17:36 گرينويچ - جمعه 07 نوامبر 2008 - 17 آبان 1387

نامه تبریک به اوباما: شروعی جدید در فضایی جدید؟

نامه تبریک رییس جمهوری ایران به رییس جمهوری منتخب ایالات متحده آمریکا از دید ناظران داخلی و بین المللی یک اقدام بی سابقه در تاریخ جمهوری اسلامی از سال 1357 محسوب شده است.

در نگاه ناظران و تحلیلگران، موضع گیری دیپلماتیک نهفته در این نامه از جهات مختلفی نشان دهنده درک حساسیت نتیجه انتخابات آمریکا از سوی مقامات تهران بود.

بر اساس این دیدگاه، نامه محمود احمدی نژاد می تواند نشانه ای باشد از اینکه دولتمردان جمهوری اسلامی می خواهند از پیروزی باراک اوباما که به هشت سال حکمرانی جمهوریخواهان بر کاخ سفید و سیاست های جهانی آنان به نوعی پایان خواهد داد، فرصتی برای جمهوری اسلامی ایران بسازند.

از چنين منظری، اگر دولت کنونی تهران قصد بهره بردن از اين موقعيت را نداشت، می توانست در قبال پیروزی آقای اوباما سکوت اتخاذ کند، ولی ابتکار عمل دستگاه حاکمه ایران می تواند نشانه ای از استقبال ايران از آمدن باراک اوباما با شعارهای تغییر در واشنگتن باشد.

محمد علی ابطحی معاون پارلمانی محمد خاتمی، رییس جمهوری سابق ایران، از جمله ناظرانی است که با خوش بينی محتاطانه ای به این ابتکار بی سابقه تهران در قبال واشنگتن می نگرد چرا که در دیدگاه آقای ابطحی، به هرحال هر آنچه در آینده در تحرکات آمریکا و ایران روی دهد، به عملکرد و نگاه هر دو کشور بستگی دارد.

آقای ابطحی به بی بی سی می گويد:"پیش بینی من این نیست که این تبریک یک فتح باب بزرگ و تغییر بنیادین در روابط ایران و آمریکا است. اما شروع خوبی است و بی دلیل نباید از این فرصت گذشت."

گفتگو با محمد علی ابطحی:

شما نسخه مناسب فلش را ندارید .فایل پخش نمی شود

تازه ترین نسخه فلش را دانلود کنید

پخش فرمت های دیگر صوت و تصویر

ابتکار عمل تهران: عملگرایانه یا نمادين؟

محمود احمدی نژاد در سه سال گذشته با فعال کردن مجدد برنامه هسته ای ایران و عدم پذیرش چند قطعنامه ای که شورای امنیت سازمان ملل متحد در قبال برنامه هسته ای ایران تصویب کرده و همچنین برخی اظهار نظرها در باره هولوکاست و موجودیت اسراییل، وجهه ای از خود و جمهوری اسلامی را به نمایش گذاشته که حداقل در نگاه برخی، کمتر از تمایل وی به آرام سازی فضای بین المللی در قبال ایران حکایت داشته است.

با اين حال، آقای احمدی نژاد تلاش هايی را هم برای باز کردن نوعی باب گفت و گو با غرب و آمریکا در پیش گرفت که در قالب ارسال نامه و دعوت به مناظره نمود يافت؛ هرچند اين تلاش ها نتيجه ای در بر نداشتند.

از سوی دیگر، دولت آقای احمدی نژاد در خصوص اوضاع عراق با آمریکایی ها در بغداد به مذاکره پرداخت و این خود تجربه ای بود که از نگاه برخی تحلیلگران در آمریکا، گویای عملگرا بودن ایران در قبال واقعیت های بین المللی بود.

از نگاه کارشناسان، عوامل فوق و مجموعه ای از عوامل دیگر در داخل و خارج از ایران، نظیر وضعیت اقتصادی و بحران در روابط خارجی بر سر برنامه هسته ای ایران، شرایطی ایجاد کرده اند که باعث شده تهران در بالاترين سطوح، در قبال پیروزی باراک اوباما از خود واکنش مثبت نشان دهد.

در دوران ریاست جمهوری محمد خاتمی، پس از حملات یازدهم سپتامبر، واکنش مردمی در قبال آن حملات در خاطره آمریکایی ها ماند و روند همکاری های ایران در خصوص افغانستان در جریان جنگ و کنفرانس بن، نمونه ای از عملگرایی رهبران جمهوری اسلامی محسوب شد.

اما این تحرکات در برایند نهایی به نقطه خاصی نرسید چرا که بستر اصلی ورود به فرایند شکستن یخ در روابط با آمریکا به طور جدی آماده نبود.

اکنون که محمود احمدی نژاد در کنار همه حاشیه های دیگر، دست به ابتکار عمل زده و پيروزی باراک اوباما را تبریک گفته است، این پرسش در محافل سیاسی و خبری در خارج از ایران شکل گرفته که آیا این حرکت صرفا "اقدامی نمادين" باقی خواهد ماند؟

برخی ناظران، نظیر محمد علی ابطحی معتقدند "این اقدام حتی اگر سمبلیک و نمادین هم باشد، بازهم اقدام مثبتی است چون اتفاقی که در آمریکا افتاده هم از جهات بسیاری یک تحول سمبلیک است."

