اظهار نظر کم سابقه درباره بازنگری در فقه شیعه

اکبر هاشمی رفسنجانی

اکبر هاشمی رفسنجانی، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام در ایران، در اظهارات کم سابقه ای گفته است که نمی‌توان جامعه‌ای را که تحت عنوان اسلام اداره می‌شود، با برخی روایات مدیریت کرد که هزار و چند سال پیش در آن شرایط بدون اجتهاد، بدون توجه به عقل و بی‌توجه به مصالح و مفاسد، نقل شده است.

آقای هاشمی رفسنجانی گفته است که در آن دوران موضوع هوا و فضا، اعماق چند هزار متری زمین و مسائل پیچیده‌ امروزی وجود نداشت. "مسائل مستحدثه مسائلی هستند که هر لحظه اتفاق می‌افتند و در دوران کنونی، ما باید با عقل و منابعی که در اختیار داریم، آن‌ها را حل کنیم."

رئیس جمهوری اسبق ایران در حال حاضر به جز ریاست مجمع تشخیص مصلحت، رئیس مجلس خبرگان رهبری نیز هست و به گفته ناظران مسائل ایران همین موضوع نفوذ سیاسی او را در میان سیاستمداران روحانی و بخش هایی سنتی تر روحانیون نیز بیش از پیش تثبیت می کند.

آقای هاشمی رفسنجانی در سال های اخیر خواستار نوآوری در زمینه فقه اسلامی شده اما سخنرانی اخیر او یکی از کم سابقه ترین اظهار نظرها درباره ضرورت بازنگری در فقه سنتی اسلامی است.

اظهارات او را در جریان همایش "اجتهاد در دوره معاصر" که توسط دانشگاه مذاهب اسلامی دوشنبه دوم دی، در تهران برگزار شد، صورت گرفت.

پیشنهاد تشکیل شورای فقهای کشور

آقای رفسنجانی در این سخنرانی گفت که اگر فقه تخصصی را بپذیریم باید تقلید تخصصی را هم بپذیریم و این‌گونه لازم نیست کسی در همه امور از یک نفر تقلید کند.

در مذهب شیعه "مرجع تقلید" به مجتهد جامع الشرایطی گفته می شود که توضیح المسائل یا رساله عملیه داشته باشد و دارای پیروانی باشد که در فروع دین و احکام فقهی اسلام از وی پیروی کنند.

از دیدگاه شیعیان، مراجع تقلید شیعه در زمان غیبت امام دوزادهم شیعیان، به عنوان نایبان عام و جانشینان او در امور شرعی و استنباط و تبیین احکام فقهی اسلامی محسوب می شوند.

مرجعیت شیعه در تاریخ این مذهب عمدتا غیر حکومتی بوده و در مقاطعی از تاریخ ایران به خصوص در دوران صفویه و حکومت قاجار، از پایگاه مردمی گسترده ای برخوردار بوده است.

آقای هاشمی رفسنجانی گفته که اگر به عقل و خواست قرآن در اجتهاد توجه شود، شورای فقهی حداقل برای مسائل عمده‌ مدیریت کشور تشکیل شود و علمای اهل تسنن و تشیع در دانشگاه‌ها با هم همراهی کنند، آنگاه می‌توان به وحدت جهان اسلام امید داشت و برای اداره جهان به ظرفیت اسلام اتکا کرد.

آقای هاشمی رفسنجانی گفته که "چطور فردی می‌تواند درطول ۳۰-۴۰ ساله تحصیل خود، همه‌ این حقوق را که هر کدام تخصص بزرگی است بداند؟ لذا ما باید به سمت فقه تخصصی در یک حکومت اسلامی برویم، زیرا دخالت در امور مردم با فقه تخصصی امکان‌پذیر است."

پیش از این برخی دیگر از روحانیون بلندپایه شیعه هم خواستار تخصصی شدن فقه شده بودند اما تاکنون گام عملی در این زمینه برداشته نشده است. با این همه آقای رفسنجانی، بار دیگر خواستار تخصصی شدن فقه و همچنین مقایسه آرای شیعه و سنی شده است.

او "اتکا به عقل و تعقل" را لازمه فقاهت و اجتهاد توصیف کرده است.

آقای رفسنجانی همچنین به قدمت بیش از هزار ساله برخی روایات اسلامی اشاره کرده و گفته است: "در آن دوران موضوع هوا و فضا، اعماق چند هزار متری زمین و مسائل پیچیده‌ امروزی وجود نداشت. مسائل مستحدثه مسائلی هستند که هر لحظه اتفاق می‌افتند و در دوران کنونی، ما باید با عقل و منابعی که در اختیار داریم، آن‌ها را حل کنیم."

فقه یکی از علوم اسلامی است که پیرامون اجتهاد و استنباط احکام شرعی فرعی اسلامی از روی دلایل تفصیلی آن در منابع چهارگانه فقه بحث می کند.

منابع فقه اسلامی از دیدگاه فقهای شیعه عبارتند از کتاب قرآن، سنت پیامبر اسلام و ائمه شیعه، عقل و اجماع است.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، فقه به مبنای قانونگذاری تبدیل شد و نقش مهمی در اداره امور در ایران پیدا کرد.

مطالب مرتبط