سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی ایران

سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی، تشکیلات سیاسی همزاد پیروزی انقلاب است که در فروردین ماه ۱۳۵۸ رسما تشکیل شد.

این سازمان از به هم پیوستن ۷ گروه مخفی که با حکومت شاه مبارزه می کردند و دارای اعتقاد مذهبی مورد تایید آیت الله خمینی بودند به وجود آمد.

بنیان گذاران سازمان با پذیرش احترام به آنچه امامت آیت الله خمینی می نامیدند رهبری خود را به او واگذار کردند و از او خواستند تا نماینده ای برای نظارت بر تشکیلات آنان تعیین کند. این گروه ها که هریک دارای خاستگاه متفاوت و زمان تشکیل متفاوتی بودند عبارت بودند از «امت واحده - فلاح - صف - موحدین - فلق - توحیدی بدر و منصورون».

گروه های بنیان گذار سازمان، بیشتر در برگیرنده جوانانی بودند که از سال ۱۳۵۴ و با ایجاد انشعاب در سازمان مجاهدین خلق ایران به فکر ایجاد هسته های سازمان یافته مسلح افتادند که زیر نظر روحانیت به مبارزه با شاه بپردازد.

اما این گروه ها عملا فرصت کافی برای انجام اقدام عمده ای نیافتند. بیشتر اقدامات شناخته شده این گروه ها در سال های ۵۶ و ۵۷ انجام گرفت که معروف ترین آن بمب گذاری در رستوران خوانسالار در نزدیکی میدان آرژانتین در تهران بود، مکانی که از سوی بمبگذاران به عنوان محل تجمع آمریکایی ها معرفی شد. اقدام دیگر آنها ایجاد انفجار در اتوبوس حامل مستشاران آمریکایی در لویزان بود.

گروهی از بنیان گذاران این سازمان وظیفه اداره امور حفاظت از آیت الله خمینی را از هنگام ورود به ایران بر عهده داشتند و در حمله مسلحانه به پادگان جمشیدیه در تهران و مرکز رادیو و تلویزیون ملی ایران در روز ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ نیز مشارکت کردند.

همچنین پس از پیروزی انقلاب رهبران این سازمان اداره زندان اوین و ایجاد واحد اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را بر عهده گرفتند که بدنه اصلی وزارت اطلاعات ایران را در هنگام تشکیل فراهم ساخت. اداره سازمان منحل شده اطلاعات و امنیت کشور در نخست وزیری وقت نیز به عهده اعضای این سازمان بود.

سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی بنا به گفته رهبران آن در سال های پس از پیروزی انقلاب، نقش موثری در مقابله با سازمان هایی مانند مجاهدین خلق ایفا کردند که مخالف جمهوری اسلامی بودند و سازماندهی مخفی و شبه نظامی داشتند.

طی سال های ۱۳۶۱ تا ۱۳۶۵ سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی دچار مجموعه ای از بحران های سازمانی شد که به انشعاب در آن انجامید.

نخستین ریزش نیرو در سازمان هنگامی رخ داد که آیت الله خمینی از کسانی که در نیروهای مسلح کار می کردند خواست از سازمان ها و احزاب سیاسی خارج شوند که به جدا شدن گروهی از رهبران اولیه سازمان منجر شد.

پس از آن، اختلاف نظر میان آیت الله راستی که نماینده ولی فقیه در سازمان بود و از سوی بیشتر گردانندگان قدیمی به راست گرایی متهم می شد با گروهی از رهبران سازمان که دارای نفوذ سیاسی بودند مانند بهزاد نبوی و محمد سلامتیان به اعلام انحلال رسمی سازمان در سال ۱۳۶۵ منتهی شد.

آیت الله راستی بخش عمده گردانندگان قدیمی سازمان را به تاثیر پذیرفتن از تفکرات انحرافی خارج از اسلام متهم می کرد.

سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی بار دیگر در سال ۱۳۷۰ به رهبری محمد سلامتیان تجدید سازمان شد؛ اما در پی بروز اختلاف نظرهای تازه، اساسنامه ای جدید برای تجدید سازمان مجدد تهیه شد که در سال ۱۳۸۶ به تصویب داخلی رسید. در مرامنامه جدید کلمه "ایران" به نام سازمان افزوده شده است.

گردانندگان اولیه سازمان در حال حاضر به سه گروه اصلی تقسیم شده اند. گروهی مانند محمد باقر ذوالقدر و احمد توکلی در زمره اصول گرایان محسوب می شوند و گروه دوم مانند مرتضی الویری به جناح میانه یا کارگزاران سازندگی پیوسته اند.

ولی بخش عمده چهره های فعال سیاسی سازمان در شمار اصلاح طلبان شناخته می شوند که بهزاد نبوی، محمد سلامتیان، سعید حجاریان، محسن تاج زاده و محسن آرمین در این زمره هستند.

برخی از رهبران قدیمی تر این گروه ها که نقش سیاسی عمده را در گرد هم آوردن آنها داشتند در سال های جوانی تحت تاثیر افکار روشنفکران موسوم به "جبهه ملی سوم" مانند خلیل ملکی، جلا ل آل احمد و مظفر بقایی بودند که در سال های پس از پیروزی انقلاب، حسن آیت (۱۳۶۰ - ۱۳۱۷) به عنوان ادامه دهنده استراتژی آنان شناخته می شد.