صادق خلخالی

آیت الله صادق گیوی خلخالی تا روز 23 بهمن 1357، در مدرسه رفاه در تهران که نخستین دفتر رسمی رهبری انقلاب محسوب می شد، از روحانيون فعال در دفتر آیت الله خمینی بود.

فردای همان روز، در سن 52 سالگی با حکم آیت الله خمینی حاکم شرع دادگاه های انقلاب شد.

او خود در خاطراتش می گوید:"آقا ... با شناختی كه از روحيه انقلابی من داشتند ... مرا به دفترشان احضار كردند و فرمودند: اين حكم را به نام شما نوشته ام. حقير پس از ديدن حكم به حضورشان عرض كردم: آقا اين حكم سنگين است. فرمودند: برای شما سنگين نيست. گفتم مخالفين و وابستگان به طاغوتيان عليه من تبليغ می‌كنند. آقا فرمود: من پشتيبان شما هستم."

آیت الله خلخالی در طول کمتر از چهل روز حکم اعدام صدها نفر از مقامات و شخصیت های سیاسی، نظامی و اطلاعاتی نظام پهلوی را صادر کرد. جنجال برانگیزترین حکم او در هجدهم فروردين سال ۵۸ اعدام امیر عباس هویدا نخست وزبر ایران در سال های پیش از انقلاب بود. شتاب و عصبانیت او در محاکمات منجر به اعدام، افزون بر اعتراض های مخالفان و منتقدان رهبران انقلاب، اعتراض مهندس مهدی بازرگان نخست وزير دولت موقت و آیت الله طالقانی از چهره های روحانی برجسته در انقلاب را به همراه داشت.

نه تنها بازماندگان نظام سلطنتی، بلکه هواداران گروه های سیاسی مخالف حکومت جمهوری اسلامی هم در شمار محکومان دادگاه های آیت الله خلخالی بودند.

گفته می شود احکام او و حمایت آیت الله خمینی از او، از اصلی ترین علل استعفای مهندس بازرگان بود.

بنا بر نوشته مطبوعات ایران در سال1358 او عامل تخریب آرامگاه رضا شاه و ناصر الدین شاه در حرم شاه عبدالعظیم در شهر ری است.

در 27 مرداد ماه 1358، آيت الله خلخالی برای اداره کردن اعتراضات در کردستان به آنجا رفت و احکام اعدام نزدیک به 50 نفر از هواداران حزب دموکرات و کومله را در شهرهای پاوه ، سنندج ، مریوان صادر کرد.

در خرداد ماه سال 1359 وی به عنوان نماینده مردم قم به مجلس شورای اسلامی راه یافت. در همین سال از مقام حاکم شرعی دادگاه انقلاب استعفا کرد. در سال 1360 با حفظ سمت های قبلی اش به سرپرستی کميته مبارزه با مواد مخدر منصوب شد. آیت الله خلخالی در اولین دوره مجلس خبرگان که انتخابات آن در سال 1358 انجام شد، به اين مجلس راه يافت.

در انتخابات دومین دوره مجلس شورای اسلامی رد صلاحیت شد، اما نامه آیت الله خمینی به شورای نگهبان صلاحیت او را بازگرداند. تا سال 1367 در مجلس سوم به عنوان نماینده مردم قم حضور داشت. پس از آن، اعتراض او به برکناری آیت الله منتظری از سمت قايم مقامی رهبری و سلسله تعارضاتی که با روحانیون موسوم به جناح راست داشت او را به انزوا کشاند.

با درگذشت آیت الله خمینی در سال 1368 و راه نيافتن به مجلس خبرگان، آيت الله خلخالی از پست های حکومتی کناره گرفت، در قم اقامت گزید و به تدريس و تربیت طلاب علوم دینی مشغول شد.

خانم صادقی گیوی دختر آیت الله خلخالی در دفاع از انتقادات مطرح شده عليه او گفته است اگراكنون خشونتی از طرف جريانی به نام دين صورت می گيرد، ربطي به سی سال پيش و محاكمات آقای خلخالی ندارد. آيت الله خلخالی سال های پایانی عمرش را با ابتلا به پارکینسون و بیماری قلب و مغز گذراند و در ششم آذر ماه 83 در سن 77 سالگی در گذشت. وی مجموعه خاطراتش را در دو جلد و با نام های "خاطرات" و "ایام انزوا" منتشر ساخته است. آيت الله خلخالی در سال 1382 رساله عمليه خود را منتشر کرد.

محمد صادق صادقی گیوی معروف به شیخ صادق خلخالی در سال 1305 در روستای گیوی از توابع شهر خلخال در استان اردبیل به دنیا آمد. تا ششم ابتدایی در اردبیل محصل بود. آنجا به دروس حوزوی علاقه مند شد. در سن هفده سالگی از اردبیل به قم رفت. در حوزه علمیه قم همراه با سید مصطفی خمینی در حلقه درس های آیت الله خمینی شرکت داشت و در کتابش گفته است که 14 سال را در آن مکتب گذرانده است. . پس از آن به گروه فداییان اسلام پیوست و چند سال را به همین جرم در زندان گذراند.