واردات بنزین، نقطه آسیب پذیر ایران مقابل تحریم

پالایشگاه نفت در ایران
Image caption ایران حدود یک سوم بنزین مورد نیاز خود را از خارج وارد می کند

باراک اوباما نامزد انتخابات ریاست جمهوری آمریکا اخیرا در یک مناظره تلویزیونی با رقیب خود سناتور جان مک کین اشاره کرد که به تصور او یکی از تدابیری که واقعا می تواند ایران را به تغییر مسیر در زمینه برنامه اتمی اش وادارد، ممانعت از صادرات بنزین به این کشور است.

هرچند او نگفته است که این یکی از برنامه های کاری او در صورت پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری خواهد بود اما به نظر می رسد این مسیری است که غرب به طور جدی به آن می اندیشد.

روزنامه فایننشال تایمز ماه گذشته میلادی گزارش داد که آمریکا و متحدان آن در حال بحث درباره تشکیل "ائتلافی از کشورهای علاقمند" هستند که تحریم هایی را بر بخش انرژی و مالی ایران - خارج از چارچوب شورای امنیت سازمان ملل - اعمال می کند.

و از قضا یکی از مشاوران ارشد باراک اوباما، نامزد دموکرات ها در انتخابات آمریکا، اخیرا به نگارش گزارشی کمک کرد که اخطار می داد: "اگر اروپایی ها تحریم ها علیه ایران را تقویت نکنند، خطر جنگ را افزایش می دهند." این اشاره ای بود به احتمال حمله نظامی اسرائیل به ایران.

آن گزارش را "مرکز سیاستگذاری فراجناحی" مستقر در واشنگتن که یک موسسه مطالعاتی است با همکاری دنیس راس نوشت که بانفوذ ترین مشاور آقای اوباما در امور خاور میانه تلقی می شود.

یک دیپلمات اروپایی به فایننشال تایمز گفت که آمریکا و متحدان اروپایی آن درحال بحث درباره هدف گرفتن صادرات تجهیزات مهندسی مورد نیاز پالایشگاه های ایران و همچنین فرآورده های نفتی مانند بنزین هستند.

یک دیپلمات دیگر به این روزنامه گفت: "ظرفیت پالایشی ایران محدود است، برای همین آنها به واردات نیاز دارند.... بنابراین ما درحال کار برای هدف گرفتن سرمایه گذاری در صنعت پالایش ایران هستیم."

در مقابل ایران برای پرهیز از همین خطر به شدت در تقلاست تا ظرفیت پالایش نفت در کشور را افزایش داده و از مصرف داخلی بکاهد.

بنابه گزارش ها، ایران در نظر دارد طی پنج سال آینده حدود 16 میلیارد دلار صرف یک برنامه عمده سرمایه گذاری در بخش پالایش نفت کند.

با این حال مقام های ایرانی به تاثیر تحریم های سازمان ملل و غرب در این زمینه اذعان می کنند. محمد رضا نعمت زاده مشاور ارشد وزیر نفت ایران به روزنامه وال استریت ژورنال گفته است که این تحریم ها با هدف مهار برنامه اتمی ایران باعث افزایش هزینه ها و کند شدن برخی از پروژه های ایران برای دو برابر کردن ظرفیت پالایش نفت شده است.

اما وی افزود که ایران هنوز می تواند به هدف خود برای بدل شدن به صادرکننده محصولات پالایش شده نفتی ظرف شش سال آینده دست یابد.

به گفته مقام های ایرانی، براساس برنامه های فعلی، 9 پالایشگاه موجود کشور نوسازی و شش پالایشگاه تازه احداث خواهد شد که هدف آن رساندن ظرفیت پالایش از یک میلیون و 600 هزار بشکه در روز درحال حاضر به دو میلیون و 500هزار بشکه در روز است.

این تلاش ها ناشی از شکاف بزرگی میان ظرفیت پالایش نفت ایران و مصرف شدید فرآورده های نفتی است.

به گزارش منابع رسمی، ایران سال گذشته شمسی حدود شش و نیم میلیارد دلار صرف واردات بنزین و گازوئیل کرد.

در کنار تلاش ها برای افزاش ظرفیت تولید بنزین، دولت جمهوری اسلامی از راههایی دیگر نیز در فکر چاره جویی برای حل این مشکل بوده است. دولت محمود احمدی نژاد از تیر1386 بنزین را جیره بندی کرد درحالی که تا آن زمان بنزین سوبسیدی به طور نامحدود در اختیار مصرف کنندگان قرار می گرفت.

اکنون دولت می گوید برنامه جیره بندی باعث افت 28 درصدی مصرف بنزین در سال جاری می شود. اما به گزارش آژانس بین المللی انرژی (IEA) درحالی که مصرف روزانه بنزین در ایران پیش از طرح جیره بندی 500 هزار بشکه بود، در ماه ژوئیه به 570 هزار بشکه در روز رسید که نشانگر رشدی 16 و سه دهم درصدی است.

اولین پالایشگاه تازه ایران قرار است در سال 2011 فعال شود اما برخی تحلیلگران معتقدند که با توجه به تحریم های غرب - از جمله قطع خطوط اعتباری از سوی بانک های اروپایی و انصراف شرکت های بزرگ نفتی از سرمایه گذاری در ایران - بعید است این برنامه سر موعد عملی شود.

در حال حاضر ظرفيت توليد نفت ايران حدود ۴ ميليون و 200 هزار بشکه در روز است که حدود ۲ ميليون ۶۰۰ هزار بشکه از آن صادر و بقيه در داخل پالايش و مصرف می شود.

حتی اگر پالایشگاه های جدید نیز ساخته شوند مشکل این کشور تمام نمی شود چون این کشور ناچار خواهد شد دو میلیون و 500 هزار بشکه از نفت تولیدی خود را پالایش کند و به این ترتیب صادرات نفت ايران به حدود يک ميليون ۷۰۰ هزار بشکه کاهش خواهد يافت. عملی شدن این برنامه به معنی آن است که بخشی از مهمترين منبع درآمد ارزی این کشور از دست خواهد رفت مگر آنکه ظرفيت توليد نفت اضافه شود که در شرایط موجود بسیار دشوار به نظر می رسد.

طی سال های گذشته افزايش ظرفيت توليد نفت ایران بسيار کند بوده و با وجود تلاش های انجام شده این کشور هيچگاه نتوانسته است به سقف توليد ۵ ميليون و ۷۰۰ هزار بشکه ای سال ۱۳۵۷ برسد.