01:48 گرينويچ - جمعه 13 فوريه 2009 - 25 بهمن 1387

بیست سال رویارویی مقدسات و آزادی بیان

سلمان رشدی

سلمان رشدی در سال 2001 گفت این موضع رهبران غرب که جنگ علیه تروریسم ارتباطی با اسلام ندارد اشتباه است

بیست سال از صدور فتوای آیت الله خمینی بنیانگذار جمهوری اسلامی، علیه سلمان رشدی نویسنده بریتانیایی هندی تبار "آیات شیطانی" می گذرد، فتوایی که اولین بحران بین المللی بر سر انتشار یک کتاب را براه انداخت، شکاف بین مسلمانان میانه رو و تندرو را تشدید کرد و تردیدها درباره سازگاری ارزشهای محترم در کشورهای اسلامی و غربی را قوت بخشید. گاهشمار رویدادهای مهم این بیست سال از نظرتان می گذرد.

1988:

بیست و ششم سپتامبر: "آیات شیطانی"، چهارمین رمان سلمان رشدی، برای اولین بار از سوی انتشاراتی "وایکینگ پنگوئن" منتشر شد، هر چند نویسنده و ناشر پیش از انتشار این رمان هشدارهایی درباره احتمال توهین آمیز تلقی شدن آن دریافت کرده بودند. دو روز بعد، این کتاب نامزد جایزه سی هزار دلاری بوکر شد، اما هیات داوران بعدا اعلام کرد بدلیل تغییر نام پیامبر مسلمانان در این کتاب، متوجه توهین آمیز بودن آن نشده بود.

پنجم اکتبر: با آغاز اعتراضها درباره کفرآمیز بودن "آیات شیطانی"، دولت راجیو گاندی، نخست وزیر وقت هند، اولین دولتی شد که ورود و توزیع این رمان را منع کرد.

بیست و یکم نوامبر: مفتی اعظم دانشگاه الازهر مصر ضمن منع فروش این رمان در کشورش از سازمانهای اسلامی بریتانیا خواست از طریق شکایت به دادگاه مانع توزیع "آیات شیطانی" شوند. در همین ماه، انتشار و توزیع این کتاب در سودان و آفریقای جنوبی منع شد.

دوم دسامبر: صدها مسلمان بریتانیایی در شهر بولتون برای اولین بار "آیات شیطانی" را علنا آتش زدند. سریلانکا نیز به زمره تحریم کنندگان این کتاب پیوست.

1989

ژانویه: پاکستان و بنگلادش نیز انتشار و توزیع "آیات شیطانی" را ممنوع اعلام کردند.

بیست و یکم ژانویه: کتابفروشی "دابلیو اچ اسمیت" بریتانیا به ممنوعیت یک هفته ای فروش این رمان پایان داد.

دوازدهم فوریه: در حمله هزاران مسلمان پاکستانی به مرکز فرهنگی آمریکا در اسلام آباد در اعتراض به سلمان رشدی شش نفر کشته و صد نفر مجروح شدند.

چهاردهم فوریه: در حالی که انتشار و فروش "آیات شیطانی" در چندین کشور منع شده بود، آیت الله خمینی با صدور فتوایی تاریخی قتل سلمان رشدی و ناشران اثر را به جرم آنچه توهین به پیامبر اسلام خواند، بر مسلمانان واجب دانست. دولت ایران هم یک روز عزای عمومی اعلام کرد. اما آقای رشدی گفت که در رمانش به اسلام توهین نکرده است. وی که ساکن لندن بود، بسرعت مخفی شد. بنیاد پانزده خرداد برای اجرا کنندگان این فتوا جایزه یک میلیون دلاری تعیین کرد.

شانزدهم فوریه: نیویورک تایمز گزارش داد که برخی از علمای الازهر مبنای فقهی فتوای آیت الله خمینی را به زیر سوال برده و گفته اند در اسلام نمی توان کسی را بدون محاکمه کشت.

نوزدهم فوریه: بعد از آن که سلمان رشدی گفت بخاطر مرگ شماری از معترضان عمیقا متاسف است، آیت الله خمینی تاکید کرد توبه و عذرخواهی هیچ فایده ای ندارد و فتوا باید اجرا شود. در پیام او آمده بود: "سلمان رشدی اگر توبه کند و زاهد زمان هم گردد، بر هر مسلمان واجب است جان و مال خود را به کار گیرد تا او را به درک واصل گرداند."