اوباما- احمدی نژاد: گام بعدی تهران

باراک اوباما در طول دوران تبلیغات انتخاباتی خود در قبال ایران مسيری را دنبال کرد که بر محور گفت و گوی مستقیم وی با رهبران ایران استوار بود. اگرچه جمهوریخواهان تلاش بسیاری کردند که این کار را یک اقدام ناپخته و امتیازدهی نامناسب به تهران نشان دهند، اما حال که آقای اوباما پیروز میدان انتخابات شده است، بسياری به اين اميدند که تهران و واشنگتن شاهد تحولات کم سابقه ای در روابط تقریبا سی سال گذشته باشند.

تلاش های قبلی هر دو طرف برای ایجاد گشايشی در سد روابط، همواره به خاطر جریانات داخلی در آمریکا و ایران و تاثیرگذاری بازیگران بیرونی که نسبت به بهبود روابط تهران- واشنگتن نظر منفی دارند، به شکست انجامیده است.

در دو دهه اخیر، هيچ رويدادی از ماجرای مک فارلین گرفته تا ملاقات اتفاقی مهدی کروبی، رئیس وقت مجلس ایران با تعدادی از مقام های آمریکایی در راهروهای موزه متروپولیتن نیویورک، و حتی مذاکرات دو طرف بر سر عراق، عملا نتوانسته مبنا و نقطه شروع پایداری برای آغاز گفت و گوهای مستقیم باشد.

در نامه آقای احمدی نژاد به باراک اوباما، اشاره های صورت گرفته در باره ضرورت تغییر رفتار آمریکا ادامه سياست ثابت جمهوری اسلامی است. رهبران ايران سیاست های آمریکا را خصمانه می دانند، اگرچه آمريکا نيز به نوبه خود با استناد به سیاست های خاورمیانه ای ایران، اين کشور را به داشتن رويکردهای تهديد آميز متهم می کند.

به هرحال در نگاه برخی ناظران، اگر در گذشته دو طرف به بهانه حملات یازدهم سپتامبر یا زلزله بم در مقابل دیگری ابتکارعمل هایی نشان می دادند که منجر به روند واقعی و پایدار مذاکرات نمی شد، این بار، این آمریکاست که می خواهد شروع کننده علنی مذاکرات باشد، امری که آقای اوباما با برخورداری از معاونی چون جوزف بایدن وعده آن را داده است.

جمله مشهور باراک اوباما بلافاصله پس از پیروزی انتخاباتی اش می تواند برای روابط واشنگتن-تهران هم قابل کاربرد باشد، آنجا که گفت :"پیروزی (انتخاباتی) به تنهایی تغییری نیست که ما به دنبالش هستیم. این تنها فرصتی است برای ما تا تغییر را ایجاد کنیم. و تغییر اتفاق نخواهد افتاد اگر ما به روش های گذشته رجوع کنیم..."

از این زاویه، آقای اوباما در صورت شروعی جدید در تلاش برای حل بحران با تهران در حوزه های مختلف، خط همیشگی سال های گذشته سیاست در آمریکا در قبال ایران را خواهد شکست.

اما چنين رويکردی درعين حال، بار سنگینی را روی دوش دولتمردان ایران خواهد گذاشت تا به دعوت به گفت و گو پاسخی جدی دهند؛ زيرا اگر واشنگتن چنين سياستی را در پيش گيرد، عملا می تواند موضع گيری جهانی در قبال ایران را وارد فضایی کاملا جدید کند؛ رويدادی که به معنای دشوارتر شدن امکان استمرار مواضع تهران خواهد بود.

یکی از دلایل دشواری وضعیت آن است که خودداری ايران از اتخاذ سياستی عملگرايانه، می تواند موجب بالا رفتن سطح توقعات از ایران و سخت تر شدن شرایط علیه این کشور در جامعه بین المللی شود.

از نگاه طرفداران برخورد فعالانه با شروع مذاکرات از سوی تهران و عدم برخورد فرصت سوزانه، مدل های امتحان شده قبلی باید در فضای جدید مورد بازبینی قرار گیرند.

این دسته از ناظران هشدار می دهند که برخی کشورها نظیر اسراییل که به طور رسمی از زبان وزیر خارجه دولت تل آویو خواهان تغییر در رویکرد مذاکره بی قید و شرط باراک اوباما در قبال تهران شده و یا دیگر کشورهای خاورمیانه، نسبت به رویکرد مذاکره بی قید و شرط آمریکا با ایران حساسیت هایی دارند.

از نگاه هواداران مذاکره ايران و آمريکا، تهران باید در قبال تحرک جدید آمریکا، فضا را به سمتی هدایت نکند که چنين استنباط شود که گویی این ایران است که از این فرصت استفاده نکرده است.

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.