ايران تبديل شده و موافقان و مخالفان در فضايی کم وبيش مشابه با ساير مسايل سياسی مورد مناقشه ميان اصلاح طلبان و محافظه کاران در ساليان اخير، به بيان ديدگاه های خود پرداخته اند.

معيارهايی چون روابط تهران- واشنگتن، تغيير حکومت های افغانستان و عراق درعرض مدت 18 ماه در نتيجه اقدام نظامی به دست آمريکا و تغيير بنيادين شماری از معادلات سياسی، نظامی ، اقتصادی منطقه ای- جهانی پس از حملات تروريستی يازدهم سپتامبر در خاک آمريکا و نوع برنامه و نگاه بازيگران درونی به جايگاه خويش در عرصه قدرت و حاکميت در ايران و چگونگی حفظ بقای آن؛ ازجمله مهم ترين عوامل تاثيرگذار بر موضع هر يک از جناحهای ياد شده در قبال پذيرش يا عدم پذيرش پروتکل الحاقی هستند.

محافظه کاران و اقتدارگرايان که در مخالفت با پذيرش بازرسی های نوع جديد صريح ترين مواضع را اتخاذ می کنند، معتقدند که اين امر با " باز شدن پای جاسوسان و اشراف کشورهای غربی و به ويژه دشمنان بر اسرار استراتژيک جمهوری اسلامی مساوی خواهد بود". به عنوان مثال در طول هفته های گذشته، شماری از تشکل های بسيج دانشجويی که با نهاد رهبری و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ارتباط مستقيم دارند، با انتشار نامه های سرگشاده خطاب به محمد خاتمی عدم امضای پروتکل الحاقی را خواستارشده و امضای اين سند را "اعطای حق جاسوسی" به دشمنان خواندند.


تحليل گران معتقدند يکی از دلايل اصرار محافظه کاران بر پيروی از اقدام کره شمالی که پس از تشديد فشار واشنگتن از معاهده يادشده خارج شد، می تواند نتيجه اين ديدگاه باشد که ايالات متحده به خاطر گرفتاری در افغانستان و عراق و به ويژه ناتوانی در اثبات مدعای خود در خصوص سلاحهای هسته ای رژيم سابق بغداد، در موقعيت داخلی و جهانی مناسبی برای حمله به ايران قرار ندارد
روزنامه های متعلق به اردوگاه محافظه کاران نيز با تکيه بر همين رويکرد و تاکيد بر امضا نشدن پروتکل از سوی خود آمريکا و عدم فشار واشنگتن بر اسراييل جهت امضای اين سند، طرفدار ديدگاهی هستند که خروج از پيمان معاهده منع تکثير و گسترش سلاحهای انهدام جمعی (NPT) را تجويز می کنند.

خبرگزاری ايسنا در ششم اوت از حسين شريعتمداری، نماينده رهبری ايران در روزنامه کيهان و از منابع نزديک به دفتر رهبری و محافل نظامی- اطلاعاتی ، نقل کرد:" آمريكا هنوز پروتكل موسوم به 2+93 رانپذيرفته و از تصويب آن در مجلس اين كشور خودداری كرده است.آمريكايی ها معتقدند كه پذيرش اين پروتكل الحاقی اسرار نظامی آمريكا را فاش خواهد كرد و با منافع و مصالح ملي كشورشان منافات دارد. با توجه به شواهد و اسناد غيرقابل انكار، تصور اين كه پذيرش پروتكل الحاقی، ايران را از موضع اتهام خارج كند، يك پندار كودكانه و غيركارشناسی است و تنها راهی كه مي تواند توطئه مشترك آمريكا، اتحاديه اروپا و آژانس بين المللي انرژی اتمی عليه ايران اسلامی را خنثی كند، خروج ما از پيمان NPT است كه در ماده 10 اين پيمان نيز پيش بينی شده است."

مطرح کردن موضوع خروج از NPT تنها در حد روزنامه های محافظه کار باقی نماند و بر خلاف عرف معمول در خصوص تصميماتی که جنبه امنيت ملی دارند، رييس دستگاه قضايی و يکی از معاونين وی نيز به صراحت از ضرورت خروج از اين معاهده سخن گفتند.اين اقدام دستگاه قضايی با واکنش عبد الله رمضان زاده، سخنگوی دولت مواجه گرديد که يادآور شد "تصميم‌گيري در مورد پروتكل هسته ای در دستگاه قضايي صورت نمي‌گيرد".

ايران در مسير کره شمالی؟

تحليل گران معتقدند يکی از دلايل اصرار محافظه کاران بر پيروی از اقدام کره شمالی که پس از تشديد فشار واشنگتن از معاهده يادشده خارج شد، می تواند نتيجه اين ديدگاه باشد که ايالات متحده به خاطر گرفتاری در افغانستان و عراق و به ويژه ناتوانی در اثبات مدعای خود در خصوص سلاحهای هسته ای رژيم سابق بغداد، در موقعيت داخلی و جهانی مناسبی برای حمله به ايران قرار ندارد. طرفداران ديدگاه مزبور با کمرنگ دانستن تهديد نظامی فوری آمريکا، در خصوص کنارکشيدن اتحاديه اروپايی از گفتگوهای تجاری و تبعات سياسی آن نيز به نيازمندی اروپا به منابع ايران تاکيد دارند.

به نظر می رسد محافظه کاران در تحليل های خود در تجويز وجود امکان پيروی ايران از پاکستان و کره شمالی در راستای ورود به کلوپ هسته ای به اين اصل توجه ندارند که قدرت اتمی ايران از ديدگاه ژئوپلتيک و نظامی در چارچوب معادلات منطقه ای و جهانی چه تفسيری خواهد داشت. به عنوان نمونه ، قدرت هسته ای هند و پاکستان در چارچوب موازنه قدرت متقابل و روابط استراتژيک متقارن دو کشور با روسيه و چين و اشراف کلی آمريکا در قالب سياست های تنبيهی وتعاملات سياسی-استراتژيک قابل بررسی است.