بیست و یکم فوریه: جورج بوش پدر، رییس جمهوری وقت آمریکا، اعلام کرد صدور فتوا علیه سلمان رشدی توهین به "هنجارهای رفتار متمدن" است.

بیست و چهارم فوریه: در جریان اعتراض مسلمانان در بمبئی دستکم دوازده نفر در تیراندازی ماموران کشته شدند.

هفتم مارس: پس از آن که بریتانیا حاضر نشد سلمان رشدی را محکوم کند، ایران تنها یک سال بعد از بازگشایی سفارت بریتانیا در تهران با این کشور قطع رابطه کرد.

مه: جک من، شهروند بریتانیایی، به تلافی حفاظت دولت کشورش از سلمان رشدی در لبنان ربوده شد.

سوم ژوئن: آیت الله خمینی درگذشت ولی میراث فتوای او علیه سلمان رشدی زنده ماند.

سوم اوت: جوانی لبنانی به نام مصطفی محمود مازح که قصد کشتن سلمان رشدی را داشت، هنگام ساخت بمب در هتلی در لندن کشته شد و در ایران لقب شهید گرفت.

1990

سپتامبر: ایران و بریتانیا روابط خود را از سر گرفتند، ولی تنها در سطح کاردار.

بیست و چهارم دسامبر: سلمان رشدی بعد از دیدار با برخی چهره های میانه رو جهان اسلام با تاکید بر مسلمان بودن خود اعلام کرد قصد توهین نداشته و قول داد دیگر مجوز ترجمه کتاب جنجال آفرینش را صادر نکند، اقدامی که بعدا بزرگترین اشتباه خود خواند.

بیست و ششم دسامبر: آیت الله علی خامنه ای، جانشین آیت الله خمینی، اعلام کرد که فتوای سلفش علیه سلمان رشدی پابرجا می ماند.

1991

سوم ژوییه: اتوره کاپریولو، مترجم شصت و یک ساله ایتالیایی "آیات شیطانی"، در خانه اش در میلان چاقو خورد و شدیدا زخمی شد.

یازدهم ژوییه: هیوتوشی ایگاراشی، مترجم چهل و چهار ساله ژاپنی "آیات شیطانی" در دانشگاه تسوکوبا به ضرب چاقو به قتل رسید.

1992

ژوییه: بریتانیا یک دانشجوی ایرانی و دو کارمند سفارت ایران در لندن را که دیپلمات نبودند، بخاطر آنچه تلاش برای قتل سلمان رشدی خواند، بیرون کرد.

1993

دوم ژوییه: در جریان حمله گروهی خشمگین به یک همایش فرهنگی در ترکیه بیش از سی نفر از روشنفکران علوی در آتش سوختند. یکی از شرکت کنندگان عزیز نسین، نویسنده مشهور و مترجم "آیات شیطانی" به زبان ترکی بود. او با شدیدترین لحن به مسلمانان و قرآن تاخته بود و گروهی در واکنش به این سخنان، هتل محل برگزاری همایش را اشغال کردند و خواستار تحویل گرفتن آقای نسین شدند. بعد از برآورده نشدن این خواسته، آنها هتل را آتش زدند و مانع از ورود ماموران آتش نشان شدند. این واقعه شکاف بین لایئکها و مذهبیون ترکیه را تشدید کرد.

یازدهم اکتبر: ویلیام نیگارد، ناشر "آیات شیطانی" در نروژ، از یک سوء قصد در اوسلو جان سالم بدر برد.

نوامبر: نجیب محفوظ، نویسنده مصری برنده نوبل ادبیات، همراه با حدود یکصد نویسنده و روشنفکر جهان اسلام از سلمان رشدی حمایت کرد.

دسامبر: بعد از آن که روابط ایران و بریتانیا بر سر ملاقات جان میجر، نخست وزیر وقت از حزب محافظه کار با سلمان رشدی تیره شده بود، ایران سفارتش در لندن را بازگشایی کرد. در مقابل بریتانیا همسو با مشی "گفتگوهای انتقادی" اتحادیه اروپا که از یک سال پیشتر آغاز شده بود، برای بهبود روابطش با ایران تلاش کرد.

