فقدان آمار دقیق خودکشی در ایران

مردی صورتش را با دستان پوشانده

سید مهدی حسن زاده، مسئول کمیته پیشگیری از خودکشی وزارت بهداشت، در سمینار وضعیت خودکشی در ایران و راههای پیشگیری از آن گفته است که به دلیل مسائل فرهنگی و پیچیدگی های اجتماعی در ایران "75 درصد از موارد خودکشی" اعلام نمی شود.

در این سمینار از جمله اعلام شد که گیلان به جمع استان های با شیوع خودکشی بالا پیوسته و اینکه متوسط مرگ ناشی از خودکشی در کشور پنج در هزار است.

به گفته مهدی حسن زاده در بسیاری از موارد خودکشی را تصادف یا موضوعات دیگر جلوه می دهند چرا که بسیاری، از اینکه انگ خودکشی به اعضای خانواده شان داده شود احساس شرمندگی می کنند.

از سوی دیگر او خودکشی را مسئله ای پیچیده و چند بعدی بر می شمارد و معتقد است باید هشدارهای افراد را در مورد خودکشی جدی گرفت چرا که اغلب کسانی که اقدام به خودکشی می کنند از ماهها قبل راجع به آن حرف می زنند.

دکتر محمود ملا جعفری، روانپزشک و روانکاو در زمینه آمار خودکشی در ایران، به بخش فارسی رادیو بی بی سی گفته "متاسفانه ما از میزان خودکشی در ایران به هیچ وجه آمار دقیقی نداریم، نه رسمی و نه غیر رسمی. مسلما برای هرگونه اقدام، چه پیشگیری، چه درمان و چه شناخت نیاز به اطلاعات لازم، کافی و درست است و وقتی این اطلاعات را نداریم به طبع اقدامی هم نمی توان کرد."

زمانی که از خودکشی صحبت می کنیم منظور طیف وسیعی از اقدامات و عملکردها است که فکر به خودکشی تا تهدید به آن و اقدام به خودکشی و نهایتا خودکشی کامل را شامل می شود.

سعید مدنی، روزنامه نگار و پژوهشگر مسائل اجتماعی درباره آمار موجود از طیف های متنوع خودکشی در ایران می گوید "در واقع و به طور کلی ما از مواردی که فکر خودکشی و تهدید به خودکشی را بررسی می کند، مطلقا آماری نداریم جز در برخی مطالعات. آمارهایی که توسط نیروی انتظامی و سازمان پزشکی قانونی منتشر می شود اصولا متمرکز بر موارد اقدام به خودکشی است که منجر به تشکیل پرونده قضایی شده و بالاخره موارد خودکشی موفق. خاطر نشان می کنم که موارد خودکشی موفق، میزان بسیار محدودی از اقدامات به خودکشی را نشان می دهد. بنابراین طبیعی است که در بسیاری از موارد اقدام به خودکشی ثبت نمی شود چون جنبه قضایی پیدا نمی کند."

محمود ملاجعفری مطرح کردن مساله خودکشی از طریق سمینارهای مختلف را بسیار مثبت ارزیابی می کند و معتقد است خودکشی یکی از مسائل مهم در سطح بین المللی است و در این باره می گوید "خودکشی نه تنها در ایران، بلکه در آمریکا، اروپای شرقی و جاهای دیگر هم مسئله مهمی است که روز به روز هم رو به افزایش است. بررسی، شناخت و آسیب شناسی این مسئله بسیار مهم است. متاسفانه باید بگویم به نظر من نه تنها پزشکان ما بلکه در بقیه دنیا هم به این موضوع خیلی کم توجه کرده اند. عوامل مختلف اقتصادی، اجتماعی و پزشکی در این مسئله موثر هستند و به هریک از آنها باید به طور جداگانه توجه شود. هر مورد تنهایی از خودکشی مسئله مهمی است که باید مورد بررسی قرار گیرد. امروزه در جوان ها زیاد دیده می شود. مسئله پیچیده ای است که متاسفانه هیچ توجهی به آن نمی شود."

سعید مدنی درباره تاریخچه این سمینارها می گوید که این سمینارها با شروع اولین موج اپیدمی خودکشی در برخی از مناطق ایران که ارتباط مستقیمی هم با جنگ داشتند و همچنین بعد از پایان جنگ در سال های 67- 68 ، شروع شدند.

او در ادامه می افزاید: "در واقع می توان گفت که مطالعات قابل توجه، مهم و ارزشمندی هم دراین زمینه صورت گرفت. متاسفانه بعد از آن، در مرحله مداخله این مطالعات چندان موفق نبودند. به همین دلیل هم این اپیدمی از مناطق و استان های غربی کشور به مناطق جنوبی و مرکزی ایران منتقل شد و در حالی که می شد بر اساس مطالعات انجام شده مداخلات مناسبی برای کنترل و کاهش خودکشی صورت بگیرد، این اتفاق نیفتاد. طی سالهای گذشته به ویژه از آغاز دهه هفتاد به این سو سال به سال با روند فزاینده خودکشی در ایران را مواجه هستیم."

اولین سمینار ملی "بررسی رفتارهای خودکشی" با حمایت انجمن روان پزشکان ایران در روزهای چهارم و پنجم اسفند ماه در سالن بین المللی همایش های رازی در شهر تهران برگزار می شود.