در خصوص کره شمالی، مساله به مراتب شباهت بيشتری با قضيه ايران دارد و قرار گرفتن دو کشور در محور شرارت گويای مشابهت ياد شده از نظر دولتمردان آمريکايی است. هرچند در اين مورد نيز نگاه و کمک چين و روسيه به عنوان دو کشور کمونيست (حال وسابق) به کره شمالی به عنوان يک کشور کمونيست ديگر و ظرافتهای ژئوپلتيک و موازنه قوا ميان قدرت های مزبور از مهم ترين نقاط تفاوت ايران با کره شمالی محسوب می شوند.


به نظر می رسد محافظه کاران در تحليل های خود در تجويز وجود امکان پيروی ايران از پاکستان و کره شمالی در راستای ورود به کلوپ هسته ای به اين اصل توجه ندارند که قدرت اتمی ايران از ديدگاه ژئوپلتيک و نظامی در چارچوب معادلات منطقه ای و جهانی چه تفسيری خواهد داشت
صرفنظر از تفاوت فوق ، مشخص نيست که نگاه طرفداران پيروی از مدل کره شمالی تنها پيروی از اقدام پيونگ يانگ در خروج از NPT را مد نظر قرار داده اند يا اينکه به امتياز دهی در قالب پذيرش توقف چند ين ساله پروژه هسته ای کره شمالی در قبال حفظ بقای سيستم نيز توجه دارند يا خير. تحليل گران يکی از حساس ترين نقاط اختلاف ميان پروژه هسته ای جمهوری اسلامی و کره شمالی را تفاوت فاحش در ميزان پيشرفت واقعی پروژه دو کشوردر جهت قابليت اتکا به ارزش بازدارندگی دستاوردها می دانند.

نماينده جمهوری اسلامی در آژانس بين المللی انرژی اتمی نيز درمصاحبه با روزنامه دولتی ايران، ضمن اشاره به قرار داشتن ايران در رده هفتم يا هشتم دريافت کمک های تکنيکی ساليانه از آژانس بين المللی انرژی اتمی، به صراحت به عدم شباهت ايران با کره شمالی اشاره می کند :"ما قطعا با کره شمالی قابل مقايسه نيستيم."

در مقابل، طيف موافقان پيوستن به پروتکل الحاقی (و يا حداقل مخالفان نظريه خروج از NPT) قرار دارند که در توجيه ديدگاه خود بر ضرورت درک خطرات نهفته در عدم امضای پروتکل در حوزه هايی چون از دست رفتن دستاوردهای ديپلماسی دولت آقای خاتمی در جبهه اروپايی و جهانی، نقض عمدی موضع هميشگی ايران مبنی بر نداشتن برنامه هسته ای نظامی و اعلان تمايل رسمی به رويارويی با جامعه جهانی و اعمال تحريم های شديد بين المللی، تاکيد می کنند.

به عنوان مثال، بهزاد نبوی نايب رئيس مجلس شورای اسلامی در شانزدهم اوت به ايسنا گفت :" . بعد از پايان ماجرای افغانستان و عراق، ايران به صورت يك پروژه در دستور كار ايالات متحده آمريكا قرار گرفت و دور از انتظار نيست كه از همه ابزارها برای برخورد با ايران استفاده كند. چيزي كه آژانس بين المللی انرژی اتمی مطرح می‏كند، ابهامات و سؤالاتی در مورد نحوه عملكرد ايران با توجه به مقررات NPT و آژانس بين المللی انرژی اتمی است كه دولت ايران بايد بتواند به شكل منطقی و روشن پاسخ آنها را بدهد".

آقای نبوی ضمن اشاره به اين موضوع توليد برق از طريق انرژی هسته ای گران تمام می شود، می افزايد :" درهجدهم شهريور(8 سپتامبر)، شورای حكام آژانس بين المللی انرژی اتمی در مورد ايران تصميم گيری خواهد كرد كه اگر تصميم نامناسبی بگيرد، ممكن است كار به مرحله‌ای برسد كه به سود كشور، ملت و نظام نباشد و حتی برای استفاده صلح ‌آميز از انرژی هسته‌ای دچار مشكلات جدی شويم. لذا بايد از برخوردهای شعارگونه با اين مسائل پرهيز كرد و مصالح و منافع ملی در نظر گرفته شود. حدود 90 كشور از جمله ژاپن و آلمان پيمان 2+93 را پذيرفته‏اند و استقلال‌شان را هم از دست نداده‏اند."
 
    صفحه نخست
    ايران
    منطقه
    اقتصاد و بازرگانی
  دانش و فن
    فرهنگ و هنر
    سخنگاه
    آموزش انگليسی
 
  بشنويد
    برنامه های راديو
    شيوه شنيدن
  تازه ترين خبرها
  بامدادی
  نيمروزی
  آسيای ميانه
  شامگاهی
  مجله روز
  شب هفتم
  روز هفتم
 
  اطلاعات بيشتر
  درباره ما
  تماس با ما
 
 
 
سايتهای ديگر بی بی سی
 
بخش فارسی راديو بی بی سی
  persian@bbc.co.uk

اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر

بالا ^^ Copyright BBC
  صفحه نخست | خبرهای منطقه | اقتصاد و بازرگانی
 دانش و فن | فرهنگ و هنر |  سخنگاه |  آموزش انگليسی
 برنامه های راديو | شيوه شنيدن | درباره ما | تماس با ما