1997

مه: در بریتانیا حزب کارگر به قدرت رسید و تونی بلر نخست وزیر شد. در ایران نیز محمد خاتمی با وعده اصلاحات و تنش زدایی در روابط خارجی در انتخابات ریاست جمهوری به پیروزی رسید. اندکی بعد تماسها با کشورهای اروپایی از جمله بریتانیا برای پایان دادن به تیرگی ده ساله آغاز شد.

1998

چهاردهم فوریه: تونی بلر، نخست وزیر وقت بریتانیا، در نهمین سالگرد صدور فتوا، با سلمان رشدی دیدار کرد تا حمایت دولتش از وی را ابراز کند. دو روز پیشتر رابین کوک، وزیر وقت امورخارجه بریتانیا که کشورش ریاست دوره ای اتحادیه اروپا را بر عهده داشت، ضمن درخواست از ایران برای گفتگو اعلام کرد که فتوای آیت الله خمینی باطل و بی اعتبار است زیرا اعلامیه جهانی حقوق بشر را نقض کرده است.

آوریل: رابین کوک در اقدامی بی سابقه "رویکرد عملگرایانه" دستگاه دیپلماسی دولت محمد خاتمی را ستود.

هجدهم ژوییه: هیاتی از اتحادیه اروپا اولین دور مذاکره با مقامات ایران از زمان قطع مناسبات در آوریل 1997 را در تهران برگزار کرد. (روابط دو طرف بعد از حکم دادگاهی در آلمان درباره آنچه دخالت ایران در ترور یکی از مخالفان کرد جمهوری اسلامی در برلین خواند، قطع شده بود.) یکی از اعضای این هیات جان شپرد، از معاونان وزیر خارجه بریتانیا بود که عالی رتبه ترین مقام این کشور محسوب می شد که از زمان پیروزی انقلاب با مقامات ایران گفتگو می کرد.

بیست و سوم سپتامبر: محمد خاتمی در اولین سفرش به مقر سازمان ملل در نیویورک در گفتگو با خبرنگاران خارجی گفت: "باید مساله سلمان رشدی را تمام شده تلقی کنیم."

بیست و چهارم سپتامبر: کمال خرازی، وزیر وقت امورخارجه ایران، در مقر سازمان ملل در نیویورک به همتای بریتانیایی خود رابین کوک اطمینان داد دولتش برای اجرای فتوا دست به اقدامی نخواهد زد. این تصمیم با واکنش تند محافظه کاران ایرانی مواجه شد.

بیست و پنجم سپتامبر: با فاصله گرفتن دولت ایران از فتوای آیت الله خمینی، سلمان رشدی گفت که احساس می کند "کاغذپاره های فتوا همانند غبار در هوا پرواز می کند." سخنگوی وزارت خارجه ایران این سخنان را توهین آمیز دانست و محکوم کرد.

بیست و هشتم سپتامبر: آیت الله محمد فاضل لنکرانی، نوری همدانی و حسین مظاهری اعلام کردند فتوای آیت الله خمینی علیه سلمان رشدی تغییرناپذیر است و همه مسلمانان تا روز قیامت وظیفه دارند آن را اجرا کنند.

دهم اکتبر: تقریبا دو هفته بعد از آن که دولت محمد خاتمی از فتوا فاصله گرفت، یک گروه تندرو دانشجویی در ایران برای قتل سلمان رشدی بیش از 330 هزار دلار جایزه تعیین کرد.

دوازدهم اکتبر: بنیاد پانزده خرداد جایزه اجرای فتوا را سیصد هزار دلار افزایش داد و به دو میلیون و هشتصد هزار دلار رساند. یک سال پیشتر، این جایزه از دو میلیون به دو میلیون پانصد هزار دلار افزایش یافته بود.

هجدهم اکتبر: ساکنان روستای کیاپی در شمال ایران اعلام کردند به هر کسی که فتوا را اجرا کند، خانه و فرش هدیه خواهند داد. یکی از ساکنان به روزنامه کیهان گفت که اهالی آماده اند 4500 متر مربع زمین زراعی، 1500 متر مربع باغ، یک خانه و ده تخته فرش به اجراکننده فتوا بدهند.

1999

هجدهم ژوئیه: پس از ماهها چانه زنی، نیک براون، اولین سفیر بریتانیا در ایران از زمان پیروزی انقلاب، بعد از تسلیم استوارنامه اش به محمد خاتمی در سفارت بریتانیا در تهران مشغول به کار شد.

بیست و هشتم دسامبر: بیش از پانصد ایرانی در مشهد اعلام کردند آماده اند با فروش کلیه خود هزینه اجرای فتوا را بپردازند.

2000

چهاردهم آوریل: سلمان رشدی برای اولین بار از زمان صدور فتوا در زادگاهش هند علنا ظاهر شد. صدها مسلمان هندی با ریختن به خیابانها علیه این نویسنده شعار دادند و آدمکش را آتش زدند.

2001

دوم نوامبر: بعد از آن که آمریکا جنگ افغانستان را در پاسخ به حملات یازدهم سپتامبر آغاز کرد، سلمان رشدی در مقاله ای در روزنامه نیویورک تایمز نوشت که رهبران غرب اشتباه می کنند که می گویند جنگ علیه تروریسم ارتباطی با اسلام ندارد. او افزود که مسلمانان و غرب باید با "اسلام پارانوئید" مقابله کنند.

2002

نوزدهم مارس: هواپیمایی ایر کانادا اعلام کرد که سلمان رشدی بخاطر تهدیدات امنیتی نمی تواند از پروازهای این شرکت استفاده کند. این شرکت در دفاع از این اقدام گفت برای حفاظت از جان آقای رشدی باید بازرسی های مفصل امنیتی ترتیب دهد که همین موجب تاخیر پروازها می شود. اندکی بعد این ممنوعیت لغو شد.

بیست و پنجم مارس: سلمان رشدی با انتقاد از رسانه های بریتانیایی گفت که برخی از روزنامه نگاران بریتانیایی از این که وی هنوز به قتل نرسیده، مایوس شده اند. او گفت: "آنها از این که من جان سالم بدر برده ام و زندگی بهتری دارم، کینه به دل دارند."

2003

پانزدهم فوریه: سپاه پاسداران در بیانیه ای اعلام کرد که فتوا علیه سلمان رشدی غیر قابل تغییر است.

2005

ژانویه: آیت الله خامنه ای در پیامی به حجاج تاکید کرد سلمان رشدی "مرتد مهدور الدم" است.

دوازدهم فوریه: سپاه پاسداران تاکید کرد فتوا به قوت خود باقی است.

2006

چهاردهم فوریه: بنیاد شهید ایران اعلام کرد فتوا علیه سلمان رشدی تغییرناپذیر است.

مارس: در جریان جنجال کاریکاتورهای دانمارکی علیه پیامبر اسلام، سلمان رشدی مانیفست "باهم رودروی تمامیت خواهی تازه" را علیه خطرات افراط گرایی مذهبی امضا کرد.

2007

پانزدهم ژوئن: اعطای نشان شوالیه به سلمان رشدی از سوی ملکه بریتانیا با خشم شمار زیادی از مسلمانان مواجه شد. وزارت امور خارجه ایران جفری آدامز، سفیر بریتانیا در تهران، را احضار و مجلس پاکستان نیز این اقدام بریتانیا را محکوم کرد. ایمن الظواهری، مرد شماره دو القاعده، نیز در پیامی اعطای نشان شوالیه به سلمان رشدی را توهین به جهان اسلام توصیف کرد.

2008

مه: سلمان رشدی به عضویت آکادمی هنر و ادبیات آمریکا درآمد.

ژوئن: تازه ترین رمان سلمان رشدی "اغواگر فلورانس" انتشار یافت.

ژوییه: رمان "کودکان نیمه شب" سلمان رشدی به عنوان بهترین اثر در تاریخ چهل ساله جایزه ادبی بوکر شناخته شد.

2009

یازدهم فوریه: سخنگوی وزارت خارجه ایران اعلام کرد فتوا به قوت خود باقی است.

